Hollanda merkezli Triodos Bank tarafından yapılan çalışmada, Avrupa’da bu yaz etkili olan aşırı sıcaklar ve uzun süreli kuraklığın Avrupa Birliği (AB) ekonomisine yaklaşık 180 milyar Euro zarar verebileceği bildirildi.

“Sıcak Yaz Ekonomisi” başlıklı çalışmada, aşırı hava koşullarının 2026 yılında AB ekonomisinin öngörülen büyümesini tamamen ortadan kaldırabileceği belirtildi.

AŞIRI SICAKLAR AB’NİN BÜYÜMESİNİ SİLEBİLİR
Çalışmada, Avrupa’da rekor sıcaklıklar ve uzun süreli kuraklığın insan sağlığı ve ekosistemlerin yanı sıra tarım, enerji, ulaştırma ve işgücü verimliliğini de olumsuz etkilediği ifade edildi.

Triodos Bank’ın analizine göre aşırı hava koşullarının 2026 yılında AB Gayri Safi Yurt İçi Hasılası’nı (GSYH) yaklaşık yüzde 1 azaltabileceği tahmin ediliyor. Bu kaybın yaklaşık 180 milyar Euro’ya denk geldiği ve söz konusu zararın AB için daha önce öngörülen yıllık ekonomik büyümeyi fiilen ortadan kaldıracağı belirtildi.

AB Komisyonu, AB ekonomisinin bu yıl yüzde 1,1 büyümesini öngörüyordu.

EN BÜYÜK KAYIP İŞGÜCÜ VERİMLİLİĞİNDE
Aşırı sıcakların ekonomiye verdiği en büyük zararın işgücü verimliliğindeki düşüşten kaynaklandığı belirtildi.

Çalışmada, sıcaklıkların yaklaşık 25-30 derecenin üzerine çıkmasıyla çalışanların üretkenliğinin ölçülebilir şekilde azaldığına dikkat çekildi. Bu etkinin özellikle fiziksel güç gerektiren işlerde, açık havada çalışanlarda ve iklimlendirme bulunmayan iş yerlerinde daha belirgin olduğu kaydedildi.

SICAK HAVA ÇALIŞANLARIN PERFORMANSINI DÜŞÜRÜYOR
Aşırı sıcakların ofis çalışanlarının performansını ve uyku kalitesini de olumsuz etkileyebildiği belirtildi. Sıcak günlerde işe devamsızlığın da arttığı ifade edilirken, 2026 yazındaki sıcaklıkların işgücü verimliliği üzerinden AB GSYH’sinde ortalama yüzde 0,6’lık kayba neden olabileceği tahmin edildi.

TARIMSAL ÜRETİMDE YÜZDE 7’YE VARAN DÜŞÜŞ BEKLENİYOR
Aşırı sıcak ve kuraklık nedeniyle AB’de tarımsal üretimin yüzde 3 ile yüzde 7 arasında azalabileceği öngörüldü.

Gıda fiyatlarındaki artış, enerji üretimindeki kısıtlamalar ve elektrik fiyatlarındaki yükselişin yanı sıra kara yolları, demir yolları ve iç su yollarında yaşanabilecek aksamaların ekonomik kaybı daha da artırabileceği belirtildi.

EN FAZLA FRANSA ETKİLENECEK
Çalışmada aşırı sıcaklardan en fazla etkilenmesi beklenen ülkenin Fransa olduğu ifade edildi.

Tekrarlayan sıcak hava dalgalarının Fransa’nın GSYH’sini yaklaşık yüzde 1,4 azaltabileceği ve ülke ekonomisinin yıllık bazda yüzde 0,6 daralmasına yol açabileceği tahmin edildi.

İtalya, İspanya ve Belçika’da da aşırı sıcaklar ve kuraklık nedeniyle önemli ekonomik kayıplar yaşanmasının beklendiği bildirildi.

