Eylül’ün 17’si, Tiran’dan Arnavutluk Rivierası’nda Himarë’ye doğru yola çıkmak için hazırlanıyoruz. Sabah otelimizde yaptığımız güzel bir kahvaltının ardından Tiran–Dıraç yoluna koyuluyoruz. Şehirden biraz uzaklaştığımızda, yolun sol tarafında modernleşen ülkenin yeni yüzünü ve yükselen ihtişam anlayışını yansıtan, adeta bir sarayı andıran devasa yapı dikkatimizi çekiyor. Altın rengi kubbesi, mermer sütunları ve keskin mimari hatlarıyla göz kamaştıran bu görkemli bina, Amadeus Palace Hotel & Casino. Otel ve eğlence kompleksi olarak tasarlanan yapı, Arnavutluk’un son yıllarda geçirdiği hızlı değişimin ve artan ekonomik canlılığın sembollerinden biri gibi duruyor. Yolculuğun daha en başında karşımıza çıkan bu gösterişli manzara, ülkenin geçmiş ile modernlik arasında kurmaya çalıştığı yeni dengeyi de hissettiriyor.

Saat 11’e doğru Durrës’e (Osmanlı dönemindeki adıyla Dıraç) varıyoruz. Adriyatik kıyısında yer alan bu şehir, Arnavutluk’un en eski ve en önemli liman kentlerinden biri. Şehre girer girmez, sahil boyunca uzanan palmiye ağaçlarıyla çevrili caddede arabayı park edecek bir yer arıyoruz ama ne mümkün! Bunun üzerine, asıl geliş nedenlerimizden biri olan Durrës Amfitiyatrosu’nu görmek üzere dar sokaklara dalıyoruz.

MS 2. yüzyılın başlarında, büyük olasılıkla Roma İmparatoru Trajan döneminde inşa edilen bu etkileyici yapı, yaklaşık 15.000–20.000 kişilik kapasitesiyle Balkanlar’ın en büyük Roma amfitiyatrolarından biri kabul ediliyor. Eliptik formda tasarlanan bu dev arena, bir zamanlar gladyatör dövüşlerine ve çeşitli gösterilere ev sahipliği yapmış. Günümüzde ise tamamen modern şehir dokusunun içinde kalmış durumda. Çevresini saran evlerin ve dar sokakların arasından birdenbire karşımıza çıkan bu antik yapı, sanki geçmişten bugüne açılan gizli bir kapı gibi. Günlük hayatın akışıyla Roma döneminin görkemi burada iç içe geçmiş; taşların arasında dolaşırken tarihin sessiz ama güçlü varlığını derinden hissediyorsunuz.

UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alan bu etkileyici yapı, yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlerin izlerini taşıyarak günümüze ulaşmış. Roma İmparatorluğu döneminde görkemli bir gösteri alanı olarak inşa edilen amfitiyatro, bir zamanlar binlerce insanın gladyatör dövüşlerini ve çeşitli gösterileri izlemek için toplandığı canlı bir mekânmış. Zamanla işlevi değişmiş; Roma sonrası dönemlerde yerleşime açılmış, özellikle Osmanlı döneminde çevresine ve içine yapılan evlerle gündelik yaşamın bir parçası hâline gelmiş.

Yapının içinde yer alan, 5. ve 6. yüzyıllara tarihlenen mozaik zeminli küçük şapel ise buranın bir dönem ibadet yeri olarak da kullanıldığını gösteriyor. Tonozlu koridorlar, sıralı oturma basamakları, karmaşık yeraltı geçitleri ve hâlâ seçilebilen fresk izleri, bu yapının farklı çağlardan taşıdığı katmanları gözler önüne seriyor. Her taşında başka bir dönemin hikâyesini saklayan bu amfitiyatro, yalnızca Roma döneminin ihtişamını değil, yüzyıllar boyunca değişen yaşam biçimlerini de sessizce anlatıyor. Geçmişle bugün arasında kurulmuş bu güçlü bağ, ziyaretçilerini tarihin derinliklerinde kısa ama unutulmaz bir yolculuğa çıkarıyor.

Yaklaşık bir saatlik yolculuğun ardından Fier’e ulaşıyoruz. Pojan Köyü yakınlarında, Vjosa Nehri’ne uzanan verimli ovaya hâkim antik İlirya topraklarında kurulmuş, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alan Apollonia Antik Kenti’ne gitmek için taşlı ve topraklı yollardan geçiyor, zeytin ağaçlarıyla kaplı hafif tepelik bir araziye doğru ilerliyoruz. Yol boyunca doğanın dinginliği ve çevrenin yalın güzelliği, yaklaşmakta olduğumuz tarihî atmosferin ilk işaretlerini veriyor. Aracı park ettikten sonra kısa bir yürüyüşle giriş kapısına ulaşıyoruz. Sessizlik içinde yükselen antik taşlar, daha ilk anda insanı yüzyıllar öncesine götürüyor.
Burası öylesine sakin, öylesine huzurlu bir yer ki insan adeta zamanın durduğunu hissediyor. Çevredeki sessizlik, zeytin ağaçlarının dinginliği ve antik taşların taşıdığı tarih, buraya bambaşka bir atmosfer katıyor. İnsan bu huzurlu ortamdan ayrılmak istemiyor. Girişte yer alan ve bugün müze olarak kullanılan tarihi Aziz Meryem Manastırı’nı gezmeyi sona bırakıyoruz. Önce, bu kadim kentin taş döşeli yollarında dolaşıp geçmişin izlerini adım adım keşfetmek istiyoruz.

Kentin bulunduğu alana varmadan önce, hafif yokuşu tırmanan yol üzerinde, zeytin ağaçlarının gölgesine kurulmuş, tahtadan yapılmış küçük ve şirin bir kafeterya-restoranda mola veriyoruz. Karnımızı doyurmak için oturduğumuz bu keyifli mekânda, Arnavutluk’ta yediğimiz en lezzetli yemeklerden birini tadıyoruz. Aile işletmesi olan bu restoranda yemeklerin anne tarafından hazırlanıyor olması, ortama ayrı bir sıcaklık ve samimiyet katıyor; sanki bir yol molasından çok, evde ağırlandığımız bir sofra hissi veriyor.
Yemeğin ardından bu muhteşem antik kenti keşfetmek üzere yeniden hafif bir tırmanışa geçiyoruz. Bu sırada aşağıda uzanan engin ovanın manzarası, kelimelerle tarif edilemeyecek kadar büyüleyici bir güzellik sunuyor. Sessiz ve yalnız kent, adeta ziyaretçisini içine çeken bir atmosfere sahip. Bir zamanlar burada hüküm süren canlı ve görkemli yaşam, taşların arasında dolaşırken gözümüzde yeniden canlanıyor.

MÖ 6. yüzyılın sonlarına doğru Korfu ve Korint’ten gelen Yunan kolonistler tarafından kurulan şehir, güneş ve sanat tanrısı Apollon’a ithafen Apollonia adını almış. Yaklaşık 2500 yıllık geçmişe sahip Apollonia Antik Kenti, Adriyatik Denizi’ne ve Mallakastra tepelerine uzanan verimli Musacchia (Myzeqe) Ovası’na hâkim, iki tepe arasında yer alan hafif yüksek bir plato üzerinde konumlanmış.
Adriyatik’e doğru geniş bir manzaraya açılan bu stratejik konumu sayesinde şehir, antik dönemde hem ticari hem de askeri açıdan büyük bir önem kazanmış. Verimli ovanın kenarında yer alması da Apollonia’ya güçlü bir ekonomik avantaj sağlamış.

Apollonia’nın ünü, antik dünyanın en önemli merkezlerinden biri haline gelmesiyle birlikte Roma dünyasının önde gelen isimlerini de kendine çekmiş; seçkin Romalı hatip ve filozof Cicero da bu kenti ziyaret edenler arasında yer almış.
Kentte Bouleuterion (halk meclisi binası), en görkemli yapılarından biri olarak öne çıkarken; iki stoa (revaklı yürüyüş yolları), bir Yunan tiyatrosu, perilere adanmış anıtsal bir Nymphaeum, ayrıca odeon, kütüphane, zafer takı, Diana Tapınağı ve Prytaneion (idari merkez) gibi birçok kamusal ve dini yapı da yer almakta.
Yerleşim alanında yürütülen arkeolojik kazılarda ise Helenistik ve Roma dönemlerine ait, iyi korunmuş mozaiklerle süslenmiş çok sayıda yapı ortaya çıkarılmış.

Kenti dolaşmak üzere biraz ilerlediğimizde, toprak üzerinde karşılaştığımız garip dairesel beton yapılar dikkatimi çekiyor. Bunların, 1960’lı yıllardan itibaren Enver Hoca dönemindeki komünist rejim sırasında inşa edilen askeri sığınaklar olduğunu öğreniyorum. Ülkenin olası dış tehditlere karşı tamamen savunma odaklı bir anlayışla yapılandırıldığı bu dönemde, askerî ve stratejik önemi olan pek çok noktada bu küçük beton koruganlar inşa edilmiş. Her biri birkaç kişinin sığınabileceği şekilde tasarlanan bu yapılar, yalnızca Apollonia çevresinde değil, Arnavutluk’un dört bir yanında yoğun biçimde görülüyor; ülke genelinde sayılarının yüz binleri bulduğu ifade ediliyor.
Daha ilerledikçe bu sıra dışı yapılardan pek çoğuyla karşılaşıyorum. Betonarme siperleri andıran bağlantı izleri ve küçük giriş açıklıklarıyla bu sığınaklar, dönemin korku ve savunma refleksini bugün bile açıkça hissettiriyor. Büyük olanlardan biri ise günümüzde yerel bir çiftçi tarafından hayvan barınağı olarak kullanılıyor. Antik kent kalıntılarıyla yan yana duran bu yapılar, Apollonia’nın tarihine yalnızca antik değil, yakın dönemden de farklı ve çarpıcı bir katman ekliyor.

Çıkışta XIV. yüzyıldan kalma manastır kompleksine giriyoruz. Azize Meryem (Shën Meri) Manastırı, kökeni Bizans dönemine uzanan ve XI–XIV. yüzyıllar arasında şekillenen önemli bir dini merkez. Zaman içinde farklı dönemlerde yapılan eklemeler ve onarımlarla bugünkü hâlini almış. Apollonia Antik Kenti’nin yalnızca antik çağda değil, Bizans ve Orta Çağ boyunca da yaşamaya devam ettiğini gösteren en önemli yapılardan biri olarak öne çıkıyor.
Kompleks; ana kilise, şapel, çan kulesi ve keşişlerin günlük yaşamlarını sürdürdükleri iki katlı yaşam alanlarından oluşuyor. Manastır, bir dönem bölgenin ruhani merkezi olarak hizmet vermiş.
Günümüzde ise kompleksin bir bölümü Apollonia Arkeoloji Müzesi olarak kullanılmakta. Antik kentten çıkarılan heykeller, yazıtlar, mimari parçalar ve mozaikler burada sergilenerek ziyaretçilere bölgenin binlerce yıllık tarihini bir arada görme imkânı sunuyor.

