Tadı, kokusu, rengi ve aromasıyla diğer karpuzlardan ayrılan ve 2020 yılında tescillenen Adana karpuzunda hasat sürerken ziraat mühendisi üretici Süleyman Sertli, 3 yıllık araştırma ve geliştirme sürecinin ardından Tropical Sunshine adıyla bilinen kabuğu koyu yeşil, içi sarı karpuzu ekmeye başladı.

Kent geneli 110 dönüm, ülke genelindeyse 300 dönüm alanda ekilen içi sarı karpuz, hasat için gün sayıyor.

FARKLI BİTKİ PİGMENTİ VAR
Genellikle Tayland, Vietnam ve Hindistan gibi tropikal iklim kuşağında bulunan ülkelerde yetiştirilen içi sarı karpuz, iklim değişikliğinin etkisiyle birlikte artık ülkemizde de yetişiyor.

Tarlada, her bir normal karpuzun yanına üç tane Tropical Sunshine adıyla bilinen içi sarı karpuz ekiliyor ve normal karpuz, sarı karpuzları tozluyor. Sarı karpuzda, kırmızı karpuza rengini veren likopen yerine beta-karoten adlı farklı bir bitki pigmenti bulunuyor.

FİYATI DAHA PAHALI
Adana karpuzunun kilogram fiyatı tarlada şu günlerde 14-16 lira arasında alıcı bulurken içi sarı karpuz, tarlada hasat zamanı kilogramı 25-30 lira arasında satılacak. Bir dönüm tarlada 4-5 ton normal karpuz elde edilirken, sarı karpuzda ise 1 dönüm tarlada 7 ton ürün elde edilebiliyor.

“ÜRÜNÜN SERÜVENİ ÇOK ESKİ”
Konuyla ilgili konuşan üretici Süleyman Sertli, içi sarı karpuzun yeni bir ürün olmadığını ifade ederek “Bu ürünün çok daha eski bir serüveni var. Biz tekrardan pazarda katma değer oluşturmaya çalıştık. Bu yıl ilk ticari üretiminde Çukurova’dan dikimlere başlandı. Tüm Türkiye’de 300 dönüm ticari üretimi var. Çukurova bölgesinde ise 110 dönüm alanda ekim yapıldı” ifadelerini kullandı.

“GÖRENLERİN İLGİSİNİ ÇEKİYOR”
Sertli, sarı karpuza ilginin yüksek olacağını tahmin ettiklerini vurgulayarak, “Tarlada kilogram fiyatı 25-30 lira arasında ama katma değerli bir ürün olması sebebiyle ve piyasadaki şu anki mevcut arzı dolayısıyla biraz daha yüksek fiyatlarla pazarda değer bulacağını düşünüyoruz. Talep eden çiftçi sayımız, ilgi oldukça yüksek. Zaman geçtikçe talep artacaktır. Gören herkesin ilgisini çekiyor” dedi.

“RAĞBET GÖRÜRSE SENEYE EKİMİ FAZLA OLUR”
Yüreğir Ziraat Odası Başkanı Mehmet Akın Doğan ise sarı karpuzun tadı ve aromasının Adana karpuzuyla aynı olduğunun altını çizerek, “Tadı, aroması ve lezzeti diğer karpuzlarla hemen hemen aynı. Adana, ürün çeşitliliği ve potansiyeli açısından birçok meyve çeşidinin ekildiği yer. Eğer karpuz talep görürse, ekimi önümüzdeki yıllarda daha fazla olur” dedi.

Dünya genelinde milyonlarca insanın hayatını etkileyen kansere karşı tıp dünyasından tarihi bir hamle geldi. İngiliz bilim insanları, kanser tedavisinde ve önlenmesinde çığır açacak devrim niteliğinde bir aşı geliştirdi. Oxford Üniversitesi ile ilaç firması Moderna ortaklığında yürütülen çalışmada, özellikle kalıtsal olarak yüksek kanser riski taşıyan bireylerde bağırsak ve yumurtalık kanserinin tamamen önüne geçilmesi amaçlanıyor.

mRNA teknolojisi, bu kez ilk defa kanseri henüz oluşmadan, önleme amacıyla kullanılacak. Bu tarihi deneme kapsamında ilk hasta uygulamalarının bu yaz aylarında başlaması planlanıyor.

HEDEFTE GİZLİ TEHLİKE VAR: “LYNCH SENDROMU”
Geliştirilen yeni nesil aşı, öncelikli olarak “Lynch sendromu” adı verilen kalıtsal bir rahatsızlığa sahip kişileri koruma altına alacak. DNA’yı onarmakla görevli genlerin hasarlı olmasından kaynaklanan bu genetik durum, adeta gizli bir tehlike olarak nitelendiriliyor. Öyle ki, sadece İngiltere’de bu geni taşıdığı tahmin edilen 175 bin kişiden yalnızca yüzde 5’i durumun farkında.

Lynch sendromuna sahip bireylerin:

Hayat boyu bağırsak kanserine yakalanma riski yüzde 80 oranında artıyor.

Yumurtalık, rahim, mide ve pankreas gibi diğer ölümcül kanser türlerine yakalanma ihtimalleri çok yüksek seyrediyor.

Geliştirilen aşı, tam da bu noktada devreye girerek vücutta kanser hücreleri henüz oluşmadan, “kanser öncesi” evredeki anormallikleri tespit edip imha etmek üzere tasarlandı.

BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNE “KANSERLE MÜCADELE KILAVUZU”
mRNA teknolojisiyle üretilen aşı, geleneksel aşılardan tamamen farklı bir çalışma prensibine sahip. Vücuda doğrudan zayıflatılmış bir virüs ya da antijen vermek yerine, hücrelere bağışıklık yanıtı oluşturması için genetik talimatlar iletiyor.

Uzmanlar, aşının adeta bir “kullanım kılavuzu” gibi hareket ederek bağışıklık sistemini eğittiğini belirtiyor. Bu sayede vücudun savunma mekanizması, Lynch sendromunun tetiklediği hücre mutasyonlarını henüz kansere dönüşme fırsatı bulamadan fark edip yok edecek. Aşının koruyuculuğunu sürdürmesi için ilerleyen süreçte belirli aralıklarla hatırlatma dozlarının yapılması gerekebilecek.

GELECEKTE TÜM KANSER TÜRLERİ İÇİN UMUT IŞIĞI
Bu yaz başlatılacak ilk aşamada, hastalar üzerinde en doğru dozaj belirlenecek ve aşının güvenliği test edilecek. Çalışmanın çok merkezli ikinci aşamasının ise 2027 yılında genişletilmesi öngörülüyor.

Bilim insanları, bu aşının sadece Lynch sendromlu hastaları korumakla kalmayacağını, aynı zamanda daha önce kanser atlatmış kişilerin ikinci bir kansere yakalanmasını da önleyebileceğini vurguluyor. Araştırma ekibi, bu denemeden elde edilecek başarı ve bağışıklık verilerinin, gelecekte genetik bağlamı olmayan diğer tüm yaygın kanser türlerine karşı da koruyucu aşılar geliştirilmesinin önünü açacağını ifade ediyor.

Deniz suyu sıcaklığının 26 dereceye ulaştığı kentte, yerli halk ve yabancı turistler serinlemek için dünyaca ünlü plajlara akın etti.

Sıcak havadan bunalanların adresi her zaman olduğu gibi sahiller oldu. Kimileri Akdeniz’in serin sularında serinlemeye çalışırken, kimileri ise güneşlenmeyi tercih etti.

Sahil bandındaki yeşil alanlar ve gölgelik noktalar da sıcaktan kaçanlarla doldu. Ziyaretçilerin bir kısmı Konyaaltı Sahili ve Beydağları manzarasına karşı fotoğraf çektirirken, bir kısmı sahil boyunca yürüyüş yapmayı seçti.

Sahillerdeki hareketlilik su sporlarına ve işletmelere de yansıdı. Çok sayıda tatilci jet-ski, deniz paraşütü ve kano gibi aktivitelerle keyifli anlar yaşarken, plaj işletmelerinde de yoğun mesai harcandı.

Hava sıcaklığının önümüzdeki günlerde de yüksek seyretmesinin beklendiği kentte, sahillerdeki hareketliliğin artarak devam etmesi öngörülüyor.

Kalp ve damar hastalıkları ile felç riskini doğrudan tetikleyen yüksek kolesterol, modern toplumların en büyük sağlık tehditleri arasında yer alıyor. Genetik faktörlerin yanı sıra doymuş yağ ağırlıklı beslenme, hareketsiz yaşam, sigara ve alkol kullanımı gibi faktörlerle tırmanışa geçen bu sinsi rahatsızlığa karşı farmakolojik tedavilerin yanında beslenme tıbbı da yeni çözümler sunuyor. Son olarak İngiliz sağlık otoriteleri ve eczacılık bilimi uzmanları, mutfaklarda genellikle sebze olarak tüketilen ancak botanik olarak meyve sınıfında yer alan bamyanın, damar tıkanıklığına karşı eşsiz bir koruyucu kalkan oluşturduğunu kanıtladı.

JEL YAPISINDAKİ MÜSİLAJ MADDESİ KOLESTEROLÜ BAĞLAYIP DIŞARI ATIYOR
Halk arasında “bamya” olarak bilinen çiçekli bitkinin kardiyovasküler sistem üzerindeki koruyucu etkisi, yapısındaki özel bir bileşenden kaynaklanıyor. Eczacılık uzmanı Abbas Kanani’nin aktardığı bilimsel verilere göre, bamyaya pişirilme esnasında o bilinen kıvamı veren jel benzeri kalın madde, yani müsilaj, sindirim sisteminde hayati bir görev üstleniyor.

Kanani, “Klinik çalışmalar bamyadaki bu özel müsilaj maddesinin, sindirim süreci boyunca kandaki kötü kolesterole doğrudan bağlanarak onun damarlara sızmasını engellediğini ve emilmeden vücuttan doğal yollarla atılmasını sağladığını gösteriyor” açıklamasında bulundu. Laboratuvar ortamında yüksek yağlı diyetlerle beslenen denekler üzerinde yapılan testler de bamya tozu takviyesinin ardından kan kolesterol seviyelerinde çok keskin düşüşler yaşandığını tescilledi.

HARVARD TIP OKULU LİSTEYE ALDI: HÜCRESEL YAĞLANMAYA KARŞI DOĞAL TEDAVİ
Dünyanın en saygın tıp otoritelerinden biri olan Harvard Tıp Okulu (Harvard Medical School), bamyayı düşük kalori profili ve çok yüksek çözünür lif içeriği nedeniyle, halk arasında “kötü kolesterol” olarak bilinen düşük yoğunluklu lipoproteini (LDL) düşürme yeteneğine sahip en etkili 11 gıdadan biri olarak ilan etti.

Saygın bilimsel yayınlardan Journal of Nutritional Biochemistry dergisinde yayımlanan moleküler araştırmalar da bamyadaki antioksidan bileşenlerin metabolik sendromlarla savaştığını ortaya koydu. Obez denekler üzerinde yürütülen çalışmalarda, düzenli bamya özü tüketiminin hem kolesterolü hem de hiperglisemi olarak tanımlanan yüksek kan şekerini aynı anda aşağı çektiği belirlendi. İçeriğindeki yoğun A ve C vitaminleri sayesinde hücresel hasarı engelleyen bu besin, şeker hastalığı ve inme riskine karşı da koruma sağlıyor.

METFORMİN KULLANAN DİYABET HASTALARI İÇİN KRİTİK UYARI
Bamyanın sağlık üzerindeki bu mucizevi etkilerine karşılık, uzmanlar belirli hasta grupları için hayati bir uyarıda bulunmayı da ihmal etmiyor. Eczacı Abbas Kanani, özellikle Tip 2 diyabet teşhisi olan ve tedavi sürecinde metformin etkin maddeli ilaçları kullanan hastaların diyetlerine aşırı miktarda bamya eklemekten kaçınmaları gerektiğinin altını çizdi. Bamyadaki bazı bileşenlerin bu ilacın emilimini ve klinik başarısını engelleyebileceği, bu nedenle kronik hastaların beslenme düzenlerini değiştirmeden önce mutlaka hekimlerine danışmaları gerektiği belirtildi.

Futbol dünyasının gözü kulağı 11 Haziran’da Kuzey Amerika kıtasında başlayacak olan tarihinin en geniş kapsamlı FIFA Dünya Kupası’na çevrilmişken, spor dünyasına yapay zekâ ve istatistik biliminin ortaklığından doğan dev bir veri analizi damga vurdu. Avusturya’daki Innsbruck Üniversitesi ile Almanya’daki Dortmund Teknik Üniversitesi (TU Dortmund) liderliğindeki uluslararası veri bilimcileri ekibi, hibrit bir makine öğrenmesi algoritması kullanarak kupanın şampiyonluk haritasını çıkardı.

Turnuvada yer alacak 48 takımın son 8 yıldaki tüm uluslararası maçlarını, oyuncuların güncel piyasa değerlerini, form grafiklerini ve küresel çaptaki 24 farklı büyük bahis şirketinin verilerini “Random Forest” (Rastgele Orman) adı verilen algoritma havuzuna bırakan araştırmacılar, kupayı tam 100 bin kez simüle etti. Ortaya çıkan bilimsel sonuçlar, futbolun sadece yeşil sahada değil, veri tabanlarında da büyük bir strateji savaşına dönüştüğünü kanıtlar nitelikte.

YAPAY ZEKA MİLYONLARCA VERİYİ ORTAK HAVUZDA İNCELEDİ
Bilim insanlarının şampiyonu belirlemek için kullandığı metodoloji, geleneksel tahmin yöntemlerinin çok ötesinde bir veri mühendisliğine dayanıyor. Araştırma ekibi, turnuvaya katılacak tüm ülkelerin son yıllarda oynadığı resmi ve hazırlık maçlarını, futbolcuların güncel form grafiklerini, sakatlık raporlarını ve küresel bahis şirketlerinin sunduğu dinamik oranları mercek altına aldı.

Elde edilen tüm bu parametreler, makine öğrenimi (machine learning) tabanlı özel bir algoritma ile simüle edildi. Geliştirilen sistemin çalışma prensibini açıklayan uzmanlar, algoritmanın sadece genel bir şampiyonluk tahmini yapmadığını, 48 takım arasında oynanması muhtemel olan tüm eşleşme kombinasyonlarını ve bu maçlarda atılacak olası gol sayılarını tek tek hesapladığını belirtti.

‘BOĞALAR’ ZİRVEDE YER ALDI
Geliştirilen yapay zekâ modelinin çıktısına göre, 2026 Dünya Kupası’nı müzesine götürme olasılığı en yüksek takım yüzde 14.5 ile İspanya oldu. Son Avrupa Şampiyonası’ndaki dominant oyununu matematiksel formüllere de yansıtan “Matadorlar”, turnuvanın bir numaralı favorisi konumunda. İspanya’yı, her turnuvanın doğal ancak bir o kadar da şanssız favorisi olan İngiltere takip ediyor. Algoritma, İngilizlerin şampiyonluk ihtimalini yüzde 12.4 olarak hesaplarken, hemen arkasından aynı oranla (yüzde 12.4) Fransa geliyor. Fransa’yı Almanya yüzde 11.2 ile dördüncü sırada takip etti. Algoritmanın oluşturduğu genel başarı sıralamasında bu ülkelerin ardından sırasıyla Portekiz, son şampiyon Arjantin, Hollanda, Brezilya, Belçika ve Norveç geliyor.

A MİLLİLER VERİ DUVARINA ÇARPTI: “BİZİM ÇOCUKLAR”IN ŞANSI YÜZDE KAÇ?
48 takımlı yeni turnuva formatında boy gösterecek olan “Bizim Çocuklar”, yapay zekâ modelinde ne yazık ki elit favoriler basamağında yer almıyor. Algoritmanın kadro değeri istatistikleri ve tarihsel istikrar puanlamalarına göre Türkiye’nin kupayı kazanma ihtimali yüzde 1.1 olarak hesaplandı.

Yapay zekâ algoritmasının Türkiye analizi incelendiğinde, millilerimizin en güçlü kasının bireysel oyuncu reytingleri ve Avrupa liglerinde oynayan genç yıldızların pazar değerleri olduğu görülüyor. Ancak kâğıt üzerindeki model; savunma hattındaki tarihsel gol yeme projeksiyonları ve deplasman/nötr saha istikrarsızlıkları nedeniyle Türkiye’nin çeyrek final ve sonrasına giden yolunu “yüksek riskli patika” olarak adlandırıyor. Bilim insanlarına göre millilerimizin öncelikli hedefi olan gruptan çıkma olasılığı %58 ile kuvvetli bir ihtimal olarak öne çıkarken, son 16 turundan itibaren karşılaşılacak muhtemel rakipler (İspanya, Fransa veya İngiltere gibi devler) yolumuzu daraltıyor.

İSTATİSTİK BİLİMİNİN SINIRLARI: YÜZDE 80 SÜRPRİZ İHTİMALİ
Yapay zekanın sunduğu bu net favori tablosuna karşılık, istatistik uzmanları futboldaki sürpriz faktörünün ve topun yuvarlak oluşunun yarattığı matematiksel gerçeği de hatırlatıyor. Dortmund Teknik Üniversitesi’nden çalışmanın ortak yazarı Profesör Andreas Groll, turnuva formatlarındaki olasılık hesaplarının doğası gereği sıkı bir dengede ilerlediğini vurguladı.

Groll, “Matematiksel olarak en büyük favorinin turnuvayı kazanma olasılığı bile yüzde 20’yi geçmez. Bu durum, saf bir istatistik mantığıyla bakıldığında, geri kalan diğer takımlardan birinin kupayı kaldırma ihtimalinin yüzde 80 olduğunu gösterir” diyerek futbolun öngörülemez yapısına dikkat çekti. İstatistikçiler için asıl başarının tam isabet şampiyonu bilmekten ziyade, turnuvada yarı final ve final gibi ileri aşamalara geçeceğini öngördükleri takımların genel ortalamadaki başarı grafiğini doğru tahmin etmek olduğu belirtiliyor. Küresel futbol kamuoyunun büyük bir heyecanla beklediği 11 Haziran’daki açılış düdüğünün ardından, yapay zekanın yeşil sahalardaki bu matematiksel öngörülerinin ne ölçüde gerçeğe dönüşeceği tüm dünya tarafından canlı olarak izlenecek.

Dünyanın en yüksek zirvesi Everest Dağı’na tırmanan 2 Hint dağcının, kamp alanına iniş sırasında hayatını kaybettiği belirtildi.

Nepal Turizm Bakanlığına bağlı Everest Üs Kampı Koordinatörü Khim Lal Gautam, yaptığı açıklamada, “Pioneer Adventures” adlı gruba mensup 2 dağcının, Everest’e başarılı bir tırmanış gerçekleştirdiğini, iniş esnasında ise bayıldığını aktardı.

Gautam, söz konusu 2 Hint dağcının daha sonra yaşamını yitirdiğini ifade etti.

Pioneer Adventures Direktörü Nivesh Karki de yaptığı açıklamada, ölen dağcıların adının Arun Kumar ve Sandip Are olduğunu kaydetti.

Yeşilçam’ın unutulmaz isimlerinden, Türk sinemasının usta oyuncusu Kadir İnanır’ın sağlık durumuna ilişkin hayranlarını derinden üzen bir gelişme yaşandı. Geçtiğimiz hafta 14 Mayıs’ta aniden rahatsızlanarak hastaneye kaldırılan 77 yaşındaki sanatçıya, yapılan detaylı tetkiklerin ardından zatürre teşhisi konulmuştu.

O günden bu yana tedavisi yoğun bakım ünitesinde devam eden Kadir İnanır’ın, bugün doktor kararıyla entübe edildiği öğrenildi.

JÜLİDE KURAL’DAN İLK AÇIKLAMA: “AKCİĞERİNDE TÜMÖR GÖRÜLDÜ”
Usta sanatçının sağlık durumuyla ilgili ilk acı açıklamayı, hayat arkadaşı Jülide Kural yaptı. Kural, sürecin ciddiyetini koruduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:

“Maalesef Kadir biraz önce entübe edildi. Akciğerde zatürrenin altında bir tümör görüldü. Hekimlerimiz daha rahat müdahale etmek, acı çekmemesini sağlamak ve kontrollü bir tedavi süreci yürütmek için entübe edilmesine karar verdi. Elbette çok riskli bir durumla karşı karşıyayız. Söyleyeceklerim bu kadar. İnşallah güzel haberlerini alırız.”

Kocaeli’nin Kartepe ilçesinde yer alan Ormanya Tabiat Parkı’ndaki sulak alanlarda 3 endemik semender türü tespit edildi.

Büyükşehir Belediyesi Turizm ve Doğal Yaşam Alanları Şube Müdürlüğünce yürütülen çalışmalar kapsamında tespit edilen Anadolu’ya özgü semender türleri, parkın zengin amfibi popülasyonunu açığa çıkardı.

Parktaki sulak alanlarda kurulan tuzaklar ve el kepçeleriyle yapılan çalışmalar kapsamında rastlanan semenderlerin ait oldukları sınıflar tespit edildi.

Anadolu küçük semenderi, Anadolu pürtüklü semenderi ve Anadolu şeritli semenderi kayıt altına alınarak türlerin korunması, üreme süreçlerinin takip edilmesi ve popülasyonlarının sürdürülebilir şekilde artırılmasına yönelik çalışmalara dahil edildi.

SUYA BAĞIMLILAR VE YUMURTLAMAYI SUDA GERÇEKLEŞTİRİYORLAR
Ormanya biyoloğu Dr. Recep Bakır, tespit edilen semender türlerinin suya bağımlı olduğunu ve yumurtlama işlemlerini de suda gerçekleştirdiklerini söyledi.

Erken bahar aylarında başlayan amfibi çalışmaları sayesinde farklı semender türlerine rastladıklarını aktaran Bakır, Ormanya’daki mevcut semender türlerine 3 endemik türün daha eklendiğini bildirdi.

Bakır, Türkiye’nin topoğrafik ve biyocoğrafik açıdan zengin bir ülke olduğunu, bu yüzden de tür çeşitliğinin tüm gruplarda fazla olduğunu anlatarak şöyle devam etti:

“Tespit ettiğimiz türler Anadolu’ya özellikle Türkiye’nin kuzey bölgelerine endemik türler. İlk türümüzün adı ‘Lissotriton kosswigi’, Türkiye’de Anadolu küçük semenderi diye adlandırılmakta. Diğer türümüz ‘Triturus anatolicus (Anadolu pürtüklü semenderi)’. Yakın zamana kadar ‘Triturus karelinii’ grubunun içerisinde bulunmaktaydı ama son yapılan genetik ve DNA barkodlama çalışmalarıyla tek başına tür haline geldiğini literatür çalışmalarından öğrendik. Bu şekildeki tür kompleksleri genellikle birbirine yakın ancak farklı türlerin oluşturduğu bir grup olarak kabul edilir. Başka bir türümüz daha var. Önceleri ‘Kuzey şeritli semenderi’nin içinde değerlendirilen ‘Ommatotriton nesterovi’. Bu da ‘Anadolu şeritli semenderi’ olarak yine endemik bir tür.”

Ormanya’nın hayvanların serbest bırakıldığı, insanların kısıtlandığı doğal yaşam alanı olduğunu dile getiren Bakır, “Buradaki türlerin hem korunmasına hem de doğal yaşam alanlarının stabil kalmasına çok özen gösteriyoruz. Bundan dolayı doğal yaşam kendi kendine devam etmekte.” dedi.

KORUNMALARI İÇİN SULARIMIZI TEMİZ TUTUP KORUMAK ZORUNDAYIZ

Bakır, tespit edilen semenderlerin yavaş hareket eden türlerden olduğu için dağılımlarının uzun yıllar aldığına işaret ederek, “Bulundukları bölgedeki doğal yaşam koşullarını stabil tutmalıyız. Bu türlerin en büyük sorunu yaşam alanlarının tahrip edilmesi, bilinçsiz şekilde balıklandırılması, kurutulması, iklim değişikliği, sıcaklık değişimleri… Bu, türleri çok fazla etkilemekte, yok olmasına sebebiyet vermekte. Korunmaları için sularımızı temiz tutup korumak zorundayız.” diye konuştu.

Bu türlerin yayılış alanlarını literatür çalışmalarından bildiklerini, mevcut aşamada ise varlık-yokluk anlamında tespit edildiğine dikkati çeken Bakır, şunları kaydetti:

“İlerleyen dönemlerde daha standartlaştırılmış bir amfibi izleme programı oluşturmayı planlıyoruz. Bunların içerisinde neler olabilir? Üreme dönemi gözlemleri, gece sayımları, habitat parametrelerinin takibi olabilir. Bunların takiplemesi ve en azından genetik doğrulamasını da yapabiliriz. Biz de bu çalışmaları ilerleyen dönemlerde daha ileri düzeyde yapmayı planlıyoruz.”

Bakır, endemik türlerin bir ülkenin biyolojik imzası olduğunu vurgulayarak “Kaybolduklarında yalnızca bir canlıyı değil o coğrafyaya özgü milyonlarca yıllık evrimsel birikimi ve bilgiyi de kaybetmiş olmaktayız. Ormanya’da bu 3 semender türünün varlığı, buranın yalnızca bir rekreasyon alanı değil aynı zamanda Anadolu’nun mirasını taşıyan canlı bir biyolojik arşiv özelliği olduğunu göstermekte.” ifadelerini kullandı.

Bilim dünyasında ses getiren yeni bir araştırma, insan ömrünün gelecekte çok daha uzun olabileceğine işaret etti. 200 yıldan fazla yaşayabilen Bowhead whale üzerinde yapılan genetik incelemeler, yaşlanma sürecini yavaşlatabilecek önemli biyolojik mekanizmaları ortaya koydu. Araştırmacılar, balinaların DNA hasarını olağanüstü hızda onarma kapasitesinin insan hücrelerine uyarlanması halinde yaşa bağlı hastalıkların büyük ölçüde azaltılabileceğini belirtiyor.

DNA ONARIMINDA DİKKAT ÇEKEN PROTEİN
Araştırmayı yürüten ekip, çalışmalarını CIRBP adı verilen bir protein üzerinde yoğunlaştırdı. Bilim insanları, bu proteinin Grönland balinalarında insanlara kıyasla çok daha yüksek seviyede üretildiğini tespit etti. CIRBP proteininin özellikle yaşlanma ve kanserle bağlantılı DNA çift zincir kırıklarını hızlı şekilde onardığı ifade edildi.

Uzmanlara göre bu durum, balinaların hem uzun yaşamalarının hem de kansere karşı yüksek direnç göstermelerinin temel nedenlerinden biri olabilir.

KANSER PARADOKSUNA YENİ AÇIKLAMA
Bilim dünyasında uzun süredir tartışılan “kanser paradoksu”, büyük canlıların neden daha sık kansere yakalanmadığı sorusuna dayanıyor. Normal şartlarda hücre sayısı arttıkça kanser riskinin de yükselmesi bekleniyor. Ancak balinalar ve filler gibi iri memelilerde bu durum gözlemlenmiyor.
Araştırmacılar, bu canlıların evrimsel süreçte DNA hasarını erken aşamada tespit edip onarabilen gelişmiş biyolojik savunma sistemleri geliştirdiğini düşünüyor.

İNSAN ÖMRÜ UZAYABİLİR Mİ?
Uzmanlar, elde edilen bulguların doğrudan insan ömrünü 200 yıla çıkaracağı anlamına gelmediğini ancak yaşlanma karşıtı tedaviler için önemli bir kapı araladığını vurguluyor. DNA onarım kapasitesini artırmaya yönelik çalışmaların gelecekte kanser, Alzheimer ve diğer yaşa bağlı hastalıkların tedavisinde kullanılabileceği belirtiliyor.

Yağmur Nasıl Obruk Oluşturur? “İç Erozyon” Tehlikesi
Genellikle kuraklık ve aşırı yer altı suyu kullanımıyla ilişkilendirilen obruk oluşumu, bu yıl yoğun yağışların getirdiği “iç erozyon” süreciyle gündemde.

Ağırlık Artışı: Yağışlar toprağı doyurarak yüzeyde devasa bir yük oluşturuyor.

Malzeme Taşınması: Toprak altına süzülen sular, inerken beraberinde gevşek malzemeyi de derinlere taşıyor.

Dinamik Süreç: Yer altına süzülen bu sular, yer altı su seviyelerinde dikey yönlü ani hareketlere yol açarak toprağın altını boşaltıyor.

Obruk Oluşumunu Tetikleyen 3 Temel Sebep
Uzmanlara göre bir obruğun meydana gelmesi için üç ana faktörün bir araya gelmesi gerekiyor. Ancak günümüzde yaşanan çökmelerin merkezinde “su” yer alıyor:

Sebep Açıklama
Suyun Hareketi Yer altı sularının yukarı veya aşağı yönlü dikey hareketleri, toprak tabakasındaki dengeyi bozarak boşluklar yaratır.

Suyun Kimyası Süzülen suların yer altındaki çözünebilir kayaları (kalker, jips vb.) eritmesi, devasa yer altı mağaralarına yol açar.

İç Erozyon Yüzeyden aşağı süzülen suyun, toprak parçacıklarını bünyesine katarak taşıması ve yer altında bir tahliye mekanizması kurmasıdır.

Akiferlerin Rolü: Su Depoları Dolarken Risk Artıyor mu?
Şükrü Arslan, yer altını bir “su deposu” (akifer) sistemine benzeterek teknik bir ayrıntıya dikkat çekiyor:
Konya Havzası’nda tarımsal sulama için genellikle derinlerdeki (2. veya 3.) akiferlerden su çekiliyor. Ancak yağan yağmurlar yüzeye en yakın olan 1. akiferleri hızla dolduruyor. Bu üst tabakadaki ani dolum ve su hareketliliği, malzeme erimesini hızlandırarak yüzeye çok yakın bölgelerde ani çökmelere, yani yeni obruklara zemin hazırlıyor.

Uzmanlardan Kritik Uyarı: “Gözlem Şart”
Yağışların 2025 yılının ilk üç ayına oranla iki katından fazla artması, tarım ve baraj dolulukları için bir bayram havası yaratsa da, bölge halkının ve yetkililerin yer altındaki bu “hareketli” sürece karşı teyakkuzda olması gerekiyor. Özellikle yerleşim yerlerine yakın bölgelerde oluşabilecek yeni çökmelerin önüne geçmek için zemin etütleri ve sürekli izleme çalışmaları hayati önem taşıyor.

Not: Konya Ovası’ndaki obruklar, sadece doğal bir süreç değil, aynı zamanda iklim değişikliği ve yer altı su yönetimiyle doğrudan ilişkili bir afet yönetimi konusudur.