İş dünyasında uzun süredir uygulanan herkese aynı oranda zam politikası yerini performans ve liyakat odaklı ücret sistemine bırakmaya hazırlanıyor. Şirketler, çalışanların bireysel başarısını ve şirkete sağladığı katkıyı daha fazla dikkate alırken, 2027’den itibaren maaş bütçelerinin stratejik yeteneklere yönlendirilmesi bekleniyor.

ŞİRKETLERİN YÜZDE 32’Sİ EŞİT ZAM UYGULAYACAK
Ücret araştırmaları kuruluşu Payscale tarafından açıklanan veriler, şirketlerin ücret politikalarında değişime gittiğini ortaya koydu.

Verilere göre 2026 yılında kuruluşların yüzde 36’sı çalışanlarına genel zam uygularken, 2027’de bu yöntemi sürdüreceğini belirten şirketlerin oranı yüzde 32’ye geriledi.

Payscale Ücret Eşitliği Stratejisti Ruth Thomas, söz konusu değişimin şirketlerin sınırlı maaş bütçelerini daha stratejik kullanmaya yöneldiğini gösterdiğini belirtti.

2027 MAAŞ ZAMMI BEKLENTİSİ YÜZDE 3,5
Şirketlerin 2027 yılı için planladığı ortalama maaş artışı yüzde 3,5 seviyesinde bulunuyor. Bu oran, 2026’da gerçekleşen yüzde 3,4’lük artışın sınırlı ölçüde üzerinde yer alıyor.

Buna karşın 2023 yılında çalışanların aldığı ortalama yüzde 4,8’lik zam oranının altında kalıyor.

Thomas, ABD’deki şirketlerin yüzde 30’unun 2027 yılında daha yüksek maaş artışı beklediğini ifade etti.

MAAŞ BÜTÇELERİ KRİTİK YETENEKLERE AYRILIYOR
Şirketler, tüm çalışanlara aynı oranda zam yapılmasının yetenekli personeli elde tutmak açısından yeterli olmadığını değerlendiriyor.

Araştırmalar, her dört şirketten birinin yetenek kaybını “ücret adaletsizliği algısına” bağladığını ortaya koyuyor. Kamu, yükseköğretim ve saatlik çalışanların yoğun olduğu sektörlerde eşit zam uygulaması devam etse de özel sektörde maaş bütçelerinin öne çıkan çalışanlara ve kritik pozisyonlara aktarılması bekleniyor.

WTW Kıdemli Direktörü Brittany Innes, şirketlerin maaş bütçelerini azaltmak yerine kaynakları şirketin geleceği açısından kritik öneme sahip pozisyonlara ve yüksek performans gösteren çalışanlara yönlendirdiğini belirtti.

İŞ DEĞİŞTİREN ÇALIŞANLAR DAHA YÜKSEK ZAM ALIYOR
Sektör verileri, en yüksek maaş artışlarının iş değiştiren çalışanlarda görüldüğüne işaret ediyor.

ADP Başekonomisti Nela Richardson’a göre iş değiştiren çalışanların maaş artış oranı geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 7 seviyesinde gerçekleşti. Mevcut işinde kalmaya devam eden çalışanlarda ise zam oranları yüzde 4 ile yüzde 4,5 arasında bulunuyor.

Bank of America Institute verileri ise vergi sonrası maaş artışlarının yüksek gelir grubunda yıllık yüzde 4,2, düşük gelir grubunda yüzde 5,2 olduğunu gösteriyor.

PERFORMANS ZAMMI ALMAK İSTEYENLERE ÖNERİLER
Yeni ücret politikasında daha yüksek zam almak isteyen çalışanların performans değerlendirme döneminde şirketin zam kriterlerini ve bütçenin nasıl dağıtıldığını yöneticileriyle görüşmesi öneriliyor.

Çalışanların şirkete sağladıkları katkıyı, karşılaştıkları sorunları ve elde ettikleri somut başarıları verilerle ortaya koymaları önem taşıyor.

Ayrıca yapay zeka araçları ve yeni teknolojiler başta olmak üzere dönüşüm odaklı becerilerin geliştirilmesinin çalışanların şirket içindeki değerini artırabileceği belirtiliyor.

Batı Asya merkezli askeri gerilimlerin küresel enerji piyasalarında yarattığı dalgalanma ve iklim krizinin etkilerine rağmen, borsada işlem gören dünyanın en büyük sekiz petrol üreticisi, haziran ayı sonu itibarıyla tamamlanan üç aylık dönemde tarihi kâr rakamlarına ulaştı.

Guardian’ın analizine göre, sekiz büyük enerji şirketinin toplam kârı geçen yılın aynı dönemindeki 50 milyar dolardan 93 milyar dolara yükseldi.

ŞİRKETLERİN İKİNCİ ÇEYREK KÂR RAKAMLARI
İkinci çeyrekte en yüksek kârı, bölgedeki İHA ve füze saldırılarının altyapıda oluşturduğu hasara rağmen net gelirini yüzde 34 artırarak 33 milyar doların üzerine çıkaran Suudi Arabistan’ın devlet şirketi Suudi Aramco elde etti.

Diğer büyük enerji şirketlerinin açıkladığı ikinci çeyrek kârları ise şöyle:

ExxonMobil, Rusya-Ukrayna savaşının başlamasından bu yana en yüksek çeyreklik kazancını elde ederek 14,5 milyar dolar kâr açıkladı.
Chevron, net kârını beş katın üzerinde artırarak 12,2 milyar dolara çıkardı.
Shell, Katar’daki tesislerinde savaş kaynaklı hasara rağmen 9,84 milyar dolarla tarihinin en yüksek ikinci çeyrek kârını kaydetti.
BP ise nisan-haziran dönemindeki net kârını iki katına çıkararak 5,73 milyar dolara yükseltti.

ÇEVRE ÖRGÜTLERİ VE SİYASETÇİLERDEN TEPKİ
Enerji fiyatlarındaki yükseliş ve iklim krizinin etkilerinin sürdüğü dönemde açıklanan rekor kârlar, çevre örgütleri, sivil toplum kuruluşları ve siyasetçilerin tepkisini çekti.

Çevre örgütleri, enerji şirketlerinin çevresel zararların maliyetini üstlenmesi ve yenilenebilir enerji yatırımlarına daha fazla kaynak ayırması gerektiğini savundu.

ABD Başkanı Donald Trump ise Chevron ve ExxonMobil’i İran ile yaşanan savaştan ekonomik kazanç sağlamakla suçlayarak, elde edilen kârın halka geri verilmesi gerektiğini söyledi.

BP’DEN ENERJİ DÖNÜŞÜMÜNDE YENİ ADIMLAR
Eleştirilere yanıt veren BP CEO’su Meg O’Neill, şirketin önceliğinin arz sıkıntısı yaşanan ürünlerin piyasaya güvenilir şekilde ulaştırılması olduğunu ifade etti.

Şirket ayrıca yıllık enerji dönüşümü bütçesini 5 milyar dolardan 1,5-2 milyar dolar aralığına düşürdüğünü, ABD’deki biyogaz faaliyetlerini satacağını ve yaklaşık 60 yıldır işlettiği Kuzey Denizi’ndeki petrol ve doğalgaz sahalarını satışa çıkaracağını duyurdu.

BİLİMSEL ARAŞTIRMALAR DİKKAT ÇEKTİ
Haberin yayımlandığı dönemde İngiltere’nin yarısından fazlasında şiddetli kuraklık ilan edilirken, yayımlanan bilimsel araştırmalar dünyanın en büyük 14 fosil yakıt şirketinin neden olduğu karbon emisyonlarının 50’den fazla ölümcül sıcak hava dalgasıyla doğrudan bağlantılı olduğunu ortaya koydu.

Yapay zekâ yatırımlarını hızlandıran teknoloji devlerinin veri merkezleri ve yüksek kapasiteli bilgi işlem altyapısı için gerçekleştirdiği milyarlarca ABD Doları tutarındaki harcamalar, kredi piyasalarında endişeleri artırdı. Şirketlerin bu yatırımları büyük ölçüde borçlanmayla finanse etmesi, yatırımcıların teknoloji sektöründeki kredi risklerini daha yakından takip etmesine neden oldu.

Financial Times’ın LSEG verilerine dayandırdığı haberine göre Oracle, SpaceX, Alphabet, Amazon, Meta, Broadcom ve Nvidia’nın borçlarına bağlı kredi temerrüt takası (CDS) primleri son günlerde tarihi seviyelere yükseldi.

YAPAY ZEKÂ YATIRIMLARI BORÇ RİSKİNİ ARTIRIYOR
Veri merkezleri, çip üretimi, bilgisayar belleği ve yapay zekâ modellerine yönelik yüz milyarlarca ABD Doları tutarındaki yatırımların borçlanmayla finanse edilmesi, kredi piyasalarında temkinli görünümü güçlendirdi.

Sona Asset Management Yatırım Direktörü John Aylward, kredi piyasalarının belirsizliklere karşı son derece hassas olduğunu belirterek, yapay zekâ yatırımlarının finansmanındaki hız ve maliyet belirsizliğinin yatırımcı güvenini zedelediğini ifade etti.

META’NIN BORÇLANMA MALİYETİ YÜKSELDİ
Yapay zekâ yatırımlarına yönelik finansman maliyetindeki yükselişin en dikkat çekici örneklerinden biri Meta’da görüldü.

Şirketin Teksas’ta kuracağı veri merkezi için sağladığı 12 milyar ABD Doları tutarındaki finansmanın maliyeti, yatırım yapılabilir seviyenin altındaki şirket tahvillerine yakın düzeye çıktı.

John Aylward, söz konusu finansmanın “B-” kredi notuna sahip işlemlere yakın seviyelerde fiyatlanmasını dikkat çekici olarak değerlendirdi.

ORACLE’IN CDS PRİMİ REKOR SEVİYEYE ÇIKTI
Kredi riskindeki artışın en belirgin hissedildiği şirketlerden biri Oracle oldu.

Şirketin 5 yıllık CDS primi pazartesi günü 215 baz puana yükseldi. Bu oran yıl başında 144 baz puan seviyesinde bulunuyordu.

Buna göre yatırımcılar, Oracle’ın 10 milyon ABD Doları tutarındaki borcunu temerrüt riskine karşı sigortalayabilmek için yıllık 215 bin ABD Doları ödemek zorunda kalıyor.

Oracle, geçen ay veri merkezi yatırımlarını finanse etmek amacıyla gelecek bir yıl içinde 70 milyar ABD Doları yatırım yapacağını açıklamıştı.

Bu açıklamanın ardından S&P Global Ratings, yapay zekâ yatırımlarının kârlılığa dönüş sürecindeki belirsizlikleri gerekçe göstererek şirketin kredi notunu yatırım yapılabilir seviyenin yalnızca bir kademe üzerindeki “BBB-” seviyesine indirmişti.

Neuberger Berman Küresel Yatırım Yapılabilir Kredi Eş Başkanı David Brown ise piyasanın en önemli sorusunun sermaye harcamalarının ne kadar süre artmaya devam edeceği ve şirketlerin yeniden ne zaman pozitif nakit akışı üretmeye başlayacağı olduğunu belirtti.

NVIDIA’NIN KREDİ RİSKİ DE REKOR KIRDI
Kredi riskindeki yükseliş Oracle ile sınırlı kalmadı.

Nvidia’nın 5 yıllık CDS primi de 79 baz puanla tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.

Şirketin, OpenAI’ın Ohio’da planladığı 10 gigavat kapasiteli veri merkezi projesinin finansmanına destek vermek amacıyla yaklaşık 250 milyar ABD Doları tutarında bir garanti üzerinde görüşmeler yürüttüğü öne sürüldü.

Konuya ilişkin Nvidia ve OpenAI tarafından henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

ALPHABET’İN NAKİT AKIŞI İLK KEZ NEGATİFE DÖNDÜ
Geçen yıl kasım ayında işlem görmeye başlayan Alphabet CDS’leri de pazartesi günü 67 baz puanla rekor seviyeye yükseldi.

Şirketin serbest nakit akışı ikinci çeyrekte halka arzından bu yana ilk kez negatif bölgeye geçti.

DWS Group Amerika Sabit Getirili Menkul Kıymetler Başkanı George Catrambone, yatırımcıların yatırım yapılabilir kredi notuna sahip şirketlerin temerrüde düşme ihtimalini düşük gördüğünü ancak CDS işlemlerini olası kredi notu indirimleri ve piyasa dalgalanmalarına karşı korunma amacıyla kullandığını söyledi.

Catrambone, bilanço döneminde açıklanan yüksek sermaye harcamalarının yatırımcıların riskten korunma ihtiyacını artırdığını vurguladı.

UZMANLAR CDS AÇIKLAMASI
Uzmanlara göre teknoloji şirketlerinin yüksek borçlanmasına rağmen bu yatırımların gelir üretme kapasitesi henüz netleşmediği için kredi piyasalarındaki baskı sürüyor.

Société Générale ABD Hisse Senedi Stratejisi Başkanı Manish Kabra, büyük bulut bilişim ve veri merkezi şirketlerinin değerlendirilmesinde hisse başına kârdan ziyade CDS göstergelerinin takip edilmesi gerektiğini söyledi.

Kabra, yapay zekâ yatırımlarına yönelik sermaye harcamalarının şirketlerin nakit üretiminden daha hızlı arttığını ve bunun serbest nakit akışlarını ekonomik döngünün en düşük seviyelerine yaklaştırdığını ifade etti.

ABD’nin en büyük Popeyes franchise işletmecilerinden Sailormen Inc., yaşadığı mali krizin ardından başlattığı iflas sürecinde elindeki son restoranları da satarak faaliyetlerini sonlandırdı.

The Street’te yer alan habere göre, Florida Güney Bölgesi İflas Mahkemesi, şirketin Orlando bölgesinde bulunan son 23 Popeyes şubesinin SBH Foods PLK LLC’ye 2,67 milyon ABD Doları karşılığında devredilmesini onayladı. Söz konusu şubelerin daha önce RFI Ventures LLC’ye satılması planlanmış ancak alıcının finansal yükümlülüklerini zamanında yerine getirememesi nedeniyle satış gerçekleşmemişti.

97 RESTORAN DAHA SATILDI, 39 ŞUBE KAPATILDI
Sailormen Inc., iflas yapılanması kapsamında haziran ayında portföyündeki 97 restoranı da elden çıkardı.

Bu kapsamda 50 restoran Pulse Restaurant Group LLC’ye, 16 restoran Popeyes’ın ana şirketi Popeyes Louisiana Kitchen Inc.’e, 5 restoran SBH Foods PLK LLC’ye ve 3 restoran ise 61 Biscuits LLC’ye devredildi.

Alıcı bulunamayan veya yüksek zarar açıklayan 39 şube ise tamamen kapatıldı. Mahkeme kayıtlarına göre, zarar eden restoranların kapatılmasıyla yıllık 1 milyon ABD Doları’nın üzerinde maliyet tasarrufu sağlanması hedeflendi.

ANA MARKA FAALİYETLERİNE DEVAM EDİYOR
Yürütülen iflas sürecinin yalnızca franchise işletmecisi Sailormen Inc.’i kapsadığı, Popeyes Louisiana Kitchen’ın ise faaliyetlerini normal şekilde sürdürdüğü belirtildi.

1987 yılında 10 restoranla kurulan Sailormen Inc., en güçlü döneminde Florida ve Georgia eyaletlerinde toplam 136 Popeyes restoranı işletiyor ve yaklaşık 2 bin 900 kişiye istihdam sağlıyordu.

Ancak artan borç yükü, temerrüde düşen yükümlülükler ve operasyonel zararlar nedeniyle şirket, 2026 yılının ocak ayında ABD İflas Kanunu’nun Chapter 11 maddesi kapsamında iflas koruma başvurusunda bulunmuştu.

Eylülde teslim edilecek bir varil Brent petrolünün fiyatı yüzde 4,66 düşerek 92,27 dolara inerken, ABD petrolü olarak da bilinen WTI yüzde 5,02 gerileyerek varil başına 84,83 dolara düştü.

Uluslararası referans kabul edilen Brent petrolünün fiyatı geçen hafta kısa süreliğine varil başına 102 dolara kadar çıktı. Bu, ayın başında Brent piyasasında en yoğun işlem gören kontratın seviyesinden 30 dolar daha yüksekti ve Mayıs’tan bu yana görülen en yüksek düzeydi.

Bu ay petrol fiyatları, Orta Doğu’daki çatışmaların şiddetlenmesi ve tam kapsamlı bir savaşa dönüşme ihtimalinin küresel ham petrol akışını daha da yavaşlatacağı endişeleri nedeniyle sıçradı.

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, Türkiye’nin kredi notunu “BB-” olarak teyit ederken, kredi notu görünümünü “durağan” olarak korudu.

Fitch Ratings, Türkiye ekonomisine ilişkin değerlendirmesini açıkladı.

Kredi derecelendirme kuruluşundan yapılan açıklamada, Türkiye’nin uzun vadeli kredi notunun “BB-” olarak teyit edildiği, not görünümünün ise “durağan” olduğu bildirildi.

Açıklamada, “Türkiye’nin düşük kamu borcu, büyük ve çeşitlendirilmiş ekonomisi, “BB” not grubundaki ülkelerin medyanına kıyasla yüksek kişi başına düşen geliri, stres dönemlerinde dış finansmana erişimini sürdürme geçmişi ve dayanıklı bankacılık sektörünün kredi notunu destekleyen unsurlar arasında yer aldığı” belirtildi.

BÜYÜME VE ENFLASYON BEKLENTİSİ BELLİ OLDU
Türkiye’nin potansiyel büyüme oranının yüzde 4’e yakın olduğunun değerlendirildiği aktarılan açıklamada, büyüme oranının bu yıl yüzde 2,8 ve gelecek yıl yüzde 4,4 olmasının beklendiği kaydedildi.

Açıklamada, Türkiye’de enflasyonun haziran ayındaki yüzde 32 seviyesinden 2026 sonunda yüzde 29,5’e gerilemesinin beklendiği aktarıldı.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) “fonlama maliyetini 300 baz puan artırması ve kredi limitlerini sıkılaştırıcı son adımlarının, ABD-İran çatışmasının ilk döneminde lirayı istikrara kavuşturmak amacıyla gerçekleştirilen döviz müdahalelerinin ardından uluslararası rezervlerde kısmi toparlanmayı desteklediği belirtilen açıklamada, brüt döviz rezervlerinin 2026 sonunda 167 milyar dolara ulaşmasının beklendiği” kaydedildi.

Açıklamada, “özellikle dış finansman ihtiyacındaki sürdürülebilir azalmayla birlikte ülkenin dış tamponlarının kayda değer şekilde güçlenmesi ve enflasyondaki düşüşü destekleyen sıkı politika duruşunun korunacağına yönelik güvenin artmasının, kredi notunda yükselişe yol açabileceğine” işaret edildi.

Apple, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu birçok ülkede Apple Music ve iCloud+ abonelik fiyatlarını artırdı.

Güncellenen tarifeyle birlikte Apple Music abonelikleri yaklaşık yüzde 50 zamlanırken, iCloud+ depolama paketlerinde ise yüzde 25 ila yüzde 37,5 arasında değişen fiyat artışları uygulandı.

APPLE MUSIC ABONELİKLERİ YÜZDE 50 ZAMLANDI
Apple’ın resmi Türkiye sayfasında yayımlanan yeni fiyatlandırmaya göre Apple Music öğrenci aboneliği aylık 32,99 TL’den 49,99 TL’ye, Bireysel abonelik ücreti 59,99 TL’den 89,99 TL’ye, aile paketi ise 99,99 TL’den 149,99 TL’ye yükseldi.

ICLOUD+ DEPOLAMA PAKETLERİ DE ZAMLANDI
Apple, iCloud+ abonelik fiyatlarını da güncelledi. Tüm ücretli depolama seçeneklerinde fiyat artışı yapılırken, en yüksek zam oranı 2 TB paketinde görüldü.

Yeni zamla birlikte fiyatlar söyle oldu:

50 GB: 39,99 TL → 49,99 TL
200 GB: 129,99 TL → 169,99 TL
2 TB: 399,99 TL → 549,99 TL
6 TB: 1.299,99 TL → 1.699,99 TL
12 TB: 2.499,99 TL → 3.399,99 TL

Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun’un açıklamalarına göre, emekli olduktan sonra çalışıldığında maaşın kesilip kesilmeyeceği, emekli olunan tarihe değil; ilk kez sigortalı olunan tarihe göre belirleniyor.

Türkiye’de milyonlarca yurttaş, emekli olduktan sonra geçim sıkıntısı veya farklı nedenlerle çalışma hayatına devam ediyor. Normal şartlarda, emekli aylığı bağlandıktan sonra hizmet akdiyle çalışan sigortalılar için işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) destek primi ödeniyor ve emeklinin aylığı kesilmiyor. Ancak bu genel kuralın çok önemli istisnaları bulunuyor.

Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, SGDP sisteminin tüm emeklileri kapsamadığını belirterek mevzuattaki kritik tarih ayrımına dikkat çekti. Erdursun’un vurguladığı kurala göre; aynı gün emekli olan iki farklı kişinin, ilk sigortalılık tarihleri farklı olduğu için çalışma hayatında tamamen farklı yasal uygulamalara tabi olmaları mümkün.

1 EKİM 2008 SONRASINDA SİGORTALI OLANLARIN MAAŞI KESİLİYOR
5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 1 Ekim 2008 tarihi, çalışan emekliler için tam anlamıyla bir milat kabul ediliyor. Bu tarihten sonra ilk kez sigortalı olan ve ilerleyen yıllarda emekliliğe hak kazanan yurttaşlar, yeniden çalışmaya başladıklarında aylıklarını kestirmek zorunda kalıyor.

Bir başka deyişle, ilk sigorta girişi 1 Ekim 2008 ve sonrası olan yurttaşlar, hem emekli aylığı alıp hem de SGDP kapsamında çalışamıyor. Bu kişilerin çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme döneminden itibaren emekli aylıkları kesiliyor.

Aylığı kesilerek çalışmaya başlayan bu kişilerin adlarına kısa vadeli sigorta primi, uzun vadeli sigorta primi ve genel sağlık sigortası primi ödeniyor. Çalışma hayatları tamamen sona erdiğinde ise emekli aylıkları, yeni çalışma süreleri ve ödenen primler dikkate alınarak baştan hesaplanıp yeniden bağlanıyor.

2008 ÖNCESİ İŞE GİRENLERDE ESKİ SİSTEM UYGULANMAYA DEVAM EDİYOR
İlk kez 1 Ekim 2008 tarihinden önce sigortalı olan yurttaşlar için ise mevcut eski sistem geçerliliğini koruyor. Bu kapsama giren sigortalılar, emekli olduktan sonra bir işverene bağlı olarak çalışmaya başlasalar dahi emekli aylıkları kesilmiyor.

Bu kişilerin işverenleri tarafından SGK’ye yüzde 32 oranında Sosyal Güvenlik Destek Primi ödeniyor. Prim yükümlülüğü tamamen işverene ait olup, emeklinin kendi aylığından ayrıca bir kesinti yapılmıyor. Böylece 2008 öncesi girişli olanlar, hem emekli maaşlarını eksiksiz alıp hem de maaşlı olarak çalışabiliyorlar.

KAMU, TARIM VE YURTDIŞI ÇALIŞANLARINDA ÖZEL ŞARTLAR
Emeklilik sonrası çalışma hayatında sektöre ve çalışma şekline göre uygulanan özel kurallar ise şu şekilde sıralanıyor:

Kamu kurumlarında çalışanlar: 5335 sayılı Kanun gereğince, 1 Ocak 2005 tarihinden sonra kamu kurumlarında göreve başlayan emekliler aylıklarını kestirmeden çalışamıyor. Bu gruptakiler için SGDP uygulanmıyor; normal sigortalılık hükümleri işletilerek kanuni istisnalar dışında emekli aylıkları kesiliyor.

Tarımsal faaliyette bulunanlar: Kendi adına tarımsal faaliyette bulunan emekliler ile hizmet akdiyle çalışıp emekli olduktan sonra tarımsal faaliyete geçen yurttaşların aylıkları kesilmiyor ve haklarında SGDP hükümleri uygulanmıyor.

Erzurum ve Erzincan’da yürütülen envanter çalışmaları sonucunda toplam 112 bin hektarlık alanda yaklaşık 22 ton trüf mantarı varlığı tespit edildi. 2024 yılından bu yana gerçekleştirilen satışlarla ülke ekonomisine yaklaşık 30 milyon lira katkı sağlandı.

Erzurum Orman Bölge Müdürü Serkan Karakurt, Şifa Bahçeleri Projesi kapsamında müdürlük yerleşkesinde oluşturulan tıbbi ve aromatik bitki alanını tanıttı. Karakurt, toprağın 5 ila 20 santimetre altında doğal olarak yetişen trüf mantarının tespitine yönelik çalışmaların sürdüğünü belirtti.

TRÜF MANTARI HASSAS BURUNLU KÖPEKLERLE BULUNUYOR
Trüf mantarının özel eğitimli hassas burunlu köpekler yardımıyla toplandığını ifade eden Karakurt, geçen yıl ürünün kilogram fiyatının 100 ila 150 Euro arasında değiştiğini söyledi.

Karakurt, Erzurum ve Erzincan’da yapılan çalışmalar hakkında şu bilgileri verdi:

Erzurum’da Horasan, İspir ve Aşkale tarafında yaklaşık 20 bin hektar alanda çalışmamızı tamamladık ve 3,5 tona yakın trüf varlığı tespit ettik. Erzincan’da Çayırlı, Kemah, Tercan ve Üzümlü şefliklerinde de yaklaşık 30 bin hektarda envanter ve planlama çalışmalarımızı tamamladık ve yaklaşık 6 ton trüf varlığı tespit ettik. Refahiye Orman İşletme Müdürlüğümüzde yürüttüğümüz çalışmalarda toplam 62 bin hektarda yaklaşık 12,5 ton trüf mantarı tespit edildi. 2024’ten bu yana trüf mantarı satışını yapıyoruz, yaklaşık 30 milyon liranın ülke ekonomisine kazandırılmasını sağladık.

MİKORİZALI MEŞE FİDANLARI TOPRAKLA BULUŞTURULDU
Laboratuvar ortamında meşe fidanlarının köklerine aşılanan mikorizalarla da trüf üretimi gerçekleştirdiklerini aktaran Karakurt, Erzurum ve Erzincan’da 50 dönümlük alanda 2 bin 650 mikorizalı meşe fidanını toprakla buluşturduklarını söyledi.

FİDAN ÜRETİM KAPASİTESİ 3 MİLYONA ÇIKARILACAK
Orman Fidanlık Müdürlüğünün 350 dönümlük alanda faaliyet gösterdiğini belirten Karakurt, bu yıl 2,5 milyon fidan üretmeyi planladıklarını, gelecek sezonda ise üretim kapasitesini 3 milyona çıkarmayı hedeflediklerini ifade etti.

Karakurt ayrıca, 2025 yılında ahlat, alıç ve kuşburnu gibi türlerden yaklaşık 500 bin orman meyvesi fidanı üretildiğini, lavanta, kekik, adaçayı, ekinezya, karamürver, melisa ve nane türlerinden ise 15 bin fidanın toprakla buluşturulduğunu kaydetti.