Oldukça etkileniyoruz. Gerçekten görülmeye değer, katman katman tarih barındıran bir yer.
Akşam karanlığı çöktüğünde lacivert deniz, kızıl gökyüzü ve Himarë’nin parlayan ışıkları adeta bir tabloyu andırıyor. Gün yavaş yavaş şehrin üzerinden çekilirken derin bir sessizlik hâkim oluyor; deniz koyu lacivert bir örtüye dönüşürken, ufukta kalan son kızıllık gökyüzünü yumuşak tonlarla boyuyor. Kıyı boyunca tek tek yanan ışıklar, kasabayı karanlığın içinde sıcak bir parıltıyla görünür kılıyor. Dalgaların kıyıya ritmik vuruşu ise bu dinginliğe eşlik ediyor.
Otelimizi buluyoruz ancak girişini bir türlü çözemediğimiz için yan taraftaki Plazhi i Sirenës Restoran’a park edip deniz kenarında keyifli bir akşam yemeği yiyoruz. “Arabayı yarın alırız” diyerek yandaki Castle Hotel’e giriyoruz. Elektrikler kesik olduğu için odayı pek fark edemeden, günün yorgunluğuyla adeta bayılır gibi uykuya dalıyoruz.

Ertesi sabah balkona çıktığımda karşıma çıkan manzara nefes kesiciydi. Göz alabildiğine uzanan deniz, sabah ışığının etkisiyle mavi ve turkuaz tonlarına bürünmüş, neredeyse cam gibi durgun bir yüzey oluşturuyordu. Ufuk çizgisi denizle gökyüzünü silik bir çizgide birleştirirken, ortalığı saran derin sessizlik insanın içine işliyordu.
Potami Plajı, bu erken saatlerde tüm sakinliğiyle adeta uyanmamış bir dünya gibiydi. Koyun kıvrımlı yapısı, suyun dinginliğini daha da belirgin kılıyor; kıyıya vuran hafif dalga sesleri ise bu huzurun tek eşlikçisi oluyordu. Sabah ışığı kayaların ve sahilin üzerinde yumuşak gölgeler oluştururken, tüm manzara sessiz ama güçlü bir güzelliğe bürünüyordu.

Otelin ana binadan ayrı verandasına geçip denizi seyrederek keyifli bir kahvaltı yapıyoruz. Kahvaltının en hoşumuza giden lezzeti ise minik pişiler oluyor. Ardından Himarë’yi keşfetmek ve denize girmek için sahile iniyoruz. Sahil boyunca uzanan plajlarda şemsiye ve şezlong kullanımı için küçük bir ücret ödeniyor. Bu sabahı tamamen dinlenmeye ayırıyor; sıcak havada, masmavi denizin tadını çıkarıyoruz.
Öğle yemeğimizi otele yakın Grill Rondo adlı Yunan restoranında yiyoruz. Arnavutluk gezilerimiz sırasında fark ettiğimiz üzere, özellikle kıyı bölgelerinde Yunan mutfağına ait restoranlara sıkça rastlamak mümkün.
Yemeğin ardından, Arnavutluk Rivierası’nın başlangıcında yer alan etkileyici Llogara Millî Parkı ve Geçidi’ne doğru yola çıkıyoruz. Avlonya (Vlorë) il sınırları içinde bulunan bu doğal alan, 1966 yılında millî park ilan edilmiş. Dağların denizle buluştuğu noktada yer alan Llogara Geçidi ve çevresindeki ormanlık alanları kapsayan park, geniş bir dağ ve doğa ekosistemine ev sahipliği yapıyor. Yoğun çam ormanları, sarp yamaçlar ve zaman zaman açılan deniz manzaralarıyla Llogara, Rivieranın girişinde adeta doğal bir sınır kapısı gibi karşımıza çıkıyor.
Deniz seviyesinden yaklaşık 2000 metreye kadar yükselen bu bölge, siyah çam, Boşnak çamı, Bulgar köknarı ve dişbudak ağaçlarıyla kaplı zengin ormanlara ev sahipliği yapıyor. Zikzaklı dağ yolunu tırmanırken artan oksijen ve temiz hava, insana adeta baş döndürücü bir ferahlık hissi veriyor.

Yüksek noktalardan Adriyatik Denizi’ne uzanan panoramik manzaralar, etkileyici doğa dokusu ve serin havasıyla Llogara, gerçekten eşsiz bir deneyim sunuyor. Özellikle güneşin batışını izlemek, bu manzaranın en büyüleyici anlarından biri olarak insana derin bir huzur veriyor.
Akşam yemeğimizi Himarë’nin başka bir koyunda, sahil kıyısında yer alan Jester’s Taverna ’da yiyoruz. Artık gün tamamen çekilmiş, akşam karanlığı kıyıyı yavaş yavaş içine almış durumda.
Koyun üzerine çöken geceyle birlikte deniz koyu bir laciverte dönüşüyor; sadece kıyıya vuran dalgaların sesi duyuluyor. Sahil boyunca uzanan yeni binaların ve otellerin ışıkları teker teker yanarken, bölge modern ama sakin bir gece atmosferine bürünüyor. Loş sokak aydınlatmaları ve restoranlardan süzülen sıcak ışıklar, karanlığın içinde yumuşak bir kontrast oluşturuyor.
Deniz kenarında otururken, günün kalabalığı yerini dingin bir akşam sessizliğine bırakıyor.

Arnavutluk Ekonomik Kalkınma, Ticaret ve İşletme Bakanlığı’nın önünden geçerken binanın cephesindeki tek bir kelime dikkatimi çekiyor: “Shqipëria.” İlk bakışta tanıdık gelmeyen bu sözcük, ister istemez merak uyandırıyor. Bir süre sonra bunun Arnavutça olduğunu öğreniyoruz. Shqipëria, Arnavutların kendi dillerinde ülkelerine verdikleri ad; yani bizim Arnavutluk dediğimiz yerin gerçek adı. Sözcüğün kökeniyle ilgili farklı yorumlar olsa da en yaygın kabul gören anlamı “Kartallar Ülkesi”. Bu nedenle Arnavutluk, çoğu zaman “kartalların ülkesi” olarak da anılıyor.

Bir ülkenin kendine verdiği adın, dışarıdan bildiğimiz isminden farklı olması her zaman ilgimi çekmiştir. Burada da öyle oluyor; bir binanın cephesindeki tek bir kelime, bizi o ülkenin diline, tarihine ve kimliğine dair küçük ama anlamlı bir keşfe çıkarıyor.
SouFujimoto adlı Japon mimarın imzasını taşıyan, bulutu anımsatan özgün tasarımıyla dikkat çeken Reja’nın önünden geçiyoruz. Tiran’ın modern simgelerinden biri haline gelen bu ilginç yapı, yalnızca mimarisiyle değil, şehrin kültürel yaşamına kattığı dinamizmle de öne çıkıyor. İnce metal örgülerden oluşan hafif yapısı, gerçekten de gökyüzünde süzülen bir bulutu andırıyor. Konserlerden sergilere, açık hava sinemalarından çeşitli sanat etkinliklerine kadar pek çok organizasyona ev sahipliği yapan Reja, şehrin geçmiş ile çağdaş yüzü arasında zarif bir köprü kuruyor.

İtalyan mimar MarioCucinella’nın tasarladığı MET Tirana konut kulesi, uzaktan bakıldığında sanki yarım bırakılmış izlenimi uyandırıyor. Katmanlı ve oyulmuş cephesiyle dikkat çeken bu sıra dışı yapı, Tiran’ın hızla değişen modern yüzünü simgeliyor. Hemen yakınında yükselen TID Kulesi de şehrin dönüşen siluetinin dikkat çekici parçalarından biri.
Bu modern yapıların arasından geçerek, uzun yıllar Arnavutluk’un köklü ailelerinden Toptani ailesiyle özdeşleşmiş olan Tiran Kalesi’ne doğru ilerliyoruz. Çevrede neredeyse her şey bu ailenin adını taşıyor: kalenin tam karşısında Toptani Alışveriş Merkezi yükselirken, yürüdüğümüz cadde de Murat Toptani Caddesi adını taşıyor. Tiran’da geçmiş ile bugün burada, yalnızca birkaç adımlık mesafede iç içe geçiyor; bir yanda şehrin tarihine tanıklık eden eski kale duvarları, diğer yanda modern yaşamın ritmini yansıtan yeni yapılar.
Kökeni çok eski dönemlere uzanan Tiran Kalesi, bugün bildiğimiz anlamda bir kale görünümünden oldukça uzak. Alanın tarihsel temelleri eski yerleşimlere dayansa da, bugünkü yapısal izlerin büyük bölümü Osmanlı döneminde şekillenmiş, zaman içinde dönüşerek günümüze ulaşmıştır.

Günümüzde ise burası, sur kalıntılarının çevrelediği bir tarih alanından çok, kafeleri, restoranları ve küçük dükkânlarıyla yaşayan bir şehir dokusu haline gelmiş durumda. Giriş bölümünde ziyaretçileri karşılayan ahşap figürler ve dekoratif unsurlar, bu modern kullanımın bir parçası olarak dikkat çekiyor. Duvar önüne yerleştirilmiş süslemeli, tekerlekli oturma düzeni ise büyük olasılıkla ziyaretçilerin fotoğraf çekimi için tasarlanmış.
Geçmişin izleriyle bugünün şehir yaşamı burada iç içe geçmiş durumda.
İçeri adım attığımız anda barlar, restoranlar, hediyelik eşya ve el sanatları dükkânlarıyla çevrili hareketli bir atmosfer karşılıyor bizi. Sıcağın etkisiyle kısa bir mola verme ihtiyacı hissediyor, serinlemek ve bir şeyler atıştırmak için Filari Restoran’a oturuyoruz. Ne yazık ki burada çok sıcak ve konuksever bir tavırla karşılaştığımız söylenemez. Yine de Tepelene suyunu denemek, bu kısa molayı bizim için ilginç kılan küçük ama akılda kalıcı bir ayrıntı oluyor.

Tepelenë bölgesinden gelen bu su, masadaki sıradan bir detayı bile yolculuğun hatırasına dönüşen küçük ama keyifli bir deneyime çeviriyor.
Molamızın ardından Saint Paul Katedrali’ne doğru yürümeye başlıyoruz. Tiran’da 2000’li yılların başında tamamlanarak ibadete açılan bu modern katedral, çağdaş mimarisiyle dikkat çekiyor. Şehrin en önemli Katolik yapılarından biri olan katedral, hem mimarisi hem de sembolik detaylarıyla öne çıkıyor. İç mekânda yer alan vitray ve sanatsal süslemelerde Papa John Paul ile RahibeTeresa gibi önemli figürlere göndermeler bulunuyor.
Katedralin bahçesinde yer alan Rahibe Teresa heykeli ise ziyaretçileri sessiz bir saygı ve huzur atmosferine davet ediyor.
Doğum adı AgnesGonxhaBojaxhiu olan RahibeTeresa (1910–1997), Arnavut kökenli bir Katolik azizesi olmanın ötesinde, insanlığın vicdanında derin izler bırakmış bir figür. Hayatını yoksullara, hastalara ve kimsesizlere adayan Rahibe Teresa, kurucusu olduğu Hayırseverlik Misyonerleri aracılığıyla dünyanın dört bir yanında sosyal hizmet faaliyetleri yürütmüş.

1979 yılında Nobel Barış Ödülü almış, 2016 yılında ise Papa Francis tarafından azize ilan edilmiş.
Arnavutluk için taşıdığı anlam yalnızca tarihsel değil, aynı zamanda güçlü bir duygusal ve simgesel değere de sahip. Bu nedenle adı ülkede pek çok caddeye, meydana ve kuruma verilmiş durumda. Tiran Uluslararası NënëTereza da bu kolektif hafızanın en görünür örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
Caddenin karşısına geçip Lana Nehri üzerindeki yaya köprüsünden yürümeye başlıyoruz. Lana kıyısındaki ağaçların arasından ilerlerken uzakta, renkli ve geometrik formuyla dikkat çeken bir yapı beliriyor: Tiran Piramidi.
Bir zamanlar Enver Hoca’ya adanmış bir müze olarak 1988 yılında inşa edilen bu yapı, sonraki yıllarda farklı işlevler üstlenmiş ve uzun süre atıl kaldıktan sonra bugün yeniden dönüşüm sürecine girmiş durumda. MVRDV tarafından yürütülen proje kapsamında, kapalı ve ideolojik bir anıttan çıkarılıp halka açık, canlı bir kültür ve eğitim alanına dönüştürülmesi hedeflenmiş.
Tirana Piramit’i, bu dönüşümle birlikte Tiran’ın en dikkat çekici yeniden kullanım projelerinden biri olarak şehrin değişen yüzünü simgeliyor.
Komünist rejimin çöküşünden sonra yapı; radyo ve televizyon stüdyosu, konferans ve etkinlik alanı gibi farklı işlevlerde kullanılmış, zaman içinde işlevi değişerek dönüşüm sürecine girmiştir.

Bugün ise basamaklarla çıkılan piramidin çevresi, parlak renkli modüller ve ters çevrilmiş geometrik kurgularla yeniden düzenlenmiş durumda. Bu çağdaş müdahalelerle birlikte yapı; kafeler, atölyeler, stüdyolar ve genç girişimler için çalışma alanlarını barındıran canlı bir merkez haline gelmiştir.
Geçmişin ağır izlerini taşıyan bu yapı, artık Tiran’ın en dinamik buluşma noktalarından biri olarak öne çıkıyor. Biz de burada, MonCheriCoffeeShop’ta kısa bir mola verip bu hareketli atmosferi biraz daha yakından hissediyoruz.
Tirana Piramidi, yalnızca bir bina değil; Arnavutluk’un dönüşümünü, geçmişle kurduğu yeni ilişkiyi ve geleceğe bakma cesaretini simgeleyen bir mekân olarak karşımıza çıkıyor.
Yol üzerinde bir başka gökdelen daha beliriyor: DowntownOne. BajramCurri Bulvarı boyunca yükselen yaklaşık 140 metrelik modern bir kule olarak şehrin yeni siluetine damga vuruyor.
“DowntownOne” adı, doğrudan bir yer adı olmanın ötesinde, “şehir merkezindeki bir numaralı yapı” ya da “merkezdeki ikonik kule” fikrini çağrıştıran bir proje adı olarak kullanılıyor.
İlk bakışta sıradan bir yüksek yapı gibi görünse de yaklaştıkça tasarım fikri kendini daha net hissettiriyor. Cephede yer alan konsol biçimli çıkmalar, yalnızca mimari bir tercih değil; Arnavutluk’taki farklı yerleşimlere ve ülkenin coğrafi çeşitliliğine yapılan sembolik göndermeler olarak kurgulanmış.
Uzaktan bakıldığında bu çıkıntılar, ülkenin yerleşim dokusunu çağrıştıran soyut bir bütünlük oluşturuyor. MVRDV imzasını taşıyan bu yapı, çağdaş mimari ile ulusal hafıza arasında kurduğu ilişkiyle dikkat çeken örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
Gezintimize kısa bir ara verip yeniden kale içine yöneliyoruz. Dar sokaklarda ağır ağır ilerlerken küçük dükkânların vitrinleri bizi kendine çekiyor; el emeği objeler, magnetler, yerel dokumalar… Her biri bu yolculuktan geriye kalacak küçük ama kalıcı hatıralar gibi.

Otele dönüş yolunda, resepsiyondaki güler yüzlü görevlinin tavsiyesiyle ShijeFshati Restoran’a (“Köy Lezzeti Restoran”) uğruyoruz.
Otele dönüş yolunda, resepsiyondaki güler yüzlü görevlinin tavsiyesiyle ShijeFshati Restoran’a (“Köy Lezzeti Restoran”) uğruyoruz.
Sokaktan aşağıya inen dar bir merdivenle ulaşılan bu mekân, daha kapıdan içeri adım atar atmaz samimi bir atmosferle karşılıyor bizi. Rustik dekor, sade ama özenle düşünülmüş detaylar ve yerel lezzetlerle birleşince, günün yorgunluğu yavaş yavaş yerini keyifli bir sofraya bırakıyor.
Arnavut mutfağının karakteri burada kendini net biçimde hissettiriyor: tavëkosi gibi yoğurtla pişen kuzu yemekleri, byrek”Börek” gibi çıtır hamur işleri ve ızgara etler sofranın temelini oluşturuyor. Yanında yoğurt, taze salatalar ve zeytinyağlı mezelerle birlikte sade ama doyurucu bir düzen var. Yemekler gösterişten uzak, tamamen lezzet ve doğallık üzerine kurulu.
Sanki bu sabah gelmemişiz de şehirle aramızda daha uzun bir tanışıklık varmış gibi bir his kalıyor geriye.
Yemekten sonra otele dönüp biraz dinlenme vakti. Akşamüstüne doğru, Tiran’ı bu kez farklı bir ışık altında yeniden keşfetmek üzere tekrar dışarı çıkacağız.
Işıklar altında Tiran bambaşka bir güzelliğe bürünüyor. Gündüz aşina olduğumuz meydanlar ve yapılar, geceyle birlikte daha sakin, daha gizemli ve daha şiirsel bir hâl alıyor. Kentin ritmi yavaşlıyor; ışıklar, gölgeler ve sessizlik birbirine karışarak şehre bambaşka bir atmosfer kazandırıyor.
Bu gece yürüyüşünde dikkatimizi çeken yapılardan biri Dostluk Anıtı. Rengârenk ışıklarla aydınlatılan anıt, gecenin içinde adeta bir sanat enstalasyonu gibi parlıyor.

Tiran’da Ulusal Kütüphane’nin önünde yer alan bu yapı, Kuveyt tarafından Arnavut halkına dostluk ve dayanışma simgesi olarak armağan edilmiştir.
Gece ışıklarıyla birlikte daha da belirginleşen anıt, kentin önemli kamusal buluşma noktalarından biri olarak hem gündüz hem de gece şehir yaşamının parçası olmayı sürdürür.
Biraz ileride, şehir merkezine yakın bir noktada Süleyman Paşa Bargjini’nin heykeliyle karşılaşıyoruz.
1614 yılında, bugün koskoca bir başkente dönüşmüş olan bu yerleşimi küçük bir Osmanlı kasabası olarak kuran Süleyman Paşa, cami, hamam ve çarşı etrafında şekillenen ilk yerleşim çekirdeğini oluşturmuş. Bu küçük başlangıç, zaman içinde büyüyerek bugünkü Tiran’ın temelini atmış.
Gece ışıkları altında heykel, şehrin dört yüzyılı aşan hikâyesini sessizce hatırlatıyor; modern kent dokusunun ortasında geçmişe açılan sakin bir durak gibi duruyor.
Kaleye yaklaşırken, kentin belleğinde iz bırakan Kaplan Paşa Türbesi karşımıza çıkıyor. Türbe Tiran’da Osmanlı dönemine ait erken yapı örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.
Kaplan Paşa olarak bilinen Kaplan Paşa Toptani’ye atfedilen bu türbe, şehrin erken dönem Osmanlı tarihine açılan sessiz bir iz niteliğinde. Yapının kesin inşa tarihi net olmamakla birlikte genellikle 18. yüzyıla tarihlendiriliyor.
Ancak türbeyi asıl çarpıcı kılan, çevresiyle kurduğu ilişkidir. Modern kent dokusunun içinde, yüksek yapıların hemen yanı başında varlığını sürdüren bu küçük yapı, geçmiş ile bugünün güçlü karşılaşmasını görünür kılıyor. Yüzyıllardır ayakta kalan türbe, şehrin hızla değişen siluetinde sessiz ama dirençli bir iz gibi duruyor.

GzonaRestaurant’ta yediğimiz keyifli akşam yemeği, ertesi gün ayrılacağımız Tiran’dan geriye kalacak güzel anılardan biri oluyor.
Otele doğru yürürken, Arnavutluk’un yakın siyasi tarihinde önemli bir yere sahip AzemHajdari ile yakın arkadaşı Besim Çerja’nın anısına yapılmış anıtın önünden geçiyoruz. Gece aydınlatmasıyla belirginleşen bu anıt, ülkenin yakın tarihine ve demokrasi mücadelesine dair güçlü bir hatırlatma niteliği taşıyor.
Biraz ileride yer alan Meçhul Asker Anıtı ise bir kaide üzerinde yükseliyor. Bir kolunu ileri doğru uzatmış, silahını kararlılıkla doğrultan asker figürü, II. Dünya Savaşı sırasında işgale karşı direnen ve hayatını kaybeden Arnavutluk vatandaşlarının anısına yapılmış. Bu anıt, Tiran’ın kamusal alanlarında tarihin nasıl görünür kılındığının etkileyici örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
Otele döndüğümüzde, ertesi gün Tiran’dan ayrılıp Arnavutluk’un başka şehirlerini keşfedecek olmanın heyecanı içimizi kaplıyor. Bu ilk gün, ülkenin hem geçmişine hem de bugünkü yaşamına dair güçlü ve kalıcı bir izlenim bırakmış durumda.

Bu kez yolumuz Balkanlar’ın sessiz ama derin ülkelerinden birine düştü. Adriyatik ile İyon denizi arasında uzanan Arnavutluk’a… Uçak pistte ilerlerken, daha ilk anda insanın içine çöken o sade ama güçlü atmosfer kendini hissettiriyor. Abartıdan uzak, gösterişsiz; fakat geçmişinin ağırlığını omuzlarında taşıyan bir ülke burası. Avrupa’nın en eski halklarından biri olan Arnavutların kökleri, Antik Çağda İlliryalılara kadar uzanıyor ve bugün hâlâ taşlarda, meydanlarda, yüzlerde yaşamaya devam ediyor.

Arnavutluk’ta dolaşırken tarih bir bilgi olarak değil, bir his olarak karşınıza çıkıyor. 15. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı hâkimiyetinin güçlenmesiyle bu toprakların kaderi değişirken, bu dönemin hafızası en çok İskender Bey adıyla anılıyor. Osmanlı ordusunda yetişmiş, savaş meydanlarında ün kazanmış bir komutanın bir gün Kruja Kalesi’ni ele geçirip Osmanlı’ya karşı bayrak açması, bu coğrafyada yalnızca bir isyan değil; aynı zamanda bir kimlik arayışının da başlangıcı olmuş.
1913 yılında bağımsızlığını kazanan Arnavutluk’un yakın tarihi, bugün en çok Tiran sokaklarında okunuyor. Geniş meydanlar, pastel tonlara boyanmış binalar ve Osmanlı’dan miras kalan camiler Avrupa mimarisiyle yan yana duruyor. Şehir, farklı dönemlerin izlerini saklamıyor; onları görünür kılmayı tercih ediyor. Kral I.Zog’un gençlik yıllarının bir bölümünü İstanbul’da geçirmiş olması da Türkiye ile bu coğrafya arasındaki görünmez bağların küçük ama anlamlı bir işareti gibi hissediliyor.

Ülkenin belleğinde en ağır iz bırakan dönemlerden biri kuşkusuz Enver Hoca yılları. 1944’ten 1985’e kadar süren bu kapalı rejim, Arnavutluk’u dünyadan neredeyse tamamen koparmış. Bugün ülkenin dört bir yanına dağılmış beton sığınaklar, bu yılların suskun tanıkları olarak hâlâ ayakta. Tiran sokaklarında yürürken karşınıza çıkan bu yapılar, geçmişin sertliğini bugünün hareketli şehir hayatına usulca sızdırıyor.
1991 yılında Arnavutluk Cumhuriyeti adını alan ülke, bugün ağır ama kararlı adımlarla yoluna devam ediyor. 2022’de seçilen Cumhurbaşkanı Bajram Begaj döneminde Arnavutluk, geçmişiyle hesaplaşmaktan kaçmayan, geleceğe ise temkinli bir umutla bakan bir ülke görünümü çiziyor.
Bu tarih yalnızca Arnavutluk sınırları içinde kalmamış. 19. yüzyılın sonlarından itibaren, özellikle Osmanlı-Rus Savaşı (1877-1878) ve 1912 Balkan Savaşları sonrasında Türkiye’ye göç eden Arnavutların torunları bugün hâlâ yaşamlarını sürdürüyor. Belki de bu yüzden Tiran sokaklarında dolaşırken dilde, mutfakta ve insan ilişkilerinde tanıdık bir sıcaklık hissediliyor. Yabancı bir ülkede olduğunuzu biliyorsunuz ama kendinizi misafir gibi hissetmiyorsunuz.

Eylül 2025 sabahı İzmir’den kalkan uçağımız saat 06.45’te Tiran Nënë Tereza Havalimanı’na indi. Gösterişli olmayan ama düzenli ve işlevsel bir terminal… Arnavutluk daha ilk anda ne vaat ettiğini saklamayan bir ülke gibi. Havalimanından çıkar çıkmaz araç kiraladık ve otele geçtik. İşlemlerin hızlı ilerlemesi sevindiriciydi; ancak kısa süre sonra Arnavutluk’ta araba kullanmanın asıl meselesinin direksiyon değil, park yeri bulmak olduğunu fark ettik. Özellikle şehir merkezlerinde park etmek sabır isteyen bir iş.
Barrikade Caddesi’ndeki otelimiz Hotel Boutique Vila 135, beyaz boyalı, mütevazı bir yapı. Dar sokaklarda park yeri bulmak zorlayıcıydı ve cezalar hiç de hafif sayılmaz. Yine de otel çalışanlarının içten gülümsemesi ve samimi tavrı, bu küçük sıkıntıyı önemsiz kıldı.
Bavulları bırakıp kısa bir kahve molasının ardından Tiran’ı yürüyerek keşfetmeye başladık. Bu şehir, adımlarınızı yavaşlatmayı seviyor.

Tiran, bir başkent olmasına rağmen yorucu bir şehir hissi vermiyor. 1966 yılında millî park ilan edilen Dajti Dağı, kenti arkasına almış bir sahne dekoru gibi duruyor. Nerede olursanız olun, doğanın varlığını hissediyorsunuz. Geniş caddelerden dar sokaklara saparken şehir sanki biraz duruyor, soluklanıyor.
Tiran’ın tarihi, Osmanlı döneminde 1614 yılında Süleyman Paşa Bargjini tarafından kurulmasına kadar uzanıyor. Bugün bir köşede modern bir kafe, birkaç adım ötede Osmanlı döneminden kalma bir yapı görmek mümkün. Bu karşılaşmalar, Tiran’ı ilginç kılan en önemli ayrıntılardan biri.
Şehir, sanatı gündelik hayatın içine yerleştirmiş. Graffiti sanatçısı Franko Dine’nin bir duvar boyunca uzanan “Kütüphane” adlı çalışması, Tiran’ın bizi karşılayan ilk görsel anlatısı oluyor. Renkler, kelimelerden önce konuşuyor.
Bir parkın içinde, 2023 yılında yapılmış Osman Kazazi büstüyle karşılaşıyoruz. Şehir, yalnızca geçmişin büyük isimlerini değil, yakın tarihin aydınlarını da hatırlamayı önemsiyor.
İskender Bey Meydanı’na geldiğimizde artık Tiran’ın kalbine ulaştığımı hissediyorum. Meydanın genişliği ilk anda bir boşluk hissi yaratıyor; fakat bu boşluk aslında şehrin hafızasını taşıyan bir alan gibi. Çevresini saran yapılar farklı dönemlerin izlerini yan yana getirirken, insanların akışı bu geniş yüzeyi sürekli canlı tutuyor. Burada meydan yalnızca bir buluşma noktası değil; şehrin kendini hatırladığı yer gibi duruyor.
1953 yılında inşa edilen Ulusal Opera ve Bale Tiyatrosu (Tiran), geniş merdivenleri ve önündeki açıklıkla hâlâ kentin önemli buluşma noktalarından biri. Gün ışığı cepheye vurdukça yapı, kimi zaman sert kimi zaman daha yumuşak bir yüz kazanıyor. Meydana doğru yürüdükçe mimari dil değişiyor; geçmişin ağırlığı yerini daha cesur çizgilere bırakıyor. Cam ve çelikten yükselen gökdelenler Tiran’ın dönüşümünü açıkça gösteriyor. Kare formların üst üste gelmesiyle oluşan ve “Tiran’ın Gözleri” olarak adlandırılan kuleler ise bu yeni dönemin en belirgin simgeleri gibi gökyüzüne uzanıyor.

Arnavutluk yüksek sesle konuşmuyor; ama dinlemeyi bilenlere çok şey anlatıyor. Tarihiyle, doğasıyla ve insanlarının içtenliğiyle Balkanlar’da hâlâ keşfedilmeyi bekleyen bir hikâye gibi duruyor.
Beni en çok etkileyen ve en sıra dışı yapı ise kuşkusuz İskender Bey Binası oluyor. Tiran Kayası olarak bilinen bu yapı, Arnavutluk’un ulusal kahramanı İskender Bey’in büstü şeklinde tasarlanmış. Figüratif bir heykeli andıran bina, dünyanın en yüksek yapıları arasında yer alıyor. İskender Bey Meydanı’nda yükselen bu ikonik yapı, kahramanın başını oluşturan kıvrımlı balkonlarıyla hem tarihi bir göndermede bulunuyor hem de kentin modern yüzünü simgeliyor.
Tiran, adım attıkça değişen mimarisi, sanatı ve sürprizlerle dolu atmosferiyle gezginini sürekli şaşırtan bir şehir.
En çok da Osmanlı döneminden günümüze ulaşan Ethem Bey Camii dikkatimi çekiyor. Renkli kalem işi nakışlarla süslü duvarlarına bakarken zaman sanki yavaşlıyor. Kitabesine göre 1238 yılında inşa edilmiş olması, bu yapının asırlardır aynı meydanda dimdik durduğunu bilmek insanda derin bir hayranlık uyandırıyor.
Caminin hemen yanında yükselen Saat Kulesi, 1822 yılında Hacı Ethem Bey tarafından yaptırılmış. Yüzyıllardır yan yana duran bu iki yapı, modern Tiran’ın ortasında geçmişle kurulan en güçlü bağlardan biri gibi.
Meydanda durup etrafı izlerken Tiran’ın tarihini sadece okumadığımı, onu gerçekten hissettiğimi fark ediyorum. Tam o sırada, üzerlerinde geleneksel kıyafetler bulunan genç bir kız ve bir delikanlı yanımıza yaklaşıyor; akşam yapılacak gösteri hakkında bilgi veriyorlar. Bu sıcak karşılaşmayı bir fotoğrafla ölümsüzleştiriyoruz.
Meydandaki İskender Bey’in bronz heykeli, 1968 yılında, ölümünün 500. yıl dönümünde yapılmış. Heybetli duruşu, meydanın ruhunu adeta tamamlıyor.

Ulusal Tarih Müzesi’nin( Muzeu Historik Kombetar) cephesini kaplayan, yaklaşık 400 metrekarelik “Arnavutlar” mozaiği ise ülkenin yüzyıllar boyunca verdiği mücadeleyi tek bir kompozisyonda özetliyor.
İskender Bey Meydanı’nda atılan her adım, Tiran’ın geçmişiyle bugünü arasında kurulan bu güçlü hikâyenin bir parçası gibi.
Meydanın ortasındaki küçük ama capcanlı atlıkarınca masalsı bir hava yaratıyor. Hemen yanındaki yapıysa 1928 yılında Arnavutluk Krallığı’nın ilk parlamentosu olarak inşa edilmiş; bugün ise bir Çocuk Kukla Tiyatrosu olarak yaşamını sürdürüyor.
Meydanın modern yüzünü temsil eden Alban Kulesi, beş farklı tonda Murano camla kaplı cephesiyle gün boyu ışığı yakalayıp yansıtıyor. Eskiyle yeninin yan yana durabildiği bu meydanın karakterini tamamlıyor.
Meydandan çıkıp İbrahim Rugova Caddesi’ne yöneldiğimizde, Balkanlar’ın en büyük, Avrupa’nın üçüncü büyük Ortodoks katedrali olan İsa’nın Dirilişi Katedrali karşımıza çıkıyor. 2012 yılında tamamlanan yapı, 46 metrelik çan kulesiyle çevresindeki gökdelenlerle adeta yarışıyor. İçeri girdiğinizde ise kubbeyi kaplayan modern İsa freski ve ferah iç mekân, binanın etkileyiciliğini daha da artırıyor.

Bu akşam, Roma’dan ayrılıyoruz. Şehri terk etmeden önce, son anlarımızı da dolu dolu yaşamak ve biraz daha içinde kaybolabilmek için yollara düşüyoruz.

İlk durağımız, ihtişamı ve romantizmiyle ünlü Fontana di Trevi. Burada bir süre durup çevrenin tadını çıkarıyoruz, ardından Via del Corso’ya uzanan Via delle Muratte üzerinde yürümeye başlıyoruz.
Yol boyunca, Via del Governo’dan geçerken karşımıza çıkan kitapçılar, sanat galerileri ve resim ile kartpostal satıcıları bize eşlik ediyor; şehrin kültürel dokusunu adeta ellerimizle dokuyormuşuz gibi hissettiriyor. Derken, ünlü İtalyan ve uluslararası tasarımcıların mağazalarıyla dolu ana cadde Via del Corso’ya ulaşıyoruz; burada hem şehrin modern yüzünü hem de tarihsel atmosferini aynı anda deneyimliyoruz.

1900’lü yılların başında Art Nouveau aktör Alberto Sordi’den alan Galleria Alberto Sordi’ye giriyoruz.
Kemerli pasajın içinde dünya markalarının mağazaları, zarif kafeler ve özenle düzenlenmiş vitrinler yer alıyor. Mermer zeminler, sütunlar ve vitray süslemeli tavan, mekâna zamansız bir şıklık katıyor. Ortada, camekân içinde sergilenen beyaz çikolatadan yapılmış Kolezyum maketi ise sanat ile tatlının incelikli bir buluşması gibi duruyor.
Bir kafeye oturup kahvemizi yudumlarken, çevremizi saran zarafet ve nostaljik güzellik arasında kayboluyoruz; Galleria Alberto Sordi, adeta hem göze hem de ruha hitap eden bir durak gibi.

Yolumuz, Fransa’ya adanmış kiliselerden biri olan Burgonyalı Aziz Claudius ve Andreas Katolik Kilisesi’nin önünden geçiyor. 18. yüzyılın ilk yarısında inşa edilmiş bu yapı, alışılmışın dışında mimarisiyle dikkat çekiyor ve sokakta yürürken bile fark edilmeden duramıyorsunuz.
Ardından, 19. yüzyılın sonlarında yapılmış eklektik bir saray olan Palazzo Marignoli karşımıza çıkıyor. Koyu pembe cephesiyle hem görkemli hem de şehrin tarihî renk paletinin canlı bir örneği gibi duruyor.
Daha da eski kökenlere sahip olan Sant’Andrea delle Fratte Bazilikası ve Palazzo del Bufalo alle Fratte, Via del Bufalo boyunca uzanarak sanki tüm sokağı kuşatıyor. Her adımda Roma’nın katmanlı tarihini hissediyor, geçmişin ve günümüzün iç içe geçtiği bu büyüleyici atmosferi soluyorsunuz.
Piazza di Spagna’ya vardığımızda, kalabalığın içinde hangi yapıya bakacağımızı şaşırıyoruz. İnsanların telaşı, sokak müzisyenlerinin melodileri ve hafif rüzgâr, meydanın canlılığını artırıyor.

Yakındaki Meryem Ana’nın Günahsız Gebeliği Sütunu, 18. yüzyılda, antik bir Korint sütunun üzerine yerleştirilmiş bronz heykeliyle meydanın simgelerinden biri olarak yükseliyor. Çevredeki yapılar ise yüzyıllar boyunca değişen işlevleriyle Roma’nın dönüşümünü adeta taşlara kazımış gibi yansıtıyor.
Ve nihayet, İspanyol Merdivenleri… Göz alabildiğine uzanan basamaklar, rengârenk çiçeklerle süslenmiş, etrafındaki tarihi binalarla mükemmel bir uyum içinde. Merdivenlerin tepesine baktığımızda, şehrin enerjisini ve tarihini aynı anda hissetmek mümkün oluyor; adeta Roma, veda edercesine büyülüyor bizleri.
Trinità dei Monti Kilisesi’ni Piazza di Spagna’ya bağlayan bu basamaklar, 18. yüzyıldan bu yana şehrin en tanınmış simgelerinden biri olmuş. Pembe tonlarındaki açelyalarla süslenmiş merdivenler, kalabalığa rağmen etkileyici bir görsellik sunuyor.
Aslında İspanya ile doğrudan bir ilgisi olmayan bu merdivenler, zamanla bulundukları meydanla özdeşleşmiş. Üstelik, Roman Holiday’de Audrey Hepburn ve Gregory Peck’in unutulmaz sahnesiyle hafızalara kazınmış.

Boş bir alan bulup fotoğraf çekmek için epey uğraşıyoruz; kalabalığın enerjisi, merdivenlerin renkleri ve çevredeki hareketlilik birleşince Roma’nın canlı ritmini hissetmek mümkün oluyor. Merdivenlerin hemen altında, yarı batmış bir gemi biçimindeki Batık Tekne Çeşmesi yer alıyor. Bernini ailesinin imzasını taşıyan bu Barok eser, Roma’nın teatral estetiğini ve tarih boyunca süregelen sanatsal ihtişamını yansıtan yapılardan biri.
Buradan bir taksiyle Villa Borghese’ye geçiyoruz. Amacımız, 19. ve 20. yüzyıl ağırlıklı koleksiyonuyla ünlü Ulusal Modern ve Çağdaş Sanat Galerisi’ni ziyaret etmek. Ne yazık ki içeri giremiyoruz; biletlerin en az iki gün önceden internetten alınması gerekiyormuş. Gişeden bilet alma şansımız da olmayınca, kısa bir hayal kırıklığıyla parkın önünden ayrılıyoruz.
Yine de gezimizi sürdürerek Tiber Nehri boyunca ilerliyoruz ve antik dönemde sığır pazarı olarak kullanılan Forum Boarium’a ulaşıyoruz. Burada, ziyaret edeceğimiz ilk durak Santa Maria in Cosmedin Bazilikası.

Ancak asıl merakımız Gerçeğin Ağzı (Bocca della Verità). Uzun bir kuyruğa giriyoruz; sabırsızlıkla sıra beklerken, bazilikanın zarif Romanesk çan kulesi gökyüzüne doğru yükseliyor ve demir parmaklıkların ardında duran antik mermer maske ilk bakışta büyülüyor. İnsanların fotoğraf çektirmek için heyecanla sıraya girdiği bu tarihi eser, hem gizemli hem de eğlenceli bir durak olarak hafızamıza kazınıyor.

Aslında bu ünlü maske, Cloaca Maxima kanalizasyon kapağı’ya ait süslü bir antik kanalizasyon kapağıymış. Sakallı yüz figürünün bir nehir tanrısını, Jüpiter’i ya da bir faunu simgelediği düşünülüyor. “Gerçeğin Ağzı (Bocca della Verità)” adı ise Orta Çağ’dan kalma bir efsaneye dayanıyor: Yalan söyleyenlerin elini ısırdığına inanılıyormuş. Biz de sıraya girip kendi şansımızı deniyoruz; hem heyecan hem de gülümseme iç içe geçmiş durumda.
Sıra bize geldiğinde, maskenin soğuk mermeri ve hikâyesi insanı hem büyülüyor hem de eğlendiriyor. Ardından, bazilikanın içine giriyoruz. Kökeni 6. yüzyıla uzanan bu sade yapı, beklenmedik ölçüde mistik bir atmosfere sahip.
Meydanda, yuvarlak planlı küçük Herkül Tapınağı duruyor. Volkanik bir taban üzerine oturan Korint sütunlarıyla, Roma’da ayakta kalan en eski mermer tapınaklardan biri.

Günü, Hedera Restoran’da İtalyan mutfağının son lezzetlerini tadarak noktalıyoruz. Otelimize yakın Hanna’s Restoran’da bir şeyler içtikten sonra havaalanına doğru yola çıkıyoruz.
Roma, tarihin içinde yaşadığımız bir şehir. Geçmişi yalnızca görmediğimiz, hissettiğimiz bir yer..
Bir zamanlar dünyaya hükmetmiş bir imparatorluğun izleri, hâlâ bizlerle… Hem büyülenmiş hem de hafif hüzünlü bir sessizlikle, Roma’ya veda ediyoruz.

Bu özel etkinlik, “Çocuklara Özel Unutulmaz Bir Gün!.” başlığıyla düzenlenecek ve Onur Erol’un oyunlaştırılmış şarkılarıyla dolu bir sahne sunacak. Konser, hem çocukların hem de ailelerin birlikte keyif alabileceği, etkileşimli ve eğlenceli bir atmosfer sunacak.

Etkinlik Detayları :
Tarih : 19 Nisan 2026, Pazar
Saat : 15:00 – 19:00
Yer : Otantik Royal Garden, Ortaca/Muğla

Etkinlikte Daha Fazlası:
– Palyaço gösterileri
– Şişme kaydırak
– Yüz boyama
– Trambolin ve Zıp Zıp aktiviteleri

Bu etkinlikler Onur Erol’un 2015 yılından beri uyguladığı, çocuklara dikkat oyunları, ritim çalışmaları ve beden perküsyonu eşliğinde seslendirilen şarkılarıyla bir sahne olacak. Etkinlik, hem izleyip hem de aktif katılımları için tasarlanmıştır.

İşlerine gitmeden önce uğrayan zarif İtalyan hanımlar ve takım elbiseli şık beyler, mekânın canlı ve sofistike atmosferini daha da güzelleştirdi.
Dikdörtgen meydanda, tapınağa yakın bir noktada yer alan Panteon Çeşmesi (Fontana del Pantheon), 1575 yılında Papa XIII. Gregory tarafından yaptırılmış. Ünlü mimar Giacomo Della Porta tarafından tasarlanan çeşmenin mermerleri ise heykeltıraş Leonardo Sormani’nin eseridir. Rönesans Roma’sında inşa edilen ilk çeşmelerden biri olma özelliğini taşıyor.
Çeşmenin ortasına daha sonradan eklenen karmaşık heykel kaidesi üzerinde, II. Ramses’in merkezi dikilitaşı yükseliyor. Yunus heykellerinin ağzından fışkıran su, meydanda dolaşanlara huzur veren bir ritim oluşturuyor.
Evet, artık Antik Roma’nın en iyi korunmuş yapılarından biri, başyapıt Panteon’u gezme vakti… Önceden aldığımız biletlerde giriş saati 9.30 yazıyordu, ancak kapıda küçük bir karışıklık çıktı. Rehberler ile görevliler bir türlü anlaşamayınca, biz de tartışmanın bitmesini beklemek zorunda kaldık.

Panteon’u diğer tapınaklardan ayıran en önemli özellik, tek bir tanrıya değil, tüm tanrılara adanmış bir ruhani yapı olması. 7. yüzyılda kiliseye dönüştürülmüş ve o zamandan beri kesintisiz olarak hizmet vermeye devam etmiş. Tapınağın ilk versiyonu, Augustus döneminde, MÖ 25–27 yılları arasında inşa edilmiş; tabii o zamanlar bugünkü görkeminden çok uzaktı.
Bugün gördüğümüz yapı ise Hadrian tarafından MS 126 civarında tamamlanmış. Etrafını çevreleyen, koruma altına alınmış ve büyük kısmı yıkılmış antik duvar kalıntıları, eserin ne kadar eski ve değerli olduğunu gözler önüne seriyor.
Yapı üç ana bölümden oluşuyor: Meydana bakan giriş portikosu, kubbeyle örtülü silindirik ana kütle ve en arkadaki bölüm. İçeri girmeden önce portikonun ön cephesinde yer alan üçgen alınlık hemen dikkat çekiyor: “LUCIUS’UN OĞLU MARCUS AGRIPPA BUNU 3. KONSÜLLÜĞÜ ZAMANINDA YAPTI.” Bu yazıt, önceki tapınağı yaptıranın adı ve yapım tarihini bizlere aktarıyor.

Girişte, Korint düzeninde 16 devasa sütun karşılıyor bizi; her biri 60 ton ağırlığında, 11,8 metre yüksekliğinde ve 1,5 metre çapında, Mısır’dan özel olarak getirilmiş. Bu sütunlar, burada gerçekten bir tapınakta olduğumuzu ilk anda hissettiriyor.
Oldukça büyük ve görkemli bronz kapıdan içeri adım attığımızda, dışardaki eski yapı ile tamamen zıt, renkli ve bambaşka bir ortamla karşılaşıyoruz. İşte o an başımızı kaldırıp kubbeye baktığımızda, Panteon’un neden mimarlık tarihinin en önemli yapılarından biri olduğunu bir kez daha anlıyoruz.
Burası bugün hâlâ Basilica di Santa Maria ad Martyres olarak hizmet veriyor. Pantheon, Roma’da patrikliğe ait kiliseler dışında, papazlar meclisinin toplandığı tek kilise olma özelliğini de koruyor.
Çapı 43,3 metre olan, dünyanın en büyük takviyesiz beton kubbesi, gökyüzüne açılan 9 metre çapındaki dairesel açıklığı —Oculus yani “göz deliği”— ile tam bir mühendislik harikası olarak kabul ediliyor. Güneş ışığı bu açıklıktan süzülerek içeri giriyor ve tüm mekânı bir ışık huzmesiyle dolduruyor.

Devasa kubbenin çapı ile yerden yüksekliği hemen hemen aynı; öyle ki kubbenin simetriği altına tam bir küre yerleştirilse, küre mekânın içine tam olarak sığacak biçimde tasarlanmış.
İçerideki duvarlar, kubbenin başlangıç hizasına kadar uzanan nişler ve geometrik desenli mermer döşemelerle tamamen kaplanmış. Nişlerin bazılarında, İtalya tarihinin önemli isimlerinin mezarları bulunuyor. Rönesans’ın ünlü sanatçısı Rafaello Sanzio, I. Umberto ve İtalya’nın ilk kralı II. Vittorio Emanuele’nin mezarları özellikle dikkat çekiyor.
Panteon aynı zamanda Hristiyan azizlerine adanmış çeşitli sunak ve şapellere de ev sahipliği yapıyor; resimler, heykeller ve detaylı süslemelerle her köşesi ayrı bir sanat eseri gibi.
Panteon’dan çıktıktan sonra, başka bir şaheseri keşfetmeye gidiyoruz: Sant’Ignazio Katolik Kilisesi. 17. yüzyılda inşa edilmiş bu kilise, Barok mimarinin en zarif örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.
Kubbesi olmayan kilise, özellikle tavan süslemeleriyle ziyaretçilere kubbe hissi veriyor. Freskler ve resimler, gökyüzüne açılan pencere gibi görünerek mekâna adeta ilahi bir derinlik katıyor. Renkler öylesine canlı ve uçuk ki, içeride dururken kendinizi neredeyse cennetteymiş gibi hissediyorsunuz.

Girişte bulunan ayna sayesinde, küçük bir ücret karşılığında tavanın detaylarını daha yakından incelemek mümkün; perspektif hilesi ile tavanın sanki gözlerinizin önünde yükseldiğini görmek gerçekten büyüleyici.
Panteon’dan çıktıktan sonra, başka bir şaheseri keşfetmeye gidiyoruz: Sant’Ignazio Katolik Kilisesi. 17. yüzyılda inşa edilmiş bu kilise, Barok mimarinin en zarif örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.
Kubbesi olmayan kilise, özellikle tavan süslemeleriyle ziyaretçilere kubbe hissi veriyor. Freskler ve resimler, gökyüzüne açılan pencere gibi görünerek mekâna adeta ilahi bir derinlik katıyor. Renkler öylesine canlı ve uçuk ki, içeride dururken kendinizi neredeyse cennetteymiş gibi hissediyorsunuz.
Girişte bulunan ayna sayesinde, küçük bir ücret karşılığında tavanın detaylarını daha yakından incelemek mümkün; perspektif hilesi ile tavanın sanki gözlerinizin önünde yükseldiğini görmek gerçekten büyüleyici.
Artık bir şeyler yemek vakti geldi diyerek Vivi Piazza Venezia’ya giriyoruz. Mekân oldukça sıra dışı; organik ürünlerin kullanıldığı, mavi tonların serpiştirildiği hoş ve ferah bir ortam sunuyor. Lezzetli bir öğün sonrası, tekrar yürüyüşe geçip Roma Forumu’na doğru ilerliyoruz. Aslında Kolezyum ve Roma Forumunu aynı gün gezmeyi planlamıştık, ama detayların çokluğu nedeniyle ikisine de yeterli zaman ayırmak gerekiyor.

Antik Roma’da halk kutlamaları, seçimler, dini ritüeller, mahkemeler, alışveriş, borsa ve oyunlar gibi günlük yaşamın tüm etkinlikleri, Roma Forumu’nda gerçekleşiyordu. Forum, Palatino Tepesi’nin hemen altında, MÖ 7. yüzyıldan MS 608 yılına kadar inşa edilmiş; Antik Roma’nın siyasi ve dini kültür merkezi olarak işlev görüyormuş.
Roma’nın kökleri, ilk yerleşim yeri olan Palatino Tepesi ile Forum arasındaki yaklaşık 40 metrelik gizli geçit aracılığıyla birbirine bağlanıyor. Palatino’daki saraylarında yaşayan İmparatorlar, bu tepe altındaki rampayı kullanarak güvenle Forum’a ulaşabiliyormuş.
Girişte herhangi bir sorun yaşamadan içeri girdik ve küçük bir kafeteryada biraz dinlendik. Ne var ki, tek bir tuvaletin olması uzun kuyruklara neden olmuş; bu kadar büyük bir arkeolojik alanda yeterli olmaması şaşırtıcı değil.
Tahta yürüyüş yollarından, zaman zaman patikalardan geçerek ilerliyoruz. Çoğunluğu otlarla kaplı arazide ulu ağaçlara da rastlamak mümkün. Bir zamanlar dünyaya hâkim olan bir imparatorluğun yaşam alanlarında dolaşmak, Sacra Via (Kutsal Yol) üzerinde yürümek insana bambaşka duygular yaşatıyor.
Roma Forumu’nun en eski tapınağı olan Satürn Tapınağı’nın sütunları özellikle muhteşem gözüküyor. Arkeolojik kalıntılar arasında neler yok ki: Regia (Kralın evi) Vesta Tapınağı (Tanrıça Vesta’nın kutsal bakire rahibelerinin yaşadığı tapınak) Rostra (Hatiplerin meydanlarda konuşma yaptığı kürsüler) Tabularium (Bronz levhalardan oluşan senet ve kontratların saklandığı yer) Septimius Severus Kemeri ve Titus Kemeri Antoninus ve Faustina Tapınağı
Maxentius Bazilikası Sezar Forumu ve Venus Genetrix Tapınağı Divus Julius Tapınağı (Sezar’ın mezarı olduğu söylenen tapınak) Sunak kalıntılarının altında ve toprak yığınlarının arasında çiçekler açmış, dilek paraları bırakılmış… Her adımda tarih ve insanların bıraktığı izler iç içe geçmiş, Roma’nın büyüsünü hissettiriyor.

Akşam, Otel Forum Roma’nın çatı terasında, Roma manzarası eşliğinde muhteşem bir yemek ile evlilik yıldönümümüzü kutladık. Gece ışıklandırılmış Roma Forumu adeta bambaşka bir büyüye bürünmüş, taşların ve sütunların silueti ışıkla daha da etkileyici hale gelmişti.
O sırada genç bir Türk çiftle yaptığımız keyifli sohbet, akşamı daha da özel ve unutulmaz kıldı. Hem şehir hem de kendi küçük kutlamamız bir araya gelmiş, Roma gecesini eşsiz bir hatıraya dönüştürmüştü.

Yemek keyifliydi; Roma’nın o kendine has atmosferi, sokakların canlılığı ve tarihin gölgesi eşliğinde geçen hoş bir molaydı. Ancak bu güzel an, ne yazık ki Roma seyahatimizi farklı bir şekilde hatırlamamıza neden olacak bir olayla bölündü.
Yemekten sonra ilk kez taksi yerine otobüsü tercih ettik. “Biraz da yerel gibi hissedelim,” diye düşünmüştük. Ancak bilet alırken yanımıza yaklaşan kişiyi fark edemedik. Otobüsten indikten sonra, eşimin cep telefonunun çalındığını anladığımızda artık her şey için çok geçti.
Etraftaki İtalyanlar bunun oldukça yaygın bir durum olduğunu, uğraşsak bile büyük ihtimalle bir sonuç alamayacağımızı söylediler. İçimize sinmese de, bu tatsız anıyı geride bırakıp yolumuza devam etmekten başka çaremiz yoktu.

Şehrin en önemli arkeolojik alanlarından biri olan Largo di Torre Argentina Kutsal Alanı’na doğru ilerledik.
Roma’nın simgesi hâline gelmiş yüksek çam ağaçlarının gölgesinde, yol seviyesinin altında kalan bu etkileyici alan; Cumhuriyet dönemine ait dört tapınağı, Pompey Tiyatrosu ve Curia kalıntılarını bir araya getiriyor. Açık yürüyüş yolları sayesinde bu tarihi dokunun içinde rahatça dolaşmak mümkün.
Adı her ne kadar Arjantin ile ilgiliymiş izlenimi verse de, aslında kökeni bambaşkadır. Bu isim, Papalık Tören Ustası Johannes Burckardt’ın (İtalyanca adıyla Giovanni Burcardo) doğum yeri olan, günümüz Strazburg’unun eski adı Argentoratumdan gelmektedir.

Alanda 4 tapınak göze çarpıyor. Başlangıçta adları tam olarak bilinmediği için alfabenin ilk dört harfi ile adlandırılmışlar. Daha sonraları iseA tapınağının, çeşmelerin tanrıçası Juturna onuruna MÖ 241 yılında inşa edildiği , B tapınağının, Fortuna tanrıçası için MÖ 101 yılında yapıldığı,dört tapınağın en eskisi C tapınağının, ormanları ve hasatları koruyan bereket tanrıçası Feronia için inşa edildiği, en büyük tapınak olan.
D Tapınağı’nın, denizcilerin koruyucusu kabul edilen Lares Permarini’ye adandığı belirlenmiş.
Arkeolojik kompleksin içinde, B ve C tapınaklarının arkasında yükselen büyük tüf taban üzerinde ise Pompey Tiyatrosu’nun kalıntıları yer alıyor. Burası, Roma Senatosu’nun toplandığı ve MÖ 44 yılının 15 Mart’ında Julius Caesar’ın bıçaklanarak öldürüldüğü yer olarak tarihe geçmiş. Hemen karşısında ise Curia kalıntıları bulunuyor.
Bu alan, özellikle Caesar’ın suikasta uğradığı yer olması nedeniyle Roma tarihinin en çarpıcı sahnelerinden birine ev sahipliği yapıyor. Suikastın içinde, onun manevi oğlu sayılan Marcus Junius Brutus’un da yer alması, olayı daha da dramatik kılıyor. Bu trajedi, William Shakespeare’in eserine ilham vermiş ve “Sen de mi, Brutus?” sözüyle hafızalara kazınmış.

Kalıntıların hemen yanı başında Torre del Papito yükseliyor. Ancak burayı farklı kılan yalnızca tarihi değil; aynı zamanda Roma’nın en ilginç detaylarından birine de ev sahipliği yapması. Yakınındaki kedi barınağı sayesinde, bu antik alanın her köşesinde özgürce dolaşan kedilere rastlamak mümkün. Romalılar, tıpkı eski Antik Mısır’da olduğu gibi, kedilere özel bir değer atfetmiş ve onları korumayı bir gelenek hâline getirmişler.
Piazza Venezia’ya varıyoruz. Burada, İtalyanların “Düğün Pastası” diye adlandırdığı, Capitoline Tepesi’nin eteklerinde yükselen bembeyaz Vittorio Emanuele II Anıtı (Vittoriano) tüm ihtişamıyla karşımıza çıkıyor.
İtalya yarımadasındaki devletlerin birleşerek İtalya’nın birleşmesi ile krallığı kurmasının ardından, İtalyan Parlamentosu; kısa süre önce hayatını kaybeden ilk kral Vittorio Emanuele II ve tüm Risorgimento dönemini onurlandırmak için bu anıtın yapılmasına karar verir.
Anıtın görkemi ilk bakışta etkileyicidir: Altare della Patria’ya uzanan geniş merdivenler, yüksek sütunlar, bronz dört atlı arabalar ve merkezde yükselen görkemli kral heykeli… İnşaatı 1885’te başlayan yapı, uzun bir sürecin ardından 1935’te tamamlanır. 2007 yılından bu yana ise panoramik cam asansörle Vittoriano’nun tepesine çıkıp Roma’yı kuşbakışı izlemek mümkün.

Anıtın önünde düzenlenen sade bir törenle, vatan için hayatını kaybedenler anısına defne çelengi bırakılıyor. Hiç sönmeden yanan alev ise ülke uğruna can verenlerin hatırasını sonsuza dek yaşatıyor.
Yavaş yavaş, ertesi gün detaylıca gezeceğimiz Roma Forumu’nun önünden geçiyoruz. Etrafını saran tarihi dokunun içinde ilerlerken, Göbeklitepe’yi anlatan bir yazı dikkatimizi çekiyor. Binlerce kilometre ötede, başka bir medeniyetin izine burada rastlamak insana tuhaf bir yakınlık hissi veriyor.
Ve sonunda Kolezyum’a ulaşıyoruz. Kalabalığın arasına karışıp, bu devasa yapının içine adım atarken, Roma’nın yüzyıllar öncesinden gelen yankıları bizi karşılamaya hazırlanıyor.
Modern dünyanın yedi harikasından biri kabul edilen ve İtalya’nın en tanınmış simgelerinden Kolezyum, UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alıyor. Mimarlık ve mühendisliğin başyapıtlarından biri olan bu görkemli yapı, dünyanın en büyük amfitiyatrosu olarak biliniyor.
Gladyatör dövüşleri ve vahşi hayvan gösterilerine sahne olan Kolezyum, kademeli tribünleriyle on binlerce izleyiciyi ağırlayacak şekilde tasarlanmış. Yapı, Roma’nın yaklaşık 50 metre yüksekliğindeki iki tepesi—Oppio Tepesi ve Palatino Tepesi—arasında yer alıyor. Bu alan, bir zamanlar Nero’nun görkemli sarayı Domus Aurea’nın bahçesindeki yapay gölü barındırıyordu; göl kurutulduktan sonra Kolezyum’un temelleri tam da bu zemine atılmış.
MS 69 yılında Nero’nun ölümünün ardından tahta çıkan Flavius Hanedanı döneminde, Vespasianus tarafından MS 70 yılında yapımına başlanan Kolezyum, oğlu Titus döneminde, MS 80 yılında görkemli bir açılışla Roma halkına sunulmuş.
Kolezyum, 80 farklı giriş kapısı ve elips şeklindeki planıyla dikkat çekiyor. Yapının dört katı bulunuyor; dış duvar yüksekliği ortalama 50 metre, çevresi ise 527 metre.

En üst kata eklenen Velarium direkleri, yapının yüksekliğini artırıyor. Tepesine monte edilmiş dikey direkler, binanın merkezine doğru yönelen yatay bir direk setini taşıyor. Bu yatay direkler boyunca güneş çıktığında tenteler açılabiliyormuş. İşin ilginç yanı, bu iş bir gemide yelken açmaya benzediği için, açma ve kapama görevini Misenum’daki deniz üssünden gelen özel bir denizci mürettebat üstlenirmiş.
Tenteler tüm amfitiyatroyu kaplamıyor, tam bir çatı oluşturmak yerine ortasında delik bulunan halka şeklinde bir gölgeleme sağlıyormuş. Ahşap ve kumaştan yapılan bu tenteler ise zamanla yok olmuş; günümüze ulaşamamış.

Kolezyum, 24.000 m² alana yayılıyor ve ortasında etrafı parmaklıklarla çevrili geniş bir arena bulunuyor. Arena, gladyatör dövüşleri sırasında akan kanların kolaylıkla dibe sızmasını sağlayacak şekilde kumla kaplanmış.
İçerde, bir zamanlar köleler tarafından elle çalıştırılan 28 asansör, uzun yokuş yollar ve merdivenler yer alıyor. Bu mekanizma sayesinde, arenaya devasa sahne dekorları, vahşi hayvanlar ve gladyatörler süratle indirilebiliyormuş; her gösteri, izleyici için bir an bile boşluk bırakmayacak şekilde planlanmış.
Tribünlerin altında karanlık odalar, gladyatörlerin barakaları, zindanlar ve vahşi hayvanlar için kafesler bulunuyor. Gladyatörlerin çoğu suçlulardan veya kölelerden yetiştiriliyormuş ve dövüşler genellikle bir gladyatörün, bazen de her ikisinin ölümüyle sonuçlanıyormuş.
Direklere bağlı halatlarla gerilen bez çadır, sadece seyirci alanını örtüyormuş; arenanın ortası ise güneş alacak şekilde açık bırakılmış.

Mimari açıdan Kolezyum oldukça etkileyici: Zemin kat Dor, birinci kat İyon, ikinci kat ise Korint sütunlarıyla süslenmiş. Eliptik formu çevreleyen her katta 80 kemer bulunuyor; toplamda 240 kemer yapıyı tamamlıyor. Tahminlere göre, bu devasa amfitiyatro 40.000 ila 73.000 kişi arasında izleyici kapasitesine sahipmiş.
Tribünlerin altında karanlık odalar, gladyatörlerin barakaları, zindanlar ve vahşi hayvanlar için kafesler bulunuyor. Gladyatörlerin çoğu suçlulardan veya kölelerden yetiştiriliyormuş ve dövüşler genellikle bir gladyatörün, bazen de her ikisinin ölümüyle sonuçlanıyormuş.
Direklere bağlı halatlarla gerilen bez çadır, sadece seyirci alanını örtüyormuş; arenanın ortası ise güneş alacak şekilde açık bırakılmış.

Mimari açıdan Kolezyum oldukça etkileyici: Zemin kat Dor, birinci kat İyon, ikinci kat ise Korint sütunlarıyla süslenmiş. Eliptik formu çevreleyen her katta 80 kemer bulunuyor; toplamda 240 kemer yapıyı tamamlıyor. Tahminlere göre, bu devasa amfitiyatro 40.000 ila 73.000 kişi arasında izleyici kapasitesine sahipmiş.
Roma İmparatorluğu’nun yıkılma sürecine doğru Colosseum’un gladyatör gösterileri için arena olarak kullanımızamanla etkisini kaybetmiş.Uzun bir dönem kullanılmayan Colosseum’da son oyunlar Theodoricus döneminde 519 ve 523’ de gerçekleşmiş. Bu tarihten sonra, Orta çağın geç dönemlerinde insan yerleşimi olarak kullanılmaya başlanılıncaya kadar uzun bir dönem Kolezyum ile ilgilenilmemiş. Colosseum günümüze kadar kale, belediye binası, hayır kurumu, kilise ve kentsel bahçe alanları, vb. amaçlarla kullanılmış. Gezerken hemen aşağıda günümüze kadar ulaşabilmiş Roma’nın ilk Hristiyan İmparatoru Konstantin’in zaferlerine adanmış Konstantin Takı görülüyor.
İnanılmaz yapıyı gezmek oldukça zaman alıyor. Bu durumda ancak yarın Roma Forumu gezeceğiz. Akşam yemeğimizi Hosteria Trevi’de yiyoruz. O kadar kalabalık ki oturabilmek için sıra bekliyoruz.

Roma’ya adım attığınız anda fark edersiniz: Bu şehir yalnızca taşlardan, sokaklardan ve meydanlardan ibaret değildir. Roma, zamanın katman katman biriktiği büyük bir hafıza gibidir. Her köşede geçmişin sessiz bir tanığı durur; bazen bir sütunun gölgesinde, bazen yüzyılları görmüş bir çeşmenin başında, bazen de dar bir sokağın duvarlarına sinmiş taşların arasında…

Burada tarih, kitap sayfalarında anlatılan uzak bir hikâye olmaktan çıkar; gözünüzün önünde yaşayan bir gerçekliğe dönüşür. Bir anda kendinizi iki bin yıl öncesinin ayak izleriyle yan yana yürürken bulursunuz.
İmparatorların geçtiği yollar, filozofların düşündüğü meydanlar, sanatçıların ilham aldığı avlular hâlâ aynı gökyüzünün altında varlığını sürdürmektedir.
İşte Roma’nın büyüsü de tam burada saklıdır: Bu şehir geçmişi yalnızca anlatmaz, onu her gün yeniden yaşatır. Bu yüzden Roma’da yürürken insan sadece bir gezgin değildir; aynı zamanda tarihin içinde sessizce ilerleyen bir tanıktır.
Her yolculuğun bir sebebi vardır. Kimi insan meraktan yola çıkar, kimi yeni yerler görmek için; kimi de geçmişin izlerini sürmek ister. Bizim Roma’ya uzanan bu yolculuğumuzun nedeni ise eşimin Türkçeye çevirdiği “Roma Tarihi” kitabının sayfalarında sık sık karşımıza çıkan mekânları kendi gözlerimizle görebilmek, anlatılanların izini bu kadim şehrin sokaklarında sürebilmekti.
2025 yılının 22 Nisan günü İzmir’den saat 16.40’ta havalanan uçağımız, yerel saatle 18.10’da Fiumicino – Leonardo da Vinci Uluslararası Havalimanı’na indi. Roma’nın dünyaya açılan kapısı sayılan bu havalimanı geniş, modern ve oldukça hareketliydi. Uçağın kapısından çıkar çıkmaz farklı dillerin birbirine karıştığı kalabalığın içine karışıyor, insan kendisini dünyanın dört bir yanından gelen yolcuların oluşturduğu kozmopolit bir akışın içinde buluyordu.
Havalimanından şehir merkezine ulaşmak için en pratik yolun otobüsler olduğunu söylemişlerdi. Biz de bu tavsiyeye uyarak otobüsleri aramaya başladık. Ancak işler düşündüğümüz kadar kolay olmadı. Uzunca bir süre bekledik, hangi aracın nereye gittiğini anlamaya çalışırken terminalin bir ucundan diğer ucuna epeyce koşturduk. Ortada belirgin bir düzen yok gibiydi. Eski püskü araçlar, sabırsız yolcular ve biniş sırasında öne geçmeye çalışan kalabalık… O an, taksiye binmeyerek biraz fazla maceracı davrandığımızı düşünmeden edemedik.
Sonunda otobüse yerleşip havalimanından ayrıldığımızda akşam yavaş yavaş Roma’nın üzerine inmeye başlamıştı. Yol boyunca uzanan ağaçlar, sararmaya yüz tutmuş eski binalar ve birdenbire karşımıza çıkan antik taş duvarlar, yaklaşmakta olduğumuz şehrin sıradan bir şehir olmadığını fısıldıyordu. Roma’ya girdiğimizi hissettiğimiz o ilk anlarda insanın zihninde tek bir düşünce beliriyor: Bu şehir yalnızca bir başkent değil, aynı zamanda yüzyılların üst üste biriktiği dev bir tarih sahnesi.
Roma’nın bu benzersiz konumu yalnızca geçmişinden değil, aynı zamanda taşıdığı sembolik anlamdan da kaynaklanıyor. Katolik dünyasının ruhani lideri Papa’nın yaşadığı Vatikan’ın burada bulunması nedeniyle Roma, bazı kaynaklar tarafından iki devletin başkenti olarak anılır. Bir yanda İtalya Cumhuriyeti’nin kalbi, diğer yanda dünyanın dört bir yanındaki Katolikler için kutsal kabul edilen Vatikan…

Bu toprakların tarihi ise çok daha eski zamanlara uzanır. İtalya yarımadasında halkların yerleşim geçmişi M.Ö. 500’lü yıllara kadar iner. Etrüskler, Sabinler ve daha birçok topluluk yüzyıllar boyunca bu bölgede yaşamıştır. M.Ö. 595 yılına gelindiğinde Roma Krallığı kurulmuş ve küçük bir yerleşim zamanla büyüyerek Akdeniz dünyasının en güçlü merkezlerinden biri hâline gelmiştir.
İmparator Caesar Augustus döneminde Roma, farklı kavimleri ve kültürleri bir araya getirerek büyük bir imparatorluğun temellerini atar. Yüzyıllar boyunca Avrupa, Kuzey Afrika ve Ortadoğu’ya yayılan bu dev yapı, M.S. 395 yılında Doğu ve Batı Roma olmak üzere ikiye ayrılır. Batı Roma İmparatorluğu M.S. 476’da tarih sahnesinden çekilirken, Doğu Roma İmparatorluğu varlığını İstanbul merkezli olarak sürdürür ve Bizans adıyla anılmaya başlar. Bu uzun tarih yolculuğu ise 1453 yılında Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethetmesiyle yeni bir döneme girer.
Orta Çağ ve Yeni Çağ boyunca farklı kent devletleri tarafından yönetilen İtalya, ancak 1861 yılında siyasal birliğini sağlayarak çağdaş anlamda bir devlet hâline gelebildi. 1946 yılında ise monarşi kaldırılarak cumhuriyet ilan edildi ve ülke yeni bir döneme adım attı.
2015 yılından bu yana İtalya Cumhurbaşkanlığı görevini Sergio Mattarella yürütmektedir. İtalya Cumhuriyeti, büyük ölçüde İtalya Yarımadası üzerinde yer alan bir ülke olmakla birlikte Akdeniz’in iki büyük adası olan Sicilya ve Sardinya da bu toprakların bir parçasıdır. Bunun yanında yarımada üzerinde yer alan Vatikan ve San Marino ise kendi yönetimlerine sahip iki bağımsız devlettir.

Rönesans döneminde Avrupa sanatına, kültürüne ve düşünce dünyasına damgasını vuran İtalya, bugün de tarihî mirası ve kültürel zenginliğiyle dünyanın en dikkat çeken ülkelerinden biri olmayı sürdürmektedir. Aynı zamanda Avrupa Birliği’nin kurucu üyeleri arasında yer alan bu ülke, her yıl milyonlarca ziyaretçiyi kendine çeken güçlü bir merkezdir.
Roma’nın hikâyesi çok eski zamanlara uzanır. İlk Romalıların, Esquiline ve Palatine tepelerinde kurdukları küçük yerleşimlerde yaşayan Latin çiftçiler ve çobanlar olduğu düşünülür. Zamanla bu mütevazı köyler büyümüş, güçlenmiş ve tarih sahnesine damgasını vuracak büyük bir şehrin temellerini oluşturmuştur.
Aradan geçen yaklaşık 2800 yıl boyunca Roma; Roma İmparatorluğu’nun, Papalık yönetiminin, İtalya Krallığı’nın ve nihayet modern İtalya devletinin başkenti olarak tarih boyunca farklı dönemlere tanıklık etmiştir.
Tıpkı İstanbul gibi yedi tepe üzerine kurulu olan Roma, yüzyılların biriktirdiği mirasıyla adeta yaşayan bir açık hava müzesini andırır. Şehrin dört bir yanında karşınıza çıkan antik kalıntılar, görkemli kiliseler, saraylar ve geniş meydanlar Roma’nın neden “tarih kokan şehir” olarak anıldığını hemen anlatır. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan sayısız eser de bu zenginliğin en somut kanıtıdır.
İşte bu yüzden Roma’yı tanımanın en güzel yolu, şehrin sokaklarında yürümeye başlamak ve tarihin sizi hangi köşeye götüreceğini merakla beklemektir.
Roma’nın doğuşu, tarih ile efsanenin iç içe geçtiği büyüleyici bir anlatıya dayanır. Antik Roma mitolojisinin en önemli kahramanlarından biri olan Troya prensi Aeneas’ın hikâyesi, bu efsanenin başlangıcını oluşturur.
Troya Savaşı’nın yenilgiyle sonuçlanmasının ardından Aeneas, ailesi ve hayatta kalan birkaç Troyalı ile birlikte yıkılan şehirden ayrılmak zorunda kalır. Tanrıların yönlendirdiğine inanılan uzun ve zorlu bir yolculuğa çıkar. Bu kaçış yalnızca bir kurtuluş değildir; aynı zamanda Roma’nın doğuşuna uzanan yolun ilk adımıdır. Troya’nın sonu, yeni bir başlangıcın habercisi olacaktır.

Yarı tanrı olarak kabul edilen Aeneas’ın annesi aşk ve güzellik tanrıçası Afrodit’tir (Roma mitolojisindeki adıyla Venüs). Babası ise Troya prensi Ankhises’tir. Bu tanrısal soy, Aeneas’ın kaderini de belirler.
Uzun ve maceralarla dolu bir yolculuğun ardından Aeneas, bugünkü İtalya topraklarına ulaşır ve Latium bölgesinde Lavinium adlı şehri kurar. Burada Troyalılarla yerli Latin topluluklarını bir araya getirir. Onun oğlu Askanius (Iulus) ise bir süre Lavinium’u yönettikten sonra M.Ö. 1150 yıllarında Alba Longa adlı yeni bir şehir kurar.
Alba Longa, Roma’nın atası sayılan şehir olarak kabul edilir. Aeneas’ın soyundan gelen krallar burada yaklaşık dört yüz yıl boyunca hüküm sürer. Ancak zamanla bu soyun içinde taht mücadeleleri baş gösterir. Aeneas’ın torunlarından Amulius ve Numitor kardeşler Alba Longa tahtı için savaşırlar. Amulius galip gelince Numitor’un oğullarını öldürtür, kızını ise sürgüne gönderir. Rhea Silvia’ya Vesta Bakiresi unvanı vererek onun çocuk sahibi olmasını engellemeye çalışır.
Fakat kader farklı bir yol çizer. Rhea Silvia ilahi bir güç sayesinde Romulus ve Remus adında ikiz çocuk dünyaya getirir. Tahtı için bu durumu bir tehdit olarak gören Amulius, Rhea Silvia’yı öldürtür ve bebeklerin Tiber Nehri’ne bırakılmasını emreder.

Efsaneye göre kader bir kez daha devreye girer. Nehrin kıyısında dişi bir kurt ikizleri bulur ve onları emzirerek hayatta kalmalarını sağlar. Daha sonra Palatino Tepesi civarında yaşayan çoban Faustulus çocukları bulur ve büyütür.
Yıllar sonra büyüyen kardeşler, Tiber Nehri kıyısında yeni bir şehir kurmaya karar verirler. Ancak şehrin sınırları konusunda aralarında anlaşmazlık çıkar. Bu anlaşmazlık trajik bir sonla sonuçlanır: Romulus kardeşi Remus’u öldürür ve M.Ö. 753 yılında Roma şehrini kurarak kentin ilk kralı olur.
Böylece Roma’nın hikâyesi, bir efsanenin gölgesinde başlar.
Havaalanından ancak saat 19.30’da çıkabildik. Akşamın yumuşayan ışıkları altında Roma’ya doğru ilerlerken, yolumuz bizi Apenin Dağları’ndan doğup şehri ikiye bölen Tiber Nehri kıyılarına götürüyor. Yol boyunca Roma’nın heybetli ağaçları bize eşlik ediyor.

Sağlı sollu gördüğümüz şemsiye çamları, Roma siluetinin vazgeçilmez parçalarından biri; hatta şehrin sembollerinden sayılabilir. İnce ve uzun gövdelerinin üzerinde, tepeleri geniş bir şemsiyeyi andıracak şekilde yayılan bu iğne yapraklı ağaçların taç kısmı bazen sekiz metreye kadar genişleyebiliyor. Antik Çağ’dan beri çam fıstıkları nedeniyle değerli kabul edilen bu ağaçlar 12–18 metreye, kimi zaman ise 24 metreye kadar uzanabiliyor. Akşam ışığında gökyüzüne doğru açılan bu ağaçların oluşturduğu manzara gerçekten büyüleyici.
Bir süre sonra Roma’nın kadim savunma yapılarından bazıları karşımıza çıkıyor. Şehri işgalcilerden korumak amacıyla M.Ö. 4. yüzyılda inşa edilen Servius Surları ve daha sonra onların yerini alan Aurelianus Surları, hâlâ Roma’nın tarihî merkezini çevrelemeye devam ediyor. Yaklaşık altı metre yüksekliğinde ve üç buçuk metre kalınlığındaki tuğla duvarların toplam uzunluğu neredeyse 19 kilometreyi buluyor. On sekiz ana kapıya sahip bu devasa yapı, bugün dünyanın en uzun ve en iyi korunmuş antik şehir surları arasında gösteriliyor.

Roma’ya yaklaşırken gördüğümüz bu ağaçlar ve surlar, sanki şehre giren her yolcuya sessizce şunu fısıldıyor: Buraya gelen herkes, birazdan yalnızca bir şehre değil, yüzyılların içinden geçen bir tarihe adım atacaktır.
Piazza di Numa Pompilio’nun tam ortasında küçük, silindir biçimli, nişlerle çevrili ve tepesinde yabani otların bürüdüğü kubbeyi andıran ilginç bir ortaçağ yapısı sessizce duