Brexit’in pişmanlığı, Made in Europe çıkmazı, enerji savaşlarının faturası ve Türkiye’nin ekonomik geleceği…

Tarih bazen büyük savaşlarla, bazen de ülkelerin aldıkları yanlış ekonomik kararlarla yön değiştirir.

Kimi zaman bir ülke, yıllarca savunduğu politikaların bedelini ödemeye başladığında gerçeği kabul etmek zorunda kalır.

Bugün Avrupa’nın yaşadığı tam da böyle bir hesaplaşmadır.

Bir tarafta Avrupa Birliği’nden ayrıldıktan sonra ekonomik ve siyasi sonuçlarıyla yüzleşen İngiltere, diğer tarafta küresel rekabet karşısında kendi içine kapanmaya hazırlanan Avrupa…

Bir yanda enerji maliyetlerini milyarlarca avroyla ölçen savaşların ağır faturası, diğer yanda sanayisini korumak adına ticari ortaklarını dışlama eğilimine giren Almanya ve Fransa…

Bütün bu gelişmelerin ortasında ise Türkiye var.

Avrupa’nın üretim zincirlerinin önemli bir parçası, Gümrük Birliği’nin ortağı, coğrafi ve ekonomik bakımdan vazgeçilmez bir ülke…

Ancak siyasi ilişkilerde yaşanan gerilimler, ekonomik kırılganlıklar ve stratejik vizyon eksikliği nedeniyle geleceği giderek daha fazla belirsizleşen bir Türkiye…

Asıl soru şu: Avrupa kendi ekonomik geleceğini kurtarmaya çalışırken Türkiye’yi yanında mı tutacak, yoksa yeni bir ekonomik duvarın arkasında mı bırakacak?

BREXIT’İN ACI FATURASI: İNGİLTERE GERİ DÖNÜŞÜN YOLLARINI MI ARIYOR?

Yıllar önce Avrupa Birliği’nden ayrılma kararı alan İngiltere, bugün tarihinin en önemli siyasi ve ekonomik tercihlerinden birini yeniden sorguluyor.

Brexit döneminde İngiliz kamuoyuna egemenlik, bağımsızlık ve ekonomik özgürlük vaat edilmişti.

Avrupa’nın bürokratik yüklerinden kurtulacak, kendi ticaret politikalarını belirleyecek, küresel ekonomide daha güçlü bir aktör olacaktı.

Ancak hayat, siyasi sloganların anlattığı kadar kolay olmadı.

Tedarik zincirlerinde yaşanan aksaklıklar, ticaret maliyetleri, iş gücü hareketliliğindeki kısıtlamalar ve Avrupa pazarına erişimde ortaya çıkan yeni engeller, Brexit’in ekonomik bilançosunu tartışmalı hale getirdi.

YouGov’un aktarılan araştırmasına göre İngilizlerin yüzde 55’i Brexit’i yanlış bir karar olarak değerlendirirken, yüzde 34’ü ayrılığı doğru buluyor.

Şimdi Avrupa kulislerinde dikkat çekici bir ihtimal konuşuluyor: İngiltere yeniden üyelik başvurusu yaparsa Euro Bölgesi ve Schengen Bölgesi’ne katılma konusunda geçmişteki muafiyetlerine benzer esnekliklerden yararlanabilir mi?

Henüz resmi bir başvuru yok. Ancak bu tartışmanın kendisi bile son derece anlamlı.

Çünkü Avrupa Birliği, gerektiğinde kuralların katı değil esnek uygulanabileceğini yeniden gündemine alıyor.

İngiltere’nin yeniden üyeliği, yalnızca siyasi bir geri dönüş anlamına gelmeyecek. Aynı zamanda Avrupa’nın ekonomik gücünü, küresel ticaretteki konumunu ve siyasi bütünlüğünü yeniden inşa etme arayışının da bir parçası olacak.

Burada dikkat çekici bir çelişki var: İngiltere Avrupa’dan ayrılırken bağımsızlığın ekonomik refah getireceği düşünülüyordu. Bugün ise Avrupa pazarına yeniden yaklaşmanın sağlayabileceği ekonomik avantajlar tartışılıyor.

Demek ki küresel ekonomide bağımsızlık kadar, doğru ekonomik ortaklıkların içinde bulunmak da hayati önem taşıyor.

Türkiye’nin bu gelişmeden çıkarması gereken ders açıktır: Ekonomik egemenlik, dünyadan uzaklaşmak değil, dünya ekonomisinde güçlü ve vazgeçilmez bir konuma sahip olmaktır.

MADE IN EUROPE: AVRUPA KENDİ AYAĞINA MI SIKIYOR?

Avrupa’nın önündeki en büyük ekonomik sınavlardan biri de Almanya ve Fransa’nın gündeme taşıdığı “Made in Europe” yaklaşımı.

İlk bakışta son derece anlaşılır bir hedef gibi görünüyor. Avrupa, özellikle elektrikli otomobil, batarya, savunma sanayisi, enerji teknolojileri ve stratejik üretim alanlarında dışa bağımlılığını azaltmak istiyor.

Çin’in yükselen sanayi gücü, ABD’nin korumacı ekonomi politikaları ve küresel tedarik zincirlerindeki kırılganlıklar Avrupa’yı kendi üretim kapasitesini korumaya zorluyor.

Ancak bir ülkenin veya ekonomik bloğun kendi sanayisini koruması ile ticari ortaklarını dışlaması arasında çok önemli bir fark var.

Bruegel uzmanlarının dikkat çektiği nokta tam da burada ortaya çıkıyor.

Almanya ve Fransa’nın desteklediği dar kapsamlı “Made in Europe” modeli, Avrupa’nın üretim zincirlerini güçlendirmek yerine zayıflatabilir. Çünkü günümüz sanayisi artık tek bir ülkenin sınırları içerisinde üretim yapmıyor.

Bir otomobilin tasarımı Almanya’da yapılabilir, bataryası Güney Kore’den gelebilir, elektronik bileşenleri Japonya’da üretilebilir, bazı parçaları Türkiye’de hazırlanabilir ve nihai montajı başka bir Avrupa ülkesinde gerçekleştirilebilir.

Bu zincirin herhangi bir halkasını siyasi gerekçelerle dışarıda bırakmak, bütün üretim sisteminin maliyetini artırabilir.

Bruegel uzmanlarının önerdiği “Made with the EU”, yani Avrupa ile birlikte üretim yaklaşımı bu nedenle daha gerçekçi bir seçenek olarak öne çıkıyor.

Üstelik Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in Japonya ve Güney Kore ziyaretlerinde bu politikanın yarattığı rahatsızlıkla karşılaşması, meselenin yalnızca teorik bir tartışma olmadığını gösteriyor.

Güney Kore ve Japonya gibi ileri teknolojiye sahip ülkeler, Avrupa’nın yeni sanayi politikalarının kendilerini ikinci sınıf ticari ortak konumuna düşürmesinden endişe ediyor.

Peki, Avrupa’nın bu yaklaşımı Türkiye açısından ne anlama geliyor?

TÜRKİYE DIŞARIDA KALIRSA AVRUPA DA KAZANAMAZ

Türkiye, Avrupa otomotiv sanayisinin, beyaz eşya üretiminin, makine sektörünün, tekstilin ve çok sayıda ara malı üretiminin önemli ortaklarından biridir.

Yıllar içerisinde kurulan üretim altyapısı, lojistik bağlantılar, sanayi kümelenmeleri ve nitelikli iş gücü, Türkiye’yi Avrupa’nın tedarik zincirlerinde önemli bir konuma taşımıştır.

Ancak burada önemli bir tehlike bulunuyor.

Avrupa’nın yeni sanayi teşvikleri yalnızca AB sınırları içerisinde üretilen mallara öncelik verecek biçimde tasarlanırsa Türkiye, Gümrük Birliği ilişkisine rağmen bazı stratejik sektörlerde dezavantajlı duruma düşebilir.

Bu, yalnızca Türkiye’nin ihracatını ilgilendiren bir mesele değildir.

Türkiye’deki bir otomotiv fabrikasının Avrupa’ya parça gönderememesi veya yeni teşvik sistemlerinin dışında kalması, Avrupa’daki üreticinin de maliyetlerini yükseltebilir.

Çünkü Türkiye sadece ucuz üretim yapan bir ülke değildir. Avrupa sanayisinin ihtiyaç duyduğu coğrafi yakınlığı, üretim esnekliğini ve tedarik sürekliliğini sağlayan önemli bir sanayi ortağıdır.

Bugün Avrupa’nın Çin karşısında rekabet gücünü korumak istediği bir dönemde, Türkiye gibi üretim kapasitesi bulunan bir ülkeyi dışlamak stratejik bir hata olacaktır.

Ancak Türkiye’nin de bu noktada kendisine dönüp bakması gerekiyor.

Avrupa’ya yalnızca coğrafi yakınlığımızla, düşük maliyet avantajımızla veya Gümrük Birliği geçmişimizle güvence sağlayamayız.

Yüksek teknoloji üretimi, verimlilik, hukuki öngörülebilirlik, finansmana erişim, eğitim kalitesi ve ekonomik istikrar konularında güçlü bir dönüşüm gerçekleştirmek zorundayız.

Çünkü Avrupa’nın kapısında bekleyen tek ülke Türkiye değil. Polonya’dan Romanya’ya, Fas’tan Güney Kore’ye kadar pek çok ülke aynı yatırım ve pazar mücadelesinin içerisinde.

Türkiye’nin rekabet gücünü koruması için yalnızca Avrupa’nın insafına değil, kendi ekonomik kapasitesine güvenmesi gerekiyor.

ENERJİ SAVAŞLARI: CEPHEDE BOMBALAR, EKONOMİDE FATURALAR PATLIYOR

Ekonomik tablonun en ağır başlıklarından biri de enerji.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in aktarılan açıklamasına göre İran savaşı nedeniyle Avrupa’nın enerji maliyetlerine son sekiz ayda 100 milyar avronun üzerinde, yaklaşık 112 milyar dolarlık ilave yük binmiş durumda.

Bu rakamın büyüklüğünü anlamak için yalnızca enerji faturalarına bakmak yeterli değil.

Enerji fiyatlarındaki yükseliş, zincirleme biçimde sanayi üretimini, taşımacılığı, tarımı, gıda fiyatlarını, tüketici harcamalarını ve enflasyonu etkiliyor.

Bir fabrikada doğalgaz veya elektrik maliyetinin artması, yalnızca sanayicinin kârını azaltmıyor. Üretilen malın fiyatını da yükseltiyor.

Taşımacılık pahalandığında market raflarına gelen ürünün maliyeti artıyor. Tarımsal üretimde enerji ve gübre giderleri yükseldiğinde sofradaki ekmeğin fiyatı etkileniyor.

Savaşın ekonomik faturası böylece cepheden çıkıp doğrudan vatandaşın mutfağına giriyor.

Üstelik enerji piyasalarının en hassas olduğu dönemlerde jeopolitik gerilimlerin artması, yatırımcıların risk algısını da bozuyor.

Avrupa’nın bir yandan yeşil dönüşüm gerçekleştirmek, diğer yandan enerji güvenliğini sağlamak ve sanayi üretimini korumak zorunda olması, ekonomik kararları daha da zorlaştırıyor.

Burada başka bir çelişki daha var.

Avrupa, enerji bağımlılığını azaltmak için büyük yatırımlar yaparken kendi yakın coğrafyasındaki savaşların ekonomik sonuçlarından kurtulamıyor.

Diplomatik çözümün önemi de tam olarak burada ortaya çıkıyor. Çünkü savaşın ekonomik maliyeti yalnızca savaşan ülkelerin bütçelerine yazılmıyor. Binlerce kilometre uzaktaki fabrikaların üretim planlarına, tüketicilerin faturalarına ve ülkelerin büyüme hedeflerine de yansıyor.

TÜRKİYE’NİN EN KIRILGAN NOKTASI: ENERJİ VE ENFLASYON

Türkiye açısından enerji fiyatlarındaki her yükseliş, Avrupa’nın yaşadığı sorundan daha farklı ve bazı yönleriyle daha ağır sonuçlar doğurabiliyor.

Çünkü Türkiye enerji ithalatına bağımlı bir ekonomi.

Petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artış, enerji ithalat faturasını yükselterek cari denge üzerinde baskı oluşturabiliyor. Döviz ihtiyacını artırabiliyor, üretim maliyetlerini yukarı çekebiliyor ve enflasyonla mücadeleyi zorlaştırabiliyor.

Üstelik yüksek enflasyonun zaten alım gücünü aşındırdığı bir ekonomide yeni bir enerji şoku, vatandaşın yaşam maliyetini daha da ağırlaştırabilir.

Sanayici yüksek finansman maliyetleriyle mücadele ederken enerji fiyatlarındaki artışla da karşı karşıya kalıyor.

Küçük işletmeler açısından tablo daha da zor. Büyük şirketler belirli ölçülerde maliyetlerini yönetebilirken, finansmana erişimi sınırlı işletmeler için her yeni maliyet artışı hayatta kalma mücadelesine dönüşebiliyor.

Türkiye’nin temel sorunu yalnızca dışarıdan gelen enerji şokları değil. Bu şokları karşılayabilecek ekonomik dayanıklılığın yeterince güçlü olmaması.

Enflasyonla mücadele, fiyat istikrarı, öngörülebilir para politikası, üretim verimliliği ve enerji dönüşümü birbirinden bağımsız düşünülemez.

Ekonomik güvenin yeniden inşası da yalnızca faiz kararlarıyla sağlanamaz. Hukuki güven, kurumsal istikrar, nitelikli yatırım ortamı ve uzun vadeli üretim politikaları da gerekir.

Çünkü yatırımcı yalnızca bugünkü maliyete değil, yarının nasıl olacağını bilip bilemeyeceğine de bakar.

AVRUPA’NIN TÜRKİYE’YE İHTİYACI VAR, TÜRKİYE’NİN DE AVRUPA’YA…

Bugün Avrupa’nın önündeki temel meselelerden biri, küresel rekabette ABD ve Çin arasında sıkışan ekonomik gücünü yeniden inşa etmek.

ABD, sanayi politikaları ve teşviklerle kendi üretimini destekliyor. Çin, ölçek ekonomisi ve teknoloji yatırımlarıyla küresel pazarlardaki etkisini büyütüyor.

Avrupa ise hem kendi sanayisini korumak hem de serbest ticaret düzenini savunmak arasında bir denge kurmaya çalışıyor.

İşte Türkiye’nin stratejik önemi bu noktada ortaya çıkıyor.

Türkiye, Avrupa’nın üretim ve lojistik ağlarıyla daha fazla bütünleşebilecek bir konumda. Ancak bunun gerçekleşmesi için Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, dijital ticaretin geliştirilmesi, yeşil dönüşüm standartlarına uyum ve vize sorunlarının çözülmesi gibi konuların ilerletilmesi gerekiyor.

Türkiye’nin Avrupa ile ilişkileri yalnızca siyasi üyelik tartışmasına indirgenmemeli.

Ekonomik entegrasyon, karşılıklı yatırım, teknoloji transferi, enerji iş birliği ve ortak üretim projeleri çok daha somut sonuçlar doğurabilir.

Ancak Avrupa’nın Türkiye’yi yalnızca ihtiyaç duyduğu zaman hatırladığı bir ticaret ortağı olarak görmesi de sürdürülebilir değil.

Türkiye’nin de Avrupa’yla ilişkilerini günübirlik siyasi hesapların ötesine taşıması gerekiyor.

Bir tarafta demokratik standartlar, hukuk devleti ve kurumsal güven konusunda aşılması gereken sorunlar; diğer tarafta Avrupa’nın siyasi çifte standartları ve ekonomik dışlayıcılık eğilimi bulunuyor.

Bu karşılıklı güvensizlik sürdükçe iki taraf da potansiyelinin altında kalacak.

AVRUPA’NIN GELECEĞİ KORUMACILIKTA DEĞİL, ORTAK ÜRETİMDE

Dünya ekonomisi yeni bir döneme giriyor.

Serbest ticaretin yerini giderek stratejik ticaret, üretim güvenliği ve ekonomik bloklaşma tartışmaları alıyor.

Ülkeler artık yalnızca nerede daha ucuz üretim yapabileceklerini değil, kriz anında hangi tedarikçiye güvenebileceklerini de hesaplıyor.

Ancak bu yeni dönemin kazananları, kapılarını herkese kapatanlar olmayacak.

Tam tersine, güvenilir ortaklıklar kurabilen, teknoloji üretebilen, tedarik zincirlerini çeşitlendirebilen ve ekonomik esnekliğini koruyabilen ülkeler öne çıkacak.

İngiltere’nin Avrupa’ya yeniden yaklaşma ihtimali, Avrupa’nın eski ayrılıkları sorguladığını gösteriyor.

Bruegel uzmanlarının “Made with the EU” önerisi, ekonomik ortaklıkların önemini hatırlatıyor.

Enerji savaşlarının ortaya çıkardığı ağır fatura ise siyasi kararların ekonomik sonuçlarının ne kadar büyük olabileceğini gözler önüne seriyor.

Bütün bu gelişmeler Türkiye için hem ciddi bir risk hem de önemli bir fırsat barındırıyor.

Türkiye, Avrupa’nın üretim zincirlerinden dışlanırsa önemli bir rekabet avantajını kaybedebilir. Ancak yeşil dönüşümünü hızlandırır, teknoloji yatırımlarını artırır, ekonomik istikrarını güçlendirir ve Avrupa ile ilişkilerini sağlam bir zemine oturtursa yeni dönemin kazananlarından biri olabilir.

Bunun için önce kendi evimizin içini düzene koymamız gerekiyor.

Enflasyonla mücadelede kalıcı başarı sağlanmadan, sanayici uygun finansmana erişmeden, eğitim ve teknoloji yatırımları güçlenmeden ve yatırım ortamında güven tesis edilmeden Türkiye’nin küresel rekabet iddiası eksik kalacaktır.

Avrupa’nın da anlaması gereken başka bir gerçek var: Ekonomik güvenlik, ticari ortakları dışlamakla değil, güvenilir ortaklıkları güçlendirmekle sağlanır.

İngiltere’ye yeniden dönüş için esneklik arayan, Japonya ve Güney Kore’nin itirazları karşısında politikalarını gözden geçirmek zorunda kalan Avrupa’nın Türkiye’yi görmezden gelmesi büyük bir stratejik çelişki olacaktır.

Çünkü Türkiye yalnızca Avrupa’nın kapısında bekleyen bir ülke değildir. Avrupa ekonomisinin üretim, lojistik ve ticaret geleceğinin de önemli parçalarından biridir.

SON SÖZ: KAPILAR KAPANIRSA BEDELİNİ HERKES ÖDER

Bugün Avrupa, Brexit’in sonuçlarından ders çıkarmaya çalışıyor. Korumacılığın sınırlarını tartışıyor. Enerji savaşlarının milyarlarca avroluk faturasını hesaplıyor.

Türkiye ise hem kendi ekonomik sorunlarıyla mücadele ediyor hem de küresel ekonomik düzenin yeniden şekillendiği bu dönemde kendisine nasıl bir yer açacağını belirlemeye çalışıyor.

Asıl tehlike, Avrupa’nın Türkiye’yi dışlaması kadar, Türkiye’nin de kendi potansiyelini değerlendirememesidir.

Bir taraf siyasi kibirle ekonomik duvarlar örerse, diğer taraf ekonomik reformları erteleyerek fırsatları kaçırırsa kaybeden yalnızca devletler olmaz. Fabrikalar, çalışanlar, yatırımcılar, esnaf ve milyonlarca aile bu yanlış tercihlerin bedelini öder.

İngiltere yıllar sonra Avrupa’ya yeniden yaklaşmanın yollarını ararken, Türkiye’nin Avrupa’nın yeni ekonomik düzeninde nerede duracağı hâlâ belirsiz.

Oysa mesele kimin Avrupa Birliği üyesi olduğu değil, kimin geleceğin ekonomisinde söz sahibi olacağıdır.

Unutulmamalıdır ki ekonomik duvarlar yükseldikçe refah büyümez.

Ortaklıklar zayıfladıkça güven artmaz.

Ve küresel rekabetin böylesine acımasızlaştığı bir dünyada, kendi içine kapanan ülkeler eninde sonunda kendi yalnızlıklarının ekonomik faturasını öder.

Türkiye’nin ihtiyacı da Avrupa’nın ihtiyacı da daha fazla duvar değil, daha fazla akıl, daha fazla üretim, daha fazla güven ve daha güçlü ekonomik iş birliğidir.

Erhan Yurdayüksel

04 Kasım 2026

Bir sabah uyanıyorsunuz…

Marketlerin rafları dolu ama soğuk zincir çökmüş.

Etler, sütler, peynirler ve tonlarca taze gıda bozulmaya terk edilmiş.

 Kasalar çalışmıyor, depoların yazılımları kilitlenmiş, lojistik ağı durmuş.

Ne bir bomba sesi duyulmuş ne de sınırdan bir tank geçmiş.

Ama ülkenin ekonomisine ağır bir darbe indirilmiş.

Çünkü savaş artık yalnızca cephelerde değil; bilgisayar ekranlarında, veri merkezlerinde, akıllı depolarda ve hatta marketlerin buzdolaplarında sürüyor.

Düşünün…

Bir ülkeyi ekonomik olarak sarsmak için artık limanlarını bombalamak, fabrikalarını yıkmak veya enerji santrallerini vurmak zorunda değilsiniz.

Bazen birkaç kritik dijital sistemi devre dışı bırakmanız yeterli.

Bir market zincirinin soğutma altyapısını, dağıtım merkezlerinin yazılımlarını veya ödeme sistemlerini çökerttiğinizde, ortaya çıkan ekonomik hasar bir siber saldırının çok ötesine geçebilir.

İşte modern dünyanın yeni savaş biçimi tam olarak budur!

Üstelik bu savaşın en ürkütücü tarafı, çoğu zaman başladığını bile anlamamamızdır.

Bugün siber saldırılar artık yalnızca banka hesaplarını boşaltmak, kişisel verileri çalmak veya devlet sırlarına ulaşmak için gerçekleştirilmiyor.

Gıda güvenliğinden enerjiye, ulaşımdan sağlığa, sanayiden finans sistemine kadar hayatın bütün damarları hedef tahtasında.

Fransa’daki büyük perakende zincirlerine yönelik saldırılar ve Avrupa’da son yıllarda yaşanan market operasyonları, bu tehlikenin ne kadar somut olduğunu gösteriyor.

Intermarché, Coopérative U ve Carrefour gibi zincirlerle ilişkilendirilen saldırı haberleri, perakende sektörünün dijital bağımlılığını yeniden tartışmaya açarken Birleşik Krallık’ta Co-op ve Marks & Spencer gibi şirketlerin yaşadığı siber kaynaklı kesintiler de meselenin ekonomik boyutunu gözler önüne serdi.

Artık mesele birkaç şirketin bilgisayarlarının kilitlenmesi değil.

Mesele, milyonlarca insanın günlük hayatının ve bir ülkenin ekonomik dolaşım sisteminin durdurulabilmesi.

KÜRESEL EKONOMİNİN YENİ ZAYIF HALKASI: SÜPERMARKETLER!

Peki, siber saldırganlar neden bankalar kadar marketleri, fabrikalar kadar lojistik merkezlerini, savunma sanayii kadar gıda depolarını da hedef alıyor?

Çünkü modern ekonomi birbirine görünmez kablolarla bağlanmış devasa bir organizmaya dönüşmüş durumda.

Bir süpermarket zincirini düşünün.

Ürünlerin tedarik edilmesi, depolanması, soğutulması, taşınması, fiyatlandırılması, stok takibi ve satışı birbirine bağlı dijital sistemlerle yönetiliyor.

Bu sistemlerden birinin devre dışı kalması, diğer halkalarda da zincirleme bir kırılmaya yol açabiliyor.

Bir soğuk hava deposundaki sıcaklık kontrolünün bozulması yalnızca teknik bir arıza değildir.

Binlerce ton gıdanın kaybedilmesi, üreticinin parasını alamaması, nakliyecinin yükünü teslim edememesi, marketin satış yapamaması ve nihayetinde tüketicinin daha yüksek fiyatla karşılaşması demektir.

Üstelik gıda sektöründe kaybedilen zamanın telafisi her zaman mümkün değildir.

Bir bilgisayar dosyasını yeniden yükleyebilirsiniz.

Ancak bozulan eti, sütü veya sebzeyi yeniden üretemezsiniz.

İşte siber savaşın ekonomik terörü tam da burada başlıyor.

Düşük kâr marjlarıyla çalışan perakende sektörü, birkaç günlük kesintide bile milyonlarca avroluk kayıplarla karşılaşabiliyor.

Stok yönetiminin bozulması, ürünlerin raflara ulaşamaması, ödeme sistemlerinin aksaması ve tüketici güveninin sarsılması, şirketlerin yalnızca bugünkü cirosunu değil, gelecekteki pazar değerini de etkiliyor.

Dahası, bu saldırıların maliyeti yalnızca şirket bilançolarına yazılmıyor.

Sigorta primleri yükseliyor, siber güvenlik yatırımları artıyor, tedarikçiler ek maliyetlerle karşılaşıyor.

Sonunda bütün bu faturanın bir kısmı tüketiciye yansıyor.

Yani bilgisayar başında başlatılan bir saldırının bedelini, market kasasında vatandaş ödüyor.

AVRUPA’NIN DİJİTAL KIRILGANLIĞI: EKONOMİK GÜÇ, SİBER GÜVENLİKLE ÖLÇÜLECEK!

Avrupa, dünyanın en gelişmiş sanayi ve ticaret merkezlerinden biri.

Ancak dijitalleşmenin getirdiği verimlilik, beraberinde yeni bağımlılıklar da oluşturdu.

Almanya’nın otomotiv sanayii, Fransa’nın enerji ve perakende altyapısı, Hollanda’nın lojistik merkezleri, Belçika’nın limanları ve İtalya’nın üretim ağları artık büyük ölçüde dijital sistemlerle çalışıyor.

Avrupa ekonomisinin gücü, aynı zamanda onun hassas noktası hâline gelebiliyor.

Özellikle enerji, gıda, ulaşım ve finans gibi kritik sektörlerde dijital sistemlerin birbirine bağımlılığı, tek bir noktada yaşanacak kesintinin çok daha geniş alanlara yayılmasına neden olabilir.

Rusya-Ukrayna savaşı Avrupa’ya enerji bağımlılığının ne kadar ağır bir ekonomik risk olduğunu gösterdi.

Pandemi, küresel tedarik zincirlerinin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya çıkardı.

Kızıldeniz’deki güvenlik sorunları ve uluslararası ticaretteki gerilimler, lojistik maliyetlerinin ne kadar hızlı yükselebileceğini gösterdi.

Şimdi bunlara bir de siber savaş cephesini ekleyin.

Artık Avrupa’nın karşı karşıya olduğu tehdit yalnızca doğal gazın kesilmesi, petrol fiyatlarının yükselmesi veya ticaret yollarının kapanması değil.

Dijital altyapının devre dışı bırakılması da ekonomik güvenliğin temel meselelerinden biri.

Üstelik Avrupa Birliği’nin NIS2 Direktifi ve kritik kuruluşların dayanıklılığını artırmayı hedefleyen CER Direktifi gibi düzenlemeleri, bu tehdidin artık yalnızca teknoloji şirketlerinin değil, doğrudan devletlerin ve ekonomi yönetimlerinin gündeminde olduğunu gösteriyor.

Avrupa’nın yeni ekonomik güvenlik anlayışı şu gerçeğe dayanıyor:

Bir ülkenin ekonomik bağımsızlığı, yalnızca ne kadar ürettiğiyle değil, üretimini ve dağıtımını ne kadar güvenli sürdürebildiğiyle ölçülecek.

TÜRKİYE İÇİN TEHLİKE DAHA DA BÜYÜK: GIDA, ENERJİ VE DİJİTAL BAĞIMLILIK!

Peki, Türkiye bu tablonun neresinde?

Asıl üzerinde düşünmemiz gereken soru bu.

Türkiye,  Avrupa, Asya ve Orta Doğu arasında stratejik bir ticaret ve lojistik koridoru.

Aynı zamanda güçlü bir tarım, sanayi, perakende ve ihracat ekonomisine sahip.

Ancak bütün bu sektörlerin giderek daha fazla dijitalleşmesi, yeni riskleri de beraberinde getiriyor.

Bugün marketlerimizin stok yönetimi, bankalarımızın ödeme sistemleri, fabrikalarımızın üretim hatları, limanlarımızın operasyonları, enerji tesislerimizin kontrol altyapıları ve lojistik şirketlerimizin dağıtım ağları dijital sistemlere bağımlı.

Bir düşünün…

Türkiye’nin büyük bir perakende zincirinde soğuk zincir sistemi devre dışı kalsa ne olur?

Bir limanın dijital operasyonları aksasa, ihracat konteynerleri günlerce beklese ne olur?

Bir otomotiv fabrikasının üretim yazılımları kilitlense, tedarikçiler üretimi durdurmak zorunda kalsa ne olur?

Bir enerji dağıtım altyapısına yönelik saldırı, üretim ve ticaretin sürekliliğini tehdit etse ne olur?

Bunlar artık bilim kurgu senaryoları olarak görülemez.

Kritik altyapıların dijitalleştiği bir dünyada bunlar, üzerinde önceden çalışılması gereken ekonomik güvenlik senaryolarıdır.

Türkiye’nin enflasyonla mücadele ettiği, işletmelerin finansman maliyetleriyle boğuştuğu, üreticinin girdi maliyetlerini kontrol etmekte zorlandığı bir dönemde, böyle bir siber kriz çok daha ağır sonuçlar doğurabilir.

Çünkü siber saldırının ekonomik etkisi yalnızca kaybolan ürünlerden ibaret değildir.

Gıda arzında yaşanacak bir aksama, fiyatları yukarı çekebilir.

Lojistik maliyetlerindeki artış, üretici ve tüketicinin arasındaki fiyat makasını büyütebilir.

Şirketlerin faaliyetlerinin durması, istihdamı ve vergi gelirlerini etkileyebilir.

Uluslararası tedarik zincirinde güven kaybı ise ihracat pazarlarında rekabet gücümüzü zayıflatabilir.

Bir başka ifadeyle siber güvenlik artık yalnızca bilgi işlem departmanlarının işi değildir.

Enflasyonla, üretimle, istihdamla, ihracatla ve ekonomik bağımsızlıkla doğrudan ilgilidir.

EKONOMİK SAVAŞIN YENİ CEPHESİ: BİR TUŞLA MİLYARLARCA DOLARLIK HASAR!

Dünyanın ekonomik dengeleri değişiyor.

Eskiden bir ülkenin gücü, ordusunun büyüklüğü, sahip olduğu enerji kaynakları, sanayi kapasitesi ve finansal rezervleriyle ölçülürdü.

Bugün bunlara bir başka unsur daha eklendi:

Dijital altyapısının güvenliği.

Çünkü bir ülkenin fabrikaları çalışmıyorsa, limanları yük taşıyamıyorsa, bankaları ödeme yapamıyorsa, enerji sistemi sağlıklı işlemiyorsa, sahip olduğu ekonomik potansiyelin ne anlamı kalır?

Siber saldırılar artık klasik savaşların çok daha düşük maliyetli, sınır aşan ve inkâr edilebilir araçlarından biri hâline geldi.

Devlet destekli olduğu iddia edilen tehdit aktörleri, organize suç grupları, fidye yazılımı çeteleri ve ekonomik çıkar peşindeki siber yapılanmalar, farklı motivasyonlarla aynı altyapıları hedef alabiliyor.

Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir ayrım var:

Her siber saldırı devletler tarafından yönetilmiyor.

Ancak bir saldırının arkasında kimin olduğu kadar, ortaya çıkardığı ekonomik ve toplumsal sonuç da önemli.

Çünkü hedef alınan bir market zincirinin hangi ülkeye ait olduğunun artık pek önemi kalmıyor.

Orada çalışan binlerce insan, tedarik sağlayan yüzlerce işletme ve alışveriş yapan milyonlarca vatandaş doğrudan etkilenebiliyor.

Dijital çağda savaşın sınırları bulanıklaştı.

Bir saldırı başka bir ülkede planlanabiliyor, üçüncü bir ülkenin altyapısı üzerinden gerçekleştirilebiliyor ve sonuçları binlerce kilometre uzaktaki bir ekonomide hissedilebiliyor.

İşte bu nedenle siber güvenlik, ulusal savunmanın olduğu kadar küresel ekonomik istikrarın da temel unsurlarından biri.

ASIL MESELE: TÜRKİYE’NİN SİBER GÜVENLİK ORDUSU!..

Gelelim işin en can alıcı noktasına…

Türkiye’nin genç ve dinamik nüfusu, teknoloji alanında önemli bir potansiyel taşıyor.

Üniversitelerimizde, teknoparklarımızda, savunma sanayii kuruluşlarımızda ve özel sektörümüzde ciddi bir insan kaynağı yetişiyor.

Ancak potansiyel ile ihtiyaç aynı şey değil.

Kritik altyapıları koruyacak, endüstriyel kontrol sistemlerini anlayacak, yapay zekâ destekli saldırıları analiz edecek, veri güvenliğini sağlayacak ve kriz anında sistemleri yeniden ayağa kaldıracak nitelikli uzmanlara ihtiyacımız var.

Burada yalnızca yazılım bilen gençlerden bahsetmiyorum.

Elektrik-elektronik mühendislerinden bilgisayar mühendislerine, endüstriyel otomasyon uzmanlarından veri analistlerine, hukukçulardan kriz yönetimi profesyonellerine kadar geniş bir insan kaynağına ihtiyaç var.

Elbette Türkiye’de bu yönde çalışmalar yürütülüyor.

Siber Vatan gibi programlar, üniversitelerdeki siber güvenlik eğitimleri ve kamuda oluşturulan yeni kurumsal yapılanmalar önemli adımlar.

Ancak artık dağınık projelerle yetinme zamanı değil.

Türkiye’nin ulusal ölçekte, sürdürülebilir ve sonuç odaklı bir siber insan kaynağı stratejisine ihtiyacı var.

Özellikle Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın imkânları bu noktada çok önemli bir fırsata dönüşebilir.

Üniversite öğrencilerinin ve gençlerin yoğun olarak bulunduğu yurtlar, yalnızca barınma alanları olarak görülmemeli.

Bu yapılar; teknoloji, inovasyon, mesleki gelişim ve siber güvenlik eğitimlerinin verilebileceği merkezlere dönüştürülebilir.

Üniversite kulüpleri, hackathon organizasyonları, CTF yarışmaları, uygulamalı laboratuvarlar, mentorluk programları ve sektör iş birlikleriyle gençlere gerçek bir kariyer yolu açılabilir.

Üstelik bu çalışmalar yalnızca büyükşehirlerle sınırlı kalmamalı. 81 ilde fırsat eşitliği sağlayan, yetenekli gençleri erken yaşta keşfeden ve onları ülkenin dijital savunma kapasitesine kazandıran bir sistem kurulmalı.

Bir gencin siber güvenlik alanında yetişmesi yalnızca bir kişiye iş imkânı sağlamak değildir.

Aynı zamanda Türkiye’nin dışa bağımlılığını azaltmak, yerli teknoloji üretimini geliştirmek ve kritik altyapılarını koruyacak insan kaynağını yetiştirmek demektir.

Bu, aynı zamanda ekonomik bir yatırımdır.

SİYASETİN GÜNDELİĞİ, DEVLETİN GELECEĞİNİ GÖLGELEMESİN!

Burada siyaset kurumuna da önemli bir sorumluluk düşüyor.

Günlük siyasi tartışmalar, sosyal medya polemikleri, sanal gündemler ve birbirini tüketen açıklamalar arasında Türkiye’nin önündeki büyük dönüşümü gözden kaçırmamalıyız.

Çünkü geleceğin savaşları yalnızca savunma sanayii fuarlarında sergilenen platformlarla kazanılmayacak. Fabrikaların yazılımlarını, enerji şebekelerini, limanları, hastaneleri, finans sistemlerini ve gıda tedarik zincirlerini koruyabilen ülkeler ayakta kalacak.

Siber güvenlik, bir siyasi partinin, bir bakanlığın veya bir kurumun tek başına üstlenebileceği bir mesele değil.

Devletin bütün kurumlarının, özel sektörün, üniversitelerin ve sivil toplumun ortak hareket etmesi gerekiyor.

Özellikle kritik altyapılara sahip özel şirketlerin siber güvenliği bir maliyet kalemi olarak görmekten vazgeçmesi şart.

Güvenlik yatırımı yapmamanın bedeli, çoğu zaman yatırımın kendisinden çok daha ağır olabilir.

Kamu tarafında ise düzenli denetim, olay bildirim mekanizmaları, yedekleme, iş sürekliliği planları, kriz tatbikatları ve sektörler arası koordinasyon güçlendirilmeli.

Daha da önemlisi, sistemler yalnızca saldırıyı önlemeye değil, saldırı gerçekleştiğinde çalışmaya devam etmeye ve hızla toparlanmaya göre tasarlanmalı.

Çünkü hiçbir güvenlik sistemi yüzde yüz dokunulmaz değildir.

Önemli olan, saldırıya uğradığınızda ne kadar hızlı ayağa kalkabildiğinizdir.

YARIN MARKET RAFINDA GÖRECEĞİMİZ BOŞLUK, BUGÜN ALMADIĞIMIZ ÖNLEMLERİN SONUCU OLABİLİR!

Dünya yeni bir ekonomik ve teknolojik mücadele döneminden geçiyor.

Enerji savaşları, ticaret savaşları, gümrük duvarları, ekonomik yaptırımlar ve jeopolitik gerilimler artık dijital cepheyle birleşiyor.

Bu yeni düzende gıda güvenliği ile siber güvenlik, ekonomik bağımsızlık ile teknolojik bağımsızlık, ulusal savunma ile dijital dayanıklılık birbirinden ayrı düşünülemez.

Bir gün marketlerin buzlukları durabilir.

Bir gün limanların dijital sistemleri kilitlenebilir.

Bir gün fabrikaların üretim hatları çalışmayabilir.

Ve belki de o gün kimse bir savaşın başladığını anlamayacak.

Ama vatandaş markette boş raflarla karşılaştığında, sanayici üretim yapamadığında, ihracatçı malını gönderemediğinde ve ekonomi yeni bir maliyet dalgasıyla karşı karşıya kaldığında, savaşın sonuçları çoktan sofralara ulaşmış olacak.

Türkiye’nin artık bu gerçeği görmesi gerekiyor.

Gençlerimizi yetiştirmeli, kritik altyapılarımızı korumalı, yerli siber güvenlik teknolojilerimizi geliştirmeli ve kamu-özel sektör iş birliğini güçlendirmeliyiz.

Çünkü gelecekte ülkeleri yalnızca tanklar, uçaklar ve füzeler korumayacak. Onları, görünmeyen saldırıları önceden fark eden, sistemleri ayakta tutan ve kriz anında ekonomiyi çalıştırmaya devam eden insanlar koruyacak.

Unutmayalım…

Bir ülkenin dijital damarları kesildiğinde, ekonomik hayatı da felç olabilir.

Savaş artık kapımızda değil, çoktan evimizin içine, cebimizdeki telefona, marketteki kasaya ve mutfağımızdaki buzdolabına kadar girmiş durumda.

Buz tutan raflar, kararan ekranlar ve duran üretim hatları bize son derece açık bir mesaj veriyor:

Hazırlıklı olmayan ülkeler, geleceğin savaşlarında yalnızca ekonomik güçlerini değil, bağımsızlıklarını da riske atacak.

Her an her şey olabilir.

Hazırlıklı olmak lazım!..

Erhan Yurdayüksel

03 Kasım 2026

Oyuncu Margaret Qualley ile Grammy ödüllü müzisyen ve yapımcı Jack Antonoff, üç yıllık evliliklerini sonlandırmak için boşanma başvurusunda bulundu.

Associated Press’in (AP) mahkeme kayıtlarına dayandırdığı habere göre başvuru, cuma günü New York’un Brooklyn bölgesindeki Kings County Yüksek Mahkemesi’ne yapıldı. Çekişmesiz boşanma davasında Qualley davacı, Antonoff ise davalı olarak kayıtlara geçti. Çiftin temmuz ayında ayrıldığı belirtildi.

32 yaşındaki Qualley, “The Substance” ve “Once Upon a Time in Hollywood” gibi filmlerde rol aldı. 42 yaşındaki Antonoff ise Taylor Swift, Lana Del Rey ve Sabrina Carpenter gibi sanatçılarla çalışan, 14 Grammy ödüllü bir söz yazarı ve müzik yapımcısı. Antonoff ayrıca Bleachers grubunun üyeleri arasında yer alıyor.

2021 yılında görüşmeye başlayan çift, Ağustos 2023’te evlenmişti.

Günlük işlem hacmi bakımından dünyanın en büyük kripto para borsası olan Binance’e yönelik saldırının, şimdiye kadarki en büyük kripto para hırsızlığı olduğu düşünülüyor. Saldırı haberinin ardından cuma günü büyük kripto para birimlerinin çoğunun fiyatı sert şekilde düştü.

Şirket, saldırıdan kaynaklanan kayıpları karşılayacağını açıklayarak kullanıcıların endişelerini gidermeye çalıştı. Binance, çalınan varlıkların yüzde 90’ını yerine koymak amacıyla şirket kaynaklarını kullanarak token satın aldığını bildirdi.

Binance, saldırının ardından kullanıcıların para çekme işlemlerini durdurmuş ancak işlemlerin aşamalı olarak yeniden başlatılacağını açıklamıştı. İlk aşama pazar günü başladı.

Platformun açıklamasına göre Binance, 06:00 GMT (07:00 CET) ile 15:30 GMT (16:30 CET) arasında 4,65 milyar dolar (4,17 milyar euro) tutarında para çekme ve 1,01 milyar dolar (905 milyon euro) tutarında para yatırma işlemi gerçekleştirdi.

Böylece net para çıkışı 3,64 milyar dolara (3,26 milyar euro) ulaştı. Bu miktar, şirketin yönettiği toplam varlıkların yaklaşık yüzde 2,1’ine karşılık geliyor.

ABD Federal Soruşturma Bürosu (FBI), cumartesi günü yayımladığı açıklamada, saldırının arkasında Kuzey Kore’nin bulunduğunu öne sürdü. Bu açıklama, daha önce özel araştırmacılar ve analistler tarafından dile getirilen, Pyongyang yönetimiyle bağlantılı TraderTraitor adlı grubun saldırıdan sorumlu olduğu yönündeki şüpheleri doğruladı.

TraderTraitor, geçen yıl şubat ayında Bybit platformundan 1,5 milyar dolar (1,34 milyar euro) çalınmasından da sorumlu tutulan grup.

FBI açıklamasında, “Federal Soruşturma Bürosu (FBI), 29 Ekim 2026 civarında kripto para borsası Binance’den 6 milyar dolardan fazla dijital varlığın çalınmasından Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti’nin (Kuzey Kore) sorumlu olduğunu bildiren bilgileri kamuoyuyla paylaşıyor” denildi.

FBI ayrıca, TraderTraitor üyelerinin çalınan varlıkları Ethereum’a dönüştürdüğünü gözlemlediğini ve bu varlıkların merkeziyetsiz finans platformları ile anlık takas hizmetleri üzerinden aklanmaya devam etmesinin beklendiğini bildirdi.

Büro, özel sektör kuruluşlarına TraderTraitor üyelerinin çalınan varlıkları aklamak için kullandığı adreslerle bağlantılı işlemleri engelleme çağrısında bulundu.

ABD Başkanı Donald Trump ise saldırının arkasında Kuzey Kore’nin bulunduğu yönündeki değerlendirmeye şüpheyle yaklaştı.

Trump, cumartesi gecesi Florida’daki konutunda gazetecilere yaptığı açıklamada, “Endişeli değilim. Konuyu öğreniyoruz. Bunun Kuzey Kore olup olmadığını bilmiyoruz” dedi.

Trump, ilk başkanlık döneminde Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile gerçekleştirdiği zirveleri sık sık övünerek anıyor.

Binance kayıpları karşılayacağını taahhüt etti
Binance, cumartesi günü yaptığı açıklamada, saldırıdan kaynaklanan kayıpları karşılamak üzere şirket kaynaklarından 6,34 milyar dolardan (5,68 milyar euro) fazla fon ayırdığını bildirdi.

Şirket, X hesabından yaptığı açıklamada, “Taahhüdümüz değişmedi: Binance, bu olayda çalınan fonların mali etkisini tamamen karşılayacak” ifadelerini kullandı.

Binance, çalınan varlıkların yüzde 90’ını yerine koymak amacıyla şirket kaynaklarını kullanarak token satın aldığını açıkladı. Geriye kalan yüzde 10’luk bölümdeki tokenların ise “daha az likit” olduğunu belirten şirket, bu varlıkları gerekli miktarlarda temin etmenin daha uzun sürebileceğini bildirdi.

Binance’e yönelik saldırı, yapay zekâ modellerinin giderek artan kapasitesinin şifreleme sistemlerini ve bilgi teknolojileri güvenlik protokollerini tehlikeye atabileceğine ilişkin endişelerin dile getirildiği bir dönemde gerçekleşti.

Saldırı haberinin ardından Bitcoin yaklaşık yüzde 5 değer kaybetti. Ethereum yaklaşık yüzde 6, Binance’in kendi kripto para birimi BNB ise yaklaşık yüzde 10 geriledi.

Saldırının boyutu, nükleer ve füze programları nedeniyle kapsamlı uluslararası yaptırımlarla karşı karşıya olan Kuzey Kore’nin yasa dışı yollarla gelir elde etme kapasitesini yeniden gündeme taşıdı.

TraderTraitor’ın, Lazarus Group’un bir parçası olduğuna inanılıyor. Lazarus Group, 2014 yılında Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile alay eden “The Interview” filminin ardından Sony Pictures’a düzenlenen siber saldırıyla tanınmıştı. Saldırının Kuzey Kore tarafından gerçekleştirildiği öne sürülmüştü.

İmralı heyeti üyesi Mithat Sancar, PKK lideri Abdullah Öcalan’ın İmralı’da kendisi için hazırlanan yeni bir yere geçtiğini duyurdu.
Aynı zamanda DEM Parti Şanlıurfa Milletvekili olan Sancar, “Son iki aydır süreçte bir duraklama var. Belli tarihler söz konusuydu, bunlar gerçekleşmedi. Kürt Hareketi’nin attığı adımlardan sonra kurulun İmralı’ya gitmesi gerekiyor. Sayın Öcalan’la çalışacak kurul, Barış ve Siyasallaşma Kurulu’dur. Yeni şartlar gündeme getiriyorlar. Bu yeni şartlar gündeme geldiğinde de bu sefer farklı bir ortam ve hava oluşuyor,” ifadelerini kullandı.

Sancar, Öcalan’ın barış görüşmelerinde yalnızca bir üye olarak değil, koordinatör olarak görev alması gerektiğini savundu.

DEM Parti milletvekilleri, nakil kararının Türkiye’de devam eden barış sürecinde atılması gereken adımlar açısından yeterli olmadığını belirterek sürecin hızlandırılması çağrısında bulundu.

DEM Parti Van Milletvekili ve İmralı heyeti üyesi Pervin Buldan, nakil kararını Öcalan’ın kendisinin duyurduğunu söyledi. Buldan, Öcalan’ın bulunduğu bölümün değişmesinin tek başına bir statü değişikliği anlamına gelmediğini belirtti.

“Öcalan’ın oraya geçmeyi kabul etmesi hızlanmayı gerektirir,” diye ekledi.

Buldan, Öcalan’ın kadın örgütleri, gazeteciler ve akademisyenler dahil toplumun farklı kesimleriyle görüşmek istediğini ancak son iki yılda bu yönde herhangi bir toplantı yapılmadığını söyledi.

Öcalan için İmralı Adası’nda yeni bir konut inşa edildiğine dair haberler iktidar ortağı MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin açıklamalarıyla Ağustos ayında gündeme gelmişti.

Bahçeli, Öcalan’ın “statü istediği için” henüz bu eve geçmeyi kabul etmediğini belirtirken, Sancar ise o dönem Öcalan’ın taşınma iddialarını yalanlamıştı.

Barış sürecinde atılacak adımlar tartışılıyor
Öcalan, Şubat 2025’te PKK’ya örgütü feshetme ve silah bırakma çağrısında bulunmuştu. Bu çağrının ardından örgüt, Mayıs 2025’te silah bırakacağını ve çatışmalara son vereceğini açıklamıştı.

Türkiye Büyük Millet Meclisi de sürecin önemli adımlarından biri olarak Ağustos 2026’da PKK mensuplarına yönelik koşullu af düzenlemesini kabul etmişti. Düzenleme, silah bırakan örgüt üyelerine belirli şartlar altında af imkânı sunuyor. Ancak 77 yaşındaki Öcalan’ın hukuki statüsüne ilişkin bir hüküm içermiyor.

DEM Parti temsilcileri, Öcalan’ın sürecin ilerlemesinde daha etkin rol üstlenmesi gerektiğini savunuyor.

Belçika Başbakanı Bart De Wever, gece boyunca süren bütçe görüşmelerinde uzlaşma sağlanamaması üzerine pazartesi günü hükümetinin istifasını Kral Philippe’e sunacak. Belçika medyasında yer alan haberlere göre De Wever, saat 09:30’da (TSİ 11:30) kralla görüşecek.

Karar, De Wever’in kabinesiyle gece boyunca yürüttüğü bütçe müzakerelerinin anlaşma sağlanamadan sona ermesinin ardından geldi.

Belçika hükümetinin, Avrupa Birliği’nin harcama kurallarına uymak için 10 milyar euro tasarruf etmesi gerekiyor.

Ülkede bütçe açığı geçen yıl gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 5’i düzeyindeydi. Avrupa Birliği kuralları ise bütçe açığının en fazla yüzde 3 olmasına izin veriyor.

Belçika’nın kamu borcu 735 milyar euronun üzerine çıktı. Bu miktar ülkenin GSYH’sinin yüzde 110’undan fazlasına karşılık geliyor. AB kurallarına göre kamu borcunun GSYH’ye oranı için öngörülen sınır ise yüzde 60.

Bütçe konusunda anlaşmaya varılamaması, devlet tahvillerinin faiz oranlarının yükselmesine de neden oldu. Bu durum, Belçika’nın borç yükümlülüklerini yerine getirmek için daha fazla ödeme yapması anlamına geliyor.

Kral Philippe’in istifayı kabul etmesi halinde erken seçim süreci başlayacak. Kral istifayı reddedebileceği gibi kararını değerlendirmek üzere beklemeye de alabilir.

Bulgaristan’da cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turunda, sandık çıkış anketlerine göre, iktidardaki merkez sol partinin adayı İliyana Yotova oyların yüzde 52’sini alarak seçimi kazanabilir. Batı yanlısı rakibi Andrey Gyurov ise önemli bir farkla geride görünüyor. Seçime katılım oranı yüzde 29’da kaldı.

Çıkış anketleri, Bulgaristan’da cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turunda mevcut Cumhurbaşkanı İliyana Yotova’nın çoğunluğun desteğini aldığını gösteriyor. İlk tahminlere göre, iktidardaki merkez sol İlerici Bulgaristan (PB) partisinin adayı Yotova oyların yüzde 52’sini alabilir. Sonuçların resmî verilerle doğrulanması halinde Yotova, Bulgaristan’ın doğrudan seçimle göreve gelen ilk kadın devlet başkanı olacak.

Reform yanlısı ve Batı yanlısı muhalefet partilerinin desteklediği eski geçici başbakan ve rakibi Andrey Gyurov’un ise yaklaşık yüzde 45 oy aldığı tahmin ediliyor.

Ukrayna’daki savaş, NATO’nun doğu kanadında yer alan Bulgaristan’daki seçim kampanyasında önemli bir rol oynadı. Yotova, kampanya boyunca Rusya ile müzakereler yoluyla Ukrayna’da barışçıl bir çözüm bulunmasını savundu. Yotova, Bulgaristan’ın “Barış Cumhurbaşkanı” olmak istediğini söyledi.

Gyurov ise kampanya sırasında Batılı ortaklarla daha yakın ilişkiler kurulmasını ve Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırıları karşısında Kiev’e daha güçlü destek verilmesini savundu.

Seçim, Başbakan Rumen Radev’in Moskova’ya yakın politikalarıyla bilinen İlerici Bulgaristan partisi için de ilk büyük sınav oldu. Parti, Yotova’yı destekledi. 62 yaşındaki siyasetçi, Radev’in parlamentoya girmek üzere cumhurbaşkanlığından ayrılmasının ardından ocak ayında görevi devralmıştı.

Gözlemciler, Yotova’nın Bulgaristan’ın Avrupa yönelimini korurken Rusya ile ilişkileri geliştirmeyi ve yaptırımların kaldırılmasını destekleyen Radev’in politikalarını sürdürmesini bekliyor.

Güneydoğu Avrupa’daki AB üyesi ülkede düzenlenen seçim, Ukrayna’daki savaşın gölgesinde gerçekleşti. Son haftalarda Bulgaristan’ın yanı sıra komşu Romanya’nın Karadeniz’deki ekonomik bölgelerinde de ticari gemilere yönelik insansız hava aracı saldırılarının sıklığı arttı.

Bulgaristan’da cumhurbaşkanlığı makamı ağırlıklı olarak sembolik yetkilere sahip. Devlet başkanının yürütme yetkisi bulunmuyor ve önemli politika kararlarının parlamentodan geçmesi gerekiyor. Bununla birlikte, cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından seçilmesi makamın siyasi ağırlığını artırıyor.

Cumhurbaşkanı silahlı kuvvetlerin başında bulunuyor, yasaları veto edebiliyor, uluslararası anlaşmaları imzalıyor ve büyükelçileri atıyor.

Bulgaristan’da cumhurbaşkanları beş yıllık dönem için doğrudan halk oylamasıyla seçiliyor ve en fazla iki dönem görev yapabiliyor.

Dünyanın yeni güç haritası atomun derinliklerinde yeniden çiziliyor.

Kuantum teknolojileri artık yalnızca bilim insanlarının Laboratuvarlarda yürüttüğü deneylerin konusu değil, ülkelerin ekonomik kaderini, sanayinin geleceğini, finans sistemlerinin güvenliğini ve ulusal egemenliklerini belirleyecek yeni bir stratejik güç alanı.

Bu yarışta geç kalanlar yalnızca teknoloji ithal etmeyecek, geleceğin ekonomisinde söz sahibi olma haklarını da kaybetme riskiyle karşı karşıya kalacak.

Dünya yeni bir teknolojik kırılmanın eşiğinde.

Ancak bu kez yaşanan dönüşüm, geçmişteki sanayi devrimlerinden, bilgisayar çağından veya internetin yükselişinden çok daha derin bir anlam taşıyor.

Çünkü değişen yalnızca üretim yöntemleri, iletişim araçları ya da ekonomik modeller değil, maddenin, bilginin ve hesaplamanın sınırları.

Adı kuantum!

Bir zamanlar bilim kurgu filmlerinin konusu olarak görülen bu teknoloji, bugün ülkelerin stratejik planlarında, büyük şirketlerin yatırım ajandalarında ve küresel ekonomik rekabetin merkezinde yer alıyor.

Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi (JRC) tarafından yayımlanan kapsamlı Outlook Report on Quantum Technologies başlıklı Kuantum Teknolojileri Öngörü Raporu, bu dönüşümün artık uzak bir gelecek meselesi olmadığını çarpıcı verilerle ortaya koyuyor.

Bilimsel literatürde tespit edilen 195 teknolojik öngörü sinyalinin incelendiği rapor, ezberleri bozacak bir gerçeğe işaret ediyor:

Kuantum teknolojilerine ilişkin öngörü sinyallerinin yüzde 12,9’u şimdiden operasyonel kullanım düzeyine ulaşmış durumda.

Bu rakam, ilk bakışta küçük görünebilir.

Oysa teknoloji tarihinde asıl kırılmalar, bir yeniliğin laboratuvardan çıkarak gerçek ekonomik değer üretmeye başladığı noktada yaşanır.

İşte bugün tam da bu eşikteyiz.

Laboratuvardan Ekonomik Güce: Gelecek Çoktan Başladı

Raporun ortaya koyduğu tablo oldukça dikkat çekici. İncelenen teknolojik öngörü sinyallerinin yaklaşık yarısı henüz kavram kanıtlama (proof-of-concept) aşamasında.

Yaklaşık üçte biri sistem gösterimi düzeyine ulaşmış durumda.

Yüzde 12,9’luk bölüm ise operasyonel olarak kullanılabiliyor.

Başka bir ifadeyle kuantum teknolojilerinin önemli bir bölümü henüz olgunlaşma sürecindeyken, bazı uygulamalar şimdiden ekonomik ve ticari hayatın kapısından içeri girmiş bulunuyor.

Kuantum rastgele sayı üreteçleri bunun somut örneklerinden biri.

Finansal işlemlerden dijital güvenliğe kadar pek çok alanda kullanılabilen bu sistemler, artık ticari ürünlere dönüşmüş durumda.

Buna karşılık kuantum bilgisayarlarının iklim modellemesi, karmaşık optimizasyon ve büyük veri problemlerindeki kullanımı henüz deneysel gelişim sürecini sürdürüyor.

Ancak burada gözden kaçırılmaması gereken bir gerçek var:

Bir teknolojinin bütün sektörlerde aynı anda olgunlaşması gerekmez.

Kritik uygulamalarda sağlanan ilk başarılar, zamanla çok daha geniş bir ekonomik dönüşümün önünü açabilir.

Kuantum teknolojilerinin asıl gücü de burada yatıyor.

Atom altı dünyanın olağan dışı davranışlarından yararlanan kuantum sistemleri, bugün klasik bilgisayarların çözmekte zorlandığı bazı karmaşık problemlere farklı hesaplama yöntemleriyle yaklaşma potansiyeli taşıyor.

Özellikle moleküler simülasyon, malzeme bilimi, optimizasyon ve belirli hesaplama problemlerinde yeni kapılar açılıyor.

Elbette her problemin kuantum bilgisayarlarıyla saniyeler içinde çözüleceğini düşünmek gerçekçi değil.

Ancak bazı kritik problemlerde elde edilebilecek hesaplama avantajı bile ekonominin dengelerini değiştirebilir.

Çünkü geleceğin rekabetinde önemli olan yalnızca daha fazla üretmek değil, daha az kaynakla daha hızlı, daha verimli ve daha akıllı üretmektir.

12 Alanda Kuantum Sıçraması: Ekonominin Yeni Kodları Yazılıyor

Kuantum teknolojilerinin etkisi yalnızca bilgisayarlarla, veri merkezleriyle veya güvenli iletişim sistemleriyle sınırlı değil.

JRC raporunda öne çıkan 12 tematik alan, bu teknolojilerin ekonominin hemen her damarına ulaşabilecek bir dönüşüm potansiyeli taşıdığını gösteriyor.

Ulaşım ve lojistikte verimlilik devrimi:

Tayland’da yaklaşık 130 bin taksi ve kamyon üzerinde gerçekleştirilen kuantum hesaplama temelli optimizasyon çalışmalarında güzergâh ve operasyon verimliliği üzerinden kat edilen mesafenin ve seyahat süresinin yaklaşık yüzde 10 azaltıldığı bildiriliyor.

Bu yalnızca daha kısa yolculuk anlamına gelmiyor.

Daha az yakıt tüketimi, daha düşük lojistik maliyetleri, daha az karbon salımı ve daha rekabetçi tedarik zincirleri demek.

Milyonlarca aracın, limanın, dağıtım merkezinin ve üretim tesisinin bulunduğu küresel ekonomide yüzde 10’luk bir verimlilik artışının yaratacağı ekonomik değeri düşünün!

Uydu teknolojileri ve dünya gözleminde yeni dönem:

Kuantum tabanlı sıkıştırma teknikleriyle uydu görüntülerinin dosya boyutlarının kalite kaybı olmadan yüzde 75 oranında azaltılabildiğine ilişkin çalışmalar, veri aktarımı ve depolama alanında önemli fırsatlar sunuyor.

Bu gelişme, tarımdan madenciliğe, afet yönetiminden savunma sanayisine kadar geniş bir alanda stratejik avantaj sağlayabilir.

Navigasyonda GPS bağımlılığına alternatif:

Kuantum manyetometreleri, son derece hassas ölçüm kabiliyetleriyle uydu sinyallerinin kesildiği veya güvenilirliğinin azaldığı ortamlarda yeni nesil konum belirleme sistemlerinin geliştirilmesine imkân tanıyor.

Özellikle hava, deniz ve savunma platformlarında uydu bağımlılığını azaltabilecek alternatif navigasyon sistemleri, geleceğin güvenlik mimarisinde önemli bir yer tutabilir.

Sağlık, enerji ve finansın dönüşümü:

Kuantum algılama teknolojileri, biyolojik sinyallerin çok daha hassas ölçülmesinden nörolojik araştırmalara kadar yeni teşhis ve izleme olanakları sunuyor.

Enerji sektöründe ise elektrik şebekelerinin optimizasyonu, kaynak dağılımı, enerji depolama ve karmaşık sistemlerin yönetimi gibi alanlarda önemli fırsatlar bulunuyor.

Finans sektörü açısından mesele daha da kritik. Risk modellemesi, portföy optimizasyonu, karmaşık hesaplamalar ve siber güvenlik, kuantum teknolojilerinin potansiyel etkisinin hissedileceği başlıca alanlar arasında.

Bütün bunlar bize şunu söylüyor: Kuantum devrimi tek bir sektörü değiştirmeyecek. Ekonominin çalışma biçimini değiştirme potansiyeli taşıyor.

Yapay Zekânın Rakibi Değil, Yeni Nesil Güç Ortağı

Son yılların en büyük teknoloji hikâyesi hiç kuşkusuz yapay zekâ.

Şirketler milyarlarca dolarlık yatırımlarla veri merkezleri kuruyor, ülkeler yapay zekâ stratejileri hazırlıyor, üretimden finansa kadar her sektör bu dönüşüme ayak uydurmaya çalışıyor.

Şimdi ise sahneye yeni ve güçlü bir oyuncu çıkıyor: Kuantum.

Ancak bu iki teknolojiyi birbirinin rakibi olarak değerlendirmek büyük bir hata olur.

Kuantum hesaplama ile yapay zekânın kesiştiği noktada yeni bir teknolojik ekosistem oluşabilir.

Kuantum algoritmaları, belirli optimizasyon ve makine öğrenmesi problemlerinde yapay zekâ uygulamalarını destekleyebilir.

Yapay zekâ da kuantum sistemlerinin tasarımı, kontrolü ve hata yönetiminde önemli rol oynayabilir.

Bir tarafta veriden anlam çıkaran yapay zekâ, diğer tarafta hesaplamanın sınırlarını zorlayan kuantum sistemleri…

Bu iki gücün birleşmesi, geleceğin sanayi altyapısını yeniden şekillendirebilir.

Burada asıl soru şu: Bu teknolojileri kim geliştirecek, kim üretecek ve en önemlisi kim ekonomik değere dönüştürecek?

Üretenler Kadar Erken Kullananlar da Kazanacak

Kuantum teknolojileri konusunda raporun en önemli stratejik mesajlarından biri, bütün sektörlerin bu teknolojilerin üreticisi olmayacağı gerçeği.

Sağlık kuruluşlarının kuantum bilgisayarı üretmesi, bankaların kendi kuantum işlemcilerini tasarlaması veya enerji şirketlerinin sıfırdan kuantum donanımı geliştirmesi gerekmiyor.

Ancak bu kurumların teknolojiyi tanıması, ihtiyaçlarını belirlemesi, pilot uygulamalar gerçekleştirmesi ve teknoloji sağlayıcılarıyla iş birlikleri kurması gerekiyor.

Çünkü gelecekte ekonomik üstünlük yalnızca teknolojiye sahip olmakla değil, onu rakiplerden önce ve daha verimli kullanabilmekle de belirlenecek.

Bugün kuantum teknolojilerine yatırım yapan bir lojistik şirketi, yarın operasyon maliyetlerinde önemli bir avantaj yakalayabilir.

Finans kuruluşları yeni nesil güvenlik altyapılarını bugünden değerlendiren bir stratejiyle gelecekteki risklerini azaltabilir.

Enerji şirketleri karmaşık şebeke problemlerine yönelik yeni nesil hesaplama çözümlerini erkenden test ederek rekabet avantajı sağlayabilir.

Dolayısıyla mesele, teknolojinin tamamen olgunlaşmasını beklemek değil, olgunlaşma sürecinde bilgi, deneyim ve kurumsal yetkinlik kazanmaktır.

Bekleyenler teknolojiyi satın alabilir.

Ancak erken hareket edenler teknolojinin gelişiminde söz sahibi olabilir.

Aradaki fark, geleceğin ekonomik bağımsızlığını belirleyebilir.

Avrupa’nın Mesajı Açık: Teknolojik Egemenlik Bir Güvenlik Meselesidir

Kuantum teknolojilerindeki küresel rekabet yalnızca bilimsel başarı üzerinden yürümüyor.

Bu yarışın merkezinde ekonomik güvenlik, savunma kapasitesi, veri egemenliği ve stratejik bağımsızlık bulunuyor.

Avrupa Birliği bu gerçeğin farkında.

Küresel kuantum ekosisteminde önemli bir araştırma ve geliştirme kapasitesine sahip olan Avrupa, bilimsel liderliğini endüstriyel güce dönüştürmek için kapsamlı adımlar atıyor.

2025 yılında açıklanan Avrupa Kuantum Stratejisi, araştırma kapasitesini güçlendirmenin ötesinde, kuantum teknolojilerinin ticarileştirilmesini ve Avrupa’nın küresel rekabet gücünün artırılmasını hedefliyor.

EuroQCI (Avrupa Kuantum İletişim Altyapısı), karasal fiber optik ağları ve uydu bileşenlerini bir araya getirerek kritik iletişim altyapılarında kuantum güvenliğinin geliştirilmesini amaçlıyor.

EuroHPC Ortak Girişimi ise yüksek performanslı hesaplama altyapılarını kuantum bilgisayarlarla buluşturan çalışmalarını sürdürüyor.

Polonya’nın Poznań kentindeki ve Çekya’daki kuantum hesaplama altyapıları bu sürecin önemli örnekleri arasında yer alıyor.

2026 yılı itibarıyla Avrupa’nın kuantum alanındaki düzenleyici ve kurumsal yapılanma çalışmaları da yeni bir aşamaya taşınmış durumda.

Bütün bu girişimlerin arkasındaki temel düşünce oldukça açık:

Avrupa geleceğin teknolojisini yalnızca kullanmak değil, kurallarını belirleyen, altyapısını geliştiren ve ekonomik değerini kendi sınırları içinde üreten güç olmak istiyor.

Çünkü teknolojiye bağımlı olan ülkeler, bir süre sonra yalnızca ürün satın almaz.

Standartları, altyapıyı, kritik verileri ve stratejik karar alanlarını da başkalarının kontrolüne bırakma riskiyle karşılaşır.

Kuantum teknolojileri bu nedenle yalnızca bir Ar-Ge meselesi değil, doğrudan bir egemenlik meselesidir.

Türkiye İçin Kritik Soru: Yarışı Nereden İzleyeceğiz?

İşte meselenin Türkiye açısından en önemli boyutu burada başlıyor.

Türkiye, savunma sanayisinden otomotive, enerjiden finans sektörüne, haberleşmeden sağlık teknolojilerine kadar önemli bir üretim ve teknoloji altyapısına sahip.

Ancak geleceğin dünyasında mevcut sanayi kapasitesi tek başına yeterli olmayacak.

Yeni dönemde ülkelerin rekabet gücü, yarı iletken üretimi, ileri malzeme teknolojileri, kuantum algılama, güvenli iletişim, yüksek performanslı hesaplama ve yapay zekâ entegrasyonu gibi alanlardaki yetkinlikleriyle ölçülecek.

Türkiye’nin önünde önemli bir fırsat var.

Kuantum teknolojilerinin bütün bileşenlerinde aynı anda küresel üretici olmak zorunda değiliz.

Ancak hangi alanlarda stratejik üstünlük geliştirebileceğimizi doğru belirlemek zorundayız.

Öncelikle üniversiteler, araştırma merkezleri, teknoloji şirketleri, savunma sanayisi kuruluşları ve finans sektörü arasında güçlü bir iş birliği kurulmalı.

Kuantum teknolojileri için uzun vadeli, ölçülebilir ve sanayiyle bağlantılı bir ulusal yol haritası oluşturulmalı.

Özellikle şu alanlara öncelik verilmeli:

Kuantum güvenliği: Kamu kurumları, bankalar, savunma sistemleri ve kritik altyapılar için kuantum sonrası kriptografi dönüşümü hızlandırılmalı.

Kuantum algılama: Savunma, sağlık, madencilik ve hassas ölçüm teknolojilerinde yerli yetkinlikler geliştirilmeli.

Kuantum hesaplama: Üniversite-sanayi iş birlikleriyle gerçek sektör problemlerine yönelik pilot projeler hayata geçirilmeli.

Yarı iletken ve ileri malzeme: Kuantum donanımlarının temelini oluşturan teknolojilerde araştırma ve üretim kapasitesi artırılmalı.

Nitelikli insan kaynağı: Fizik, matematik, bilgisayar mühendisliği, elektronik ve malzeme bilimi disiplinlerini buluşturan yeni nesil uzmanlar yetiştirilmeli.

Burada kamu politikalarının rolü son derece önemli.

Çünkü kuantum teknolojileri, kısa vadeli ticari getirilerle değerlendirilemeyecek kadar stratejik bir alan.

Sabırlı sermaye, uzun vadeli Ar-Ge finansmanı, girişim sermayesi ve kamu-özel sektör iş birlikleri olmadan bu yarışta kalıcı sonuç almak kolay değil.

Türkiye’nin yalnızca teknolojiyi takip eden değil, belirli alanlarda teknoloji geliştiren, standart oluşturan ve ihracat yapabilen bir konuma ulaşması gerekiyor.

Aksi durumda geleceğin teknolojik dönüşümünde yine son kullanıcı olma riskiyle karşı karşıya kalabiliriz.

Beklemek Kaybetmektir: Geleceğin Ekonomisinde Seyirciye Yer Yok!

Tarih bize önemli bir gerçeği defalarca gösterdi.

Sanayi devrimini zamanında yakalayan ülkeler üretim gücünü artırdı.

Bilgisayar devrimini doğru okuyanlar küresel teknoloji şirketleri yarattı.

İnternet ekonomisine erken girenler dünyanın en büyük ekonomik değerlerinden bazılarını inşa etti.

Geç kalanlar ise çoğu zaman bu teknolojilerin tüketicisi, ithalatçısı ve bağımlı kullanıcısı oldu.

Şimdi benzer bir eşikteyiz.

Kuantum teknolojileri henüz bütün vaatlerini gerçekleştirmiş değil.

Önünde teknik engeller, yüksek maliyetler, hata düzeltme sorunları ve ölçeklenebilirlik gibi önemli zorluklar bulunuyor.

Ancak teknoloji tarihinde büyük dönüşümlerin hiçbiri bütün sorunlar çözüldükten sonra başlamadı.

Tam tersine, kazananlar belirsizlik döneminde yatırım yapanlar, öğrenenler ve risk alabilenler oldu.

Bugün kuantum teknolojilerini anlamayan bir şirket, yarın rakiplerinin çok daha verimli üretim yaptığı bir dünyada ayakta kalmakta zorlanabilir.

Bu dönüşümü stratejik öncelik olarak görmeyen bir ülke ise geleceğin kritik altyapılarında dışa bağımlılığını artırabilir.

Artık mesele yalnızca daha hızlı bilgisayar üretmek değil.

Mesele, geleceğin ekonomisinde kimin hesap yapacağına, kimin veriyi koruyacağına, kimin teknolojiyi geliştireceğine ve kimin kuralları belirleyeceğine karar vermektir.

Kuantum çağında ekonomik güç, bilimsel bilgiyle sanayi kapasitesinin, finansal kaynaklarla stratejik vizyonun birleştiği noktada şekillenecek.

Ve unutulmamalı:

Geleceğin teknolojisini bugün geliştirmeyenler, yarın onun bedelini ödeyecek.

Türkiye’nin önünde bir tercih var:

Kuantum devrimini uzaktan izleyen ülkeler arasında mı olacağız, yoksa bu yeni ekonomik ve teknolojik düzenin kurucu aktörlerinden biri mi?

Çünkü gelecek artık kapıyı çalmıyor.

Gelecek, çoktan başladı.

Ve bu kez treni kaçırmanın bedeli, yalnızca bir teknolojik fırsatı kaybetmek olmayacak, ekonomik bağımsızlığın, rekabet gücünün ve stratejik egemenliğin geleceğini de kaybetmek olacaktır.

Erhan Yurdayüksel

02 Kasım 2026

Bir kara trenin penceresinden başlayan umut yolculuğu, 65 yıl sonra ekonomik eşitsizlik, yaşlılık yoksulluğu ve yarım kalmış hayatların muhasebesine dönüşüyor.

Almanya’nın ekonomik mucizesinde alın teri bulunan bir kuşağın, bugün aynı refahın nimetlerinden ne ölçüde yararlanabildiğini sorgulamanın zamanı geldi.

Sirkeci’den başlayan uzun bir hikâye!..

Bugünkü pazar sohbetimizde rotamızı Sirkeci’den Almanya’ya çeviriyoruz.

Fon müziğinde hafif bir hışırtıyla yükselen, 65 yıllık gurbetin hüznünü taşıyan “65. Yılda söyle Almanya – Gurbet melodisi…

Masanın üzerinde sade, köpüklü bir Türk kahvesi…

Dumanı tüterken geçmişin hatıraları da gözümüzde canlanıyor.

Takvimler 30 Ekim 1961’i gösterdiğinde, Sirkeci Garı’ndan Almanya’ya doğru hareket eden trenler yalnızca işçi taşımıyordu.

O vagonlarda yoksulluktan kurtulma umudu, geride bırakılmış sevdalar, köylerde yarım kalan hayatlar, çocukların geleceğine ilişkin hayaller ve bir ailenin kaderini değiştirme arzusu vardı.

Gidenler, birkaç yıl çalışıp para biriktirecek, bir ev sahibi olacak, belki bir traktör alacak ve sonra memleketlerine döneceklerdi.

Almanya onlar için bir hayatın merkezi değil, geçici bir çalışma durağıydı.

Ne var ki tarih, bu yolculuğun hiçbir zaman yalnızca birkaç yıllık bir işçilik hikâyesi olarak kalmayacağını gösterecekti.

Bugün aradan tam 65 yıl geçti.

O günlerde kendilerine “misafir işçi” denilen insanlar, artık Almanya’nın ekonomik, toplumsal ve kültürel dokusunun ayrılmaz bir parçası.

Çocukları ve torunları bu ülkede doğdu, büyüdü, eğitim aldı, fabrikalarda, üniversitelerde, hastanelerde, ticarette, siyasette ve bilim dünyasında kendilerine yer edindi.

Ancak 65 yıllık bu ortak tarihin bir de henüz yeterince konuşulmayan başka bir yüzü var.

Çünkü bu hikâyenin bir tarafında Almanya’nın ekonomik mucizesi, diğer tarafında ise o mucizenin bedelini bedenleriyle ödeyen insanların yaşlılıkta karşılaştıkları yoksulluk, yalnızlık ve unutulmuşluk bulunuyor.

Asıl soru şu:

Almanya’nın refahına 65 yıl boyunca omuz veren bu insanların kendi refah payları ne oldu?

Alman ekonomik mucizesinin görünmeyen mimarları

1960’lı yılların Almanya’sı, İkinci Dünya Savaşı’nın yıkıntılarından çıkmış, hızla sanayileşen ve büyüyen bir ekonomiydi.

Fabrikalar çalışıyor, üretim artıyor, ihracat yükseliyor, otomotivden demir-çeliğe kadar pek çok sektörde dünya pazarlarına uzanan bir ekonomik güç inşa ediliyordu.

Fakat bu büyümenin önünde önemli bir engel vardı: İş gücü açığı.

Alman ekonomisinin çarkları daha fazla işçi istiyordu.

Türkiye ile 30 Ekim 1961’de imzalanan İş Gücü Anlaşması da bu ihtiyacın bir sonucuydu.

Böylece Türkiye’den Almanya’ya doğru büyük bir emek göçü başladı.

Duisburg’un maden ocaklarında, Essen’in sanayi tesislerinde, Köln’ün fabrikalarında, Düsseldorf’un üretim merkezlerinde ve ülkenin dört bir yanındaki işletmelerde binlerce Türk işçi çalışmaya başladı.

Onlar için çalışma koşulları çoğu zaman ağırdı.

Uzun vardiyalar, gürültü, toz, kimyasallar, yüksek sıcaklık, tehlikeli makineler ve sürekli tekrarlanan fiziksel hareketler…

Bugünün iş sağlığı ve güvenliği standartlarıyla değerlendirildiğinde, ilk kuşağın önemli bir bölümünün ne kadar zor koşullarda çalıştığı daha iyi anlaşılabilir.

Alman sanayisi üretim kapasitesini artırırken, Türk işçileri bu büyümenin en ağır yükünü omuzlayan kesimlerden biri oldu.

Bir bakıma Almanya’nın ekonomik mucizesinin görünmeyen mimarlarıydılar.

Ancak mimarlar binayı inşa ederken, çoğu zaman o binada yaşayacak insanların sahip olduğu imkânlara sahip değildi.

Çünkü göçmen işçiler, üretimin vazgeçilmez unsurları olmalarına rağmen mesleki yükselme, eğitim, nitelik kazanma ve yönetici pozisyonlarına geçiş konusunda ciddi engellerle karşılaştılar.

Birçoğu yıllarca aynı makinenin başında, aynı üretim bandında, aynı ağır işlerde çalıştı.

Alman ekonomisi büyüdü.

İşletmeler sermaye biriktirdi.

Üretim teknolojisi gelişti.

Şirketlerin uluslararası rekabet gücü arttı.

Peki, bütün bu büyümenin karşılığında işçinin hayatında ne değişti?

Bazıları ev sahibi oldu, çocuklarını okuttu ve ekonomik olarak daha iyi bir konuma ulaştı.

Ancak önemli bir kesim için yükselen refahın anlamı, yalnızca biraz daha fazla çalışmak ve biraz daha fazla para kazanabilmekti.

Üstelik bu kazanımların bedeli çoğu zaman sağlıklarından, ailelerinden ve gençliklerinden eksilerek ödendi.

Geçici işçilikten kalıcı hayata: Biriktirilen paralar, tüketilen ömürler

İlk kuşağın en büyük yanılgısı belki de Almanya’da kalıcı bir hayat kurmayı başlangıçta hiç düşünmemiş olmasıydı.

Onlar için Almanya bir amaç değil, memlekette kurulacak hayatın finansman kaynağıydı.

Kimi köyüne ev yaptırdı.

Kimi tarlasını genişletti.

Kimi çocuklarının eğitim masraflarını karşıladı.

Kimi de memleketinde küçük bir dükkân açmanın hayalini kurdu.

Ancak yıllar ilerledikçe dönüş tarihi ertelendi.

Önce bir yıl daha çalışmak gerekti.

Sonra çocukların eğitimi başladı.

Ardından aile birleşimi gerçekleşti.

Çocuklar Almanya’da okula gitti, arkadaş edindi, yeni bir dil öğrendi ve iki kültür arasında büyüdü.

Bir gün dönmek üzere çıkılan yolculuk, farkına varılmadan ömürlük bir yerleşikliğe dönüştü.

Fakat bu yerleşiklik ekonomik ve toplumsal eşitlik anlamına gelmedi.

İşçilerin önemli bir bölümü düşük ücretli ve fiziksel açıdan yıpratıcı işlerde kaldı.

Mesleki eğitimden yeterince yararlanamayan, dil engeli nedeniyle iş değiştirmekte zorlanan ve iş piyasasında ayrımcılıkla karşılaşan insanlar, çalışma hayatları boyunca sınırlı ekonomik hareketlilik yaşayabildi.

Burada çok önemli bir ekonomik gerçek var:

Bir insanın yalnızca çalışması değil, çalışırken sermaye biriktirebilmesi, mesleki değerini yükseltebilmesi ve gelecekte daha iyi ücretli işlere geçebilmesi de gerekir.

İlk kuşağın önemli bir bölümü ise bu fırsatlardan yeterince yararlanamadı.

Ücretli emek sundular ama aynı ölçüde ekonomik güç biriktiremediler.

Üretime katkıda bulundular ama üretimin yönetiminde ve kazancın dağılımında sınırlı söz sahibi oldular.

İşte 65 yıllık hikâyenin ekonomik bilançosunu değerlendirirken bu ayrımı gözden kaçırmamak gerekiyor.

Ekonomik mucizenin faturası: Bedensel yıpranma ve kaybedilen sağlık

Ekonomik büyümenin istatistikleri genellikle üretim, ihracat, millî gelir ve verimlilik üzerinden hesaplanır.

Ancak bir işçinin belindeki fıtık, dizindeki kireçlenme, ciğerlerine yerleşen toz, işitme kaybı veya yıllarca taşıdığı psikolojik yorgunluk millî gelir tablolarında görünmez.

Oysa ekonomik büyümenin insan üzerindeki gerçek maliyeti de en az üretim rakamları kadar önemlidir.

İlk kuşağın önemli bir kısmı ağır sanayi, metal işleme, madencilik, inşaat, temizlik ve benzeri fiziksel emek gerektiren sektörlerde çalıştı.

Bu işler yalnızca günlük enerjiyi tüketmedi, yıllar içerisinde insan bedeninde kalıcı izler bıraktı.

Bugün emeklilik yaşına ulaşan bu kuşağın bir bölümü, gençliğinde kazandığı parayı artık sağlık giderleri, bakım ihtiyaçları ve gündelik yaşam masrafları için harcamak zorunda.

Burada ekonomik bir paradoks ortaya çıkıyor:

Gençliklerinde Almanya’nın üretim kapasitesini artıran insanlar, yaşlılıklarında kendi sağlıklarını ve yaşamlarını sürdürebilmek için daha fazla ekonomik desteğe ihtiyaç duyabiliyor.

Çalışma hayatında kazanılan ücret ile emeklilikte elde edilen gelir arasındaki ilişki de bu sorunun önemli bir parçası.

Çünkü emekli aylığı yalnızca kaç yıl çalışıldığıyla değil, ücret düzeyi, sigorta primleri, çalışma sürekliliği ve sistemdeki katkıların niteliğiyle de belirleniyor.

Düşük ücretli, kesintili ve ağır çalışma hayatı, emeklilikte de kendisini gösteriyor.

Başka bir ifadeyle, çalışma hayatındaki eşitsizlikler emeklilik döneminde ortadan kalkmıyor, çoğu zaman daha görünür hâle geliyor.

Yaşlılıkta yoksulluk: Gurbetin en ağır faturası

Bugün 65 yıllık göç tarihinin en hüzünlü sayfasına geliyoruz.

Bir zamanlar Almanya’ya genç, güçlü ve çalışmaya hazır olarak gelen insanlar, bugün yaşlılık dönemlerinde ekonomik güvencelerini yeniden sorguluyor.

Almanya, güçlü sosyal güvenlik sistemiyle Avrupa’nın en önemli refah devletlerinden biri.

Ancak bu sistemden yararlanabilmek, çalışma hayatında herkesin aynı koşullara sahip olduğu anlamına gelmiyor.

Göçmen kökenli yaşlılar arasında düşük emeklilik geliri, yoksulluk riski, sağlık sorunları, yalnızlık ve sosyal dışlanma gibi sorunlar daha belirgin olabiliyor.

Özellikle düşük ücretli işlerde çalışmış, çalışma hayatında kesintiler yaşamış ve yeterli prim biriktirememiş ilk kuşak göçmenler için yaşlılık, ekonomik açıdan ciddi bir kırılma dönemine dönüşebiliyor.

Burada mesele yalnızca emekli maaşının düşük olması değil.

Mesele, 40 yıl boyunca çalışmış bir insanın emekliliğinde temel ihtiyaçlarını karşılarken bile hesap yapmak zorunda kalmasıdır.

Mesele, ömrünü fabrikalarda tüketmiş bir babanın, bugün çocuklarından maddi destek istemekten çekinmesidir.

Mesele, yıllarca ailesi için çalışmış bir annenin, yaşlılığında yalnızlıkla ve ekonomik bağımlılıkla karşı karşıya kalmasıdır.

Mesele, bir zamanlar ailesinin geleceğini kurtarmak için ülkesinden ayrılan insanların, bugün kendi gelecekleri konusunda endişe duymasıdır.

Ekonomik yoksulluk burada yalnızca gelir eksikliği değildir.

Aynı zamanda tercih yapabilme özgürlüğünün kaybıdır.

Bir yaşlı insanın istediği yiyeceği alamaması, sosyal hayata katılamaması, seyahat edememesi, torunlarına küçük bir hediye bile alırken düşünmesi…

Bunlar istatistiklerin arkasında kalan gerçek hayat hikâyeleridir.

Üstelik göçmen yaşlılar için bir başka sorun daha var: İki ülke arasında sıkışmışlık.

Almanya’da yaşlandılar ama çocukluklarının geçtiği memleketlerini unutamadılar.

Türkiye’ye dönmeyi düşündüler ama sağlık hizmetleri, aile bağları, çocuklar ve torunlar nedeniyle bu kararı veremediler.

Almanya’da yabancı hissettikleri zamanlar oldu, Türkiye’ye gittiklerinde ise artık eski memleketlerini bulamadılar.

Bir anlamda iki ülkeye de ait, ama bazen hiçbir yerde tam olarak evinde hissedemeyen bir kuşağa dönüştüler.

Rakamların arkasındaki gerçek: Emeklilikte görünmeyen eşitsizlik

Ekonomik bilanço çıkarırken duyguların yanında rakamlara da bakmak gerekiyor.

Yaşlılık yoksulluğu, emeklilik gelirleri ve temel güvence yardımlarına ilişkin araştırmalar, Almanya’da göçmen kökenli nüfusun önemli bir bölümünün yerli nüfusa göre daha yüksek ekonomik risk taşıdığını gösteriyor.

Türkiye kökenli yaşlıların durumunu değerlendirirken de özellikle şu göstergelere dikkat etmek gerekiyor:

Ortalama emekli aylıkları ve emeklilik gelirleri.

Yaşlılıkta yoksulluk riski.

Temel geçim ve sosyal yardım sisteminden yararlanma oranları.

Sağlık sorunları nedeniyle çalışma hayatından erken ayrılma.

Emeklilik döneminde ek iş yapabilme imkânları.

Kadınların emeklilik gelirleri ve ekonomik bağımsızlıkları.

Bu göstergelerin her biri, ilk kuşağın yaşadığı ekonomik eşitsizliğin farklı bir boyutunu ortaya koyuyor.

Özellikle kadın göçmenlerin durumu ayrıca ele alınmalı.

Çünkü ilk kuşak kadınların önemli bir bölümü yalnızca ücretli işlerde değil, ev içinde de görünmeyen bir emek sundu.

Çocuk yetiştirdiler, aileyi ayakta tuttular, ev işlerini yaptılar ve çoğu zaman kendi sağlıklarını ikinci plana bıraktılar.

Bir kısmı sigortalı çalışma hayatına geç katıldı, bir kısmı hiç düzenli çalışamadı.

Bunun sonucunda bugün ekonomik bağımsızlıkları ve emeklilik gelirleri daha da sınırlı olabiliyor.

Dolayısıyla göçün ekonomik bilançosu yalnızca erkek işçilerin fabrikalarda kazandıkları ücretler üzerinden hesaplanamaz.

Kadınların görünmeyen emeği de bu tarihin ayrılmaz bir parçasıdır.

Bir kuşağın ekonomik fedakârlığını hesaplarken, maaş bordrolarına yazılmayan emeği de hesaba katmak gerekir.

İki ülkenin ortak sorumluluğu: Emek alındı, peki insanın geleceği düşünüldü mü?

Bu noktada Türkiye ve Almanya’nın 65 yıllık ortak tarihine yalnızca diplomatik ilişkiler ve ekonomik anlaşmalar açısından bakmak yeterli değil.

Çünkü göç, iki ülke arasında yalnızca iş gücü transferi gerçekleştirmedi.

Türkiye genç ve üretken nüfusunun bir bölümünü Almanya’ya gönderdi.

Almanya ise büyüyen sanayisinin ihtiyaç duyduğu iş gücüne kavuştu.

Türkiye açısından bu göç, işsizliğin azaltılması, döviz girdisi ve ailelerin ekonomik koşullarının iyileştirilmesi bakımından önemli sonuçlar doğurdu.

Almanya açısından ise sanayi üretiminin devamlılığına ve ekonomik büyümeye katkı sağladı.

Ancak ilk anlaşmanın geçici iş gücü mantığıyla hazırlanmış olması, göçün kalıcı bir toplumsal gerçekliğe dönüşmesiyle birlikte önemli sorunları da beraberinde getirdi.

Göçmenlerin eğitimi, sosyal uyumu, mesleki gelişimi, yaşlılık dönemindeki ihtiyaçları ve kültürel aidiyetleri zaman içinde çok daha kapsamlı politikalar gerektirdi.

Bugün geriye dönüp baktığımızda şu soruyu sormak gerekiyor:

İki devlet de bu insanların yalnızca çalışabilecek genç bedenlerine mi ihtiyaç duydu, yoksa yaşlanacak, hastalanacak, aile kuracak ve sosyal güvenceye ihtiyaç duyacak insanlar olduklarını da yeterince hesaba kattı mı?

Elbette Almanya’daki sosyal güvenlik sistemi, bu işçilerin önemli bir bölümüne emeklilik ve sağlık güvencesi sağladı.

Dolayısıyla bütün bir tarihi tek taraflı bir mağduriyet hikâyesine indirgemek doğru olmaz.

Ancak sistemin sunduğu haklardan yararlanma imkânlarının herkes için aynı olmadığı da ortada.

Türkiye’nin de bu kuşağın yaşlılık dönemindeki ihtiyaçları konusunda sorumlulukları var.

Konsolosluk hizmetlerinden sosyal destek mekanizmalarına, yaşlı bakımından sağlık hizmetlerine ve emeklilik haklarının korunmasına kadar pek çok alanda daha etkin politikalar geliştirilebilir.

Bu insanlar artık yalnızca geçmişin göçmen işçileri değil, iki ülke arasında 65 yıllık bir toplumsal köprü kurmuş yaşayan tarih tanıklarıdır.

Başarı hikâyelerinin gölgesinde kalanlar

Bugün Almanya’da Türk kökenli siyasetçiler, akademisyenler, girişimciler, sanatçılar ve üst düzey yöneticiler bulunuyor.

Türk kökenli bireylerin bilimde, siyasette ve ekonomide elde ettikleri başarılar elbette gurur verici.

Ancak bu başarıların varlığı, ilk kuşağın yaşadığı sorunları görünmez hâle getirmemeli.

Bir tarafta Almanya siyasetinde söz sahibi olan, üniversitelerde araştırmalar yürüten, şirketler yöneten ve uluslararası alanda tanınan Türk kökenli isimler var.

Diğer tarafta ise yıllarca fabrikalarda çalışan, Almanca öğrenme imkânı sınırlı kalan, emekliliğinde geçim sıkıntısı çeken ve sosyal hayattan giderek uzaklaşan yaşlı insanlar…

Bu iki tablo aynı göç tarihinin farklı sonuçlarıdır.

Birinci kuşağın açtığı yoldan ikinci ve üçüncü kuşaklar eğitim, meslek ve toplumsal hareketlilik açısından önemli fırsatlar elde etti.

Ancak sonraki kuşakların başarısını, önceki kuşağın bütün sorunlarının çözüldüğüne dair bir kanıt olarak görmek büyük bir yanılgı olur.

Çünkü bir toplumun gerçek başarısı yalnızca en başarılı bireylerinin ulaştığı makamlarla ölçülmez.

O toplumun en kırılgan, en yaşlı ve en az imkâna sahip insanlarının nasıl yaşadığı da aynı derecede önemlidir.

Bir ülkede ekonomik kalkınmanın gerçek ölçüsü, yalnızca zenginlerin ne kadar zenginleştiği değil, o ülkenin en dezavantajlı kesimlerinin ne kadar insanca yaşayabildiğidir.

65 yılın gerçek bilançosu: Bir ömürlük emeğin hakkı

Bugün 1961 yılında Sirkeci Garı’ndan Almanya’ya giden ilk kuşağı düşündüğümüzde, artık yalnızca bir göç hareketini konuşmuyoruz.

Bir neslin gençliğini, emeğini, sağlığını, aile özlemini ve geleceğe ilişkin umutlarını konuşuyoruz.

Onlar Almanya’ya giderken yanlarında büyük sermayeler taşımadılar.

Bir diplomaları, birikmiş servetleri veya güçlü ekonomik bağlantıları yoktu.

Yanlarında götürdükleri tek gerçek sermaye, çalışabilecek bedenleri ve daha iyi bir hayat kurma umutlarıydı.

Bu sermaye, Alman sanayisinin büyümesine katkı sağladı.

Fakat yıllar sonra aynı insanların bir bölümünün ekonomik güvencesizlikle karşılaşması, üzerinde düşünülmesi gereken ciddi bir sosyal politika meselesidir.

Bugün yapılması gereken, ilk kuşağı yalnızca nostaljik törenlerde anmak, tren fotoğrafları paylaşmak ve başarı hikâyeleri anlatmak değildir.

Onların emeklilik koşullarını iyileştirmek, sağlık ve bakım hizmetlerine erişimlerini kolaylaştırmak, yalnızlıklarını azaltmak, kadın göçmenlerin görünmeyen emeğini tanımak ve sosyal hayata katılımlarını desteklemektir.

Çünkü bir ülkenin kendisine katkı sunan insanlara karşı sorumluluğu, onların üretken oldukları yıllarla sınırlı değildir.

Asıl sorumluluk, artık çalışamadıkları ve başkalarının desteğine ihtiyaç duydukları zamanlarda başlar.

Sirkeci’den hareket eden o trenin yolcuları, Almanya’ya yalnızca işçi olarak gitmediler.

Bir ülkenin ekonomik mucizesine, bir başka ülkenin sosyal ve ekonomik dönüşümüne, Avrupa’nın yakın tarihine ve milyonlarca insanın ortak yaşamına katkı sundular.

Onların hikâyesi, bir ekonomik başarı kadar bir insanlık hikâyesidir.

Ve bu hikâyenin son sayfası henüz yazılmış değildir.

Söz sizde…

65 yıllık emeğin karşılığı ne oldu?

Kahveler soğudu. Gurbet türküsü fonda yavaşça uzaklaşıyor.

Ancak 65 yıllık bu büyük hikâyenin soruları hâlâ masanın üzerinde duruyor.

Ekonomik adalet açısından:

Almanya’nın ekonomik mucizesine on yıllarca emek veren ilk kuşağın yaşlılık döneminde karşılaştığı yoksulluk ve gelir eşitsizliği, sizce bir refah devletinin sosyal politika başarısızlığı mıdır, yoksa çalışma hayatında yıllarca biriken yapısal eşitsizliklerin kaçınılmaz sonucu mudur?

Devletlerin sorumluluğu açısından:

Türkiye ve Almanya, 65 yıl boyunca milyonlarca insanı ilgilendiren bu göç ilişkisinden ekonomik ve toplumsal kazanımlar elde etti.

Peki, bugün yaşlılık, sağlık, bakım ve emeklilik sorunlarıyla karşı karşıya kalan ilk kuşağa karşı iki ülkenin tarihsel ve sosyal sorumluluğu ne olmalıdır?

Kuşaklar arası adalet açısından:

Bugün Türk kökenli gençlerin Almanya’da siyasette, akademide, ticarette ve bilim dünyasında yükselmesi önemli bir başarıdır.

Ancak bu başarı, onların önünü açan ilk kuşağın yoksulluk, sağlık sorunları ve yalnızlıkla mücadelesini gölgede bırakmamalı.

Sizce ikinci ve üçüncü kuşaklar, kendilerine bu yolu açan insanlara karşı nasıl bir toplumsal sorumluluk taşıyor?

İnsanlık ve vicdan açısından:

Bir ömür boyunca çalışan, Almanya’nın üretimine ve refahına katkı sunan bir insanın yaşlılığında geçim sıkıntısı çekmesi, yalnızca ekonomik bir sorun mudur, yoksa toplumsal vicdanı da ilgilendiren bir adalet meselesi midir?

Belki de bütün bu soruların cevabı tek bir cümlede saklı:

Bir ülkenin gerçek refahı, yalnızca ne kadar zenginleştiğiyle değil, o zenginliği inşa eden insanlara yaşlandıklarında nasıl davrandığıyla ölçülür.

Sirkeci’den Düsseldorf’a uzanan 65 yıllık yolculuğun en büyük muhasebesi de budur.

O trenin yolcuları Almanya’ya gençliklerini götürdüler.

Bugün bize düşen, onların yaşlılıklarını yalnızlığa ve yoksulluğa terk etmemektir.

Çünkü onlar Almanya’nın yalnızca misafir işçileri değildi.

Onlar, bir dönemin ekonomik mucizesine hayat veren insanlardı.

Ve hiçbir ekonomik mucize, onu gerçekleştiren insanların tükenen ömürlerinden daha değerli değildir.

Erhan Yurdayüksel

01 Kasım 2026

Sevgili okurlarım, hafta sonunun bu sakin anında, ince belli bardaklarımızdaki demli çaylarımızı yudumlarken soluğu Mavi Vatan’ın fırtınalı sularında alalım mı?

Bugün geleneksel çay sohbetimizde, sadece dalgaları değil, Doğu Akdeniz’in derinliklerinde atılan stratejik imzaların ekonomimize, güvenliğimize ve yarınlarımıza nasıl yön vereceğini masaya yatırıyoruz.

Demli çaylarınız hazırsa, buyurun bu büyük jeopolitik satranç masasına.

Doğu Akdeniz’in dalgalı suları, yalnızca jeopolitik haritaların yeniden çizildiği bir alan değil, aynı zamanda milyarlarca dolarlık enerji kaynaklarının, ticaret yollarının ve devletlerin ekonomik geleceğinin üzerinde oynandığı acımasız bir masadır.

Atina ve Tel Aviv koridorlarında bugünlerde yaşanan derin sessizlik, aslında yaklaşmakta olan büyük bir ekonomik fırtınanın habercisi. Yunan basınında endişeyle dile getirilen senaryolar, Ankara’nın Libya’dan sonra Suriye ile de benzer bir deniz yetki alanı mutabakatına varabileceği ihtimalini gündeme taşıyor.

Bu hamle, Doğu Akdeniz’deki tüm ezberleri bozacak ve bölge ekonomisinin kalbine saplanan stratejik bir hançer niteliği taşıyacaktır.

Ekonomik Kuşatma: Enerji Hatları ve Ticaretin Kilidi

Bugüne kadar Doğu Akdeniz’de Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ve İsrail ekseninde örülmek istenen ekonomik duvarın temelinde tek bir amaç vardı:

Türkiye’yi Antalya körfezine sıkıştırmak, ana karaya mahkûm etmek ve milyarlarca metreküplük doğalgaz rezervlerini Türkiye’yi baypas ederek Avrupa’ya taşımak.

Bu kapsamda planlanan devasa boru hatları (EastMed gibi hayali projeler) ve enerji ortaklıkları, Ankara’nın Libya ile imzaladığı deniz yetki alanı mutabakatıyla ilk büyük darbeyi aldı.

Şimdi ise sırada Suriye senaryosu var. Ankara’nın Şam yönetimiyle olası bir deniz mutabakatı imzalaması, ekonomik ve jeopolitik denklemi kökten değiştirecek dramatik sonuçlar doğuracaktır:

Kıta Sahanlığının Kesintisiz Birleşmesi: Libya ve Suriye ekseninin birleşmesi, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanlarını demirden bir duvar gibi örecektir.

Bu durum, Yunanistan’ın adalara dayalı maksimalist kıta sahanlığı iddialarını (Meis adası ve Girit merkezli tezler) uluslararası hukuk nezdinde geçersiz kılacaktır.

İsrail ve Yunanistan’ın Ticari Planlarının Çöküşü: Haberde de vurgulandığı gibi, Türkiye’nin Suriye ile deniz geçidini kapatması veya bu hatta ortak bir egemenlik kalkanı oluşturması, Tel Aviv ve Atina’nın ortaklaşa yürüttüğü askeri, ticari ve enerji projelerini tamamen rafa kaldıracaktır.

İsrail gazının Avrupa’ya ulaştırılmasında Türkiye’siz bir rota, hem maliyet hem de güvenlik açısından sürdürülemez hale gelecektir.

Güney Kıbrıs’ın Jeopolitik Tecridi: GKRY’nin tek taraflı olarak ilan ettiği sözde “münhasır ekonomik bölgeler” (MEB), bu kesintisiz deniz yayı sayesinde tamamen kuşatılacak, Rum kesiminin uluslararası şirketlerle imzaladığı tek taraflı arama anlaşmaları kadük kalacaktır.

Jeopolitik Satrançta Dramatik Eşik

Yunan medyasının ve Tel Aviv’deki strateji merkezlerinin duyduğu korku yersiz değil.

Ankara, Libya modelini Suriye’ye uyarladığı takdirde, Osmanlı döneminin ticari ve denizcilik refleksleri Doğu Akdeniz’de yeniden canlanacaktır.

Bu, sadece askeri bir üstünlük değil, aynı zamanda Doğu Akdeniz’in ana ticaret damarlarının, liman bağlantılarının ve deniz ulaştırma yollarının kontrolünün Türkiye’nin eline geçmesi demektir.

Atina yönetimi, bu kaçınılmaz sondan kurtulmak için Mısır, İsrail ve Güney Kıbrıs ile ortak cephe oluşturmaya çalışsa da, sahadaki ekonomik ve coğrafi gerçekler bu yapay ittifakların ömrünü kısaltmaktadır.

Mısır’ın kendi ekonomik çıkarları doğrultusunda Türkiye ile normalleşme adımları atması, Yunanistan’ın Doğu Akdeniz’deki yalnızlığını her geçen gün daha da derinleştirmektedir.

Doğu Akdeniz artık coğrafi bir su kütlesi değil, ulusların ekonomik refahının, enerji güvenliğinin ve gelecek yüzyıldaki kaderinin tescil edildiği bir arena.

Libya’dan Suriye’ye uzanan bu stratejik eksen, Türkiye’nin sadece bölgesel bir güç değil, aynı zamanda Doğu Akdeniz ticaretinin ve enerjisinin ana denge unsuru olduğunu kanıtlamaktadır.

Yunanistan ve ortakları için geriye kalan tek gerçek ise şudur:

Ankara’nın bu kararlı adımları karşısında, Doğu Akdeniz’de Türkiye’ye rağmen hesap yapan tüm planlar tarihin tozlu raflarına gömülmeye mahkûmdur.

Söz Sizde…

Günün Ekonomik ve Stratejik Soruları:

Sizce Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki bu stratejik kuşatması, küresel enerji devlerinin bölgedeki yatırım tercihlerini ve Türkiye ile olan uzun vadeli enerji ortaklığı masalarını nasıl etkileyecek?

 Ekonomik ve Enerji Güvenliği Boyutu: Doğu Akdeniz’deki bu stratejik eksen değişimi, Avrupa’nın artan enerji krizine çözüm aradığı bir dönemde Türkiye’yi bölgesel bir enerji üssü haline getirirken, Atina ve Tel Aviv eksenindeki milyarlarca dolarlık projelerin iptal olması, küresel sermayenin bölgedeki yatırım dengelerini ve Türkiye ile uzun vadeli ticaret masalarını nasıl yeniden şekillendirecektir?

 Jeopolitik ve Bölgesel Denge Boyutu: Libya’dan Suriye’ye uzanan bu kesintisiz deniz yetki alanı hamlesi, Türkiye’nin Akdeniz’deki “Mavi Vatan” vizyonunu sadece askeri bir savunma refleksi olmaktan çıkarıp, gelecek yüzyılın ticaret ve lojistik rotalarını belirleyen ana ekonomik aktör konumuna taşıdığına göre, komşu ülkelerin bu gerçeği görerek Ankara ile uzlaşma masasına oturmaları kaçınılmaz bir ekonomik zorunluluk mudur?

Erhan Yurdayüksel

31 Ekim 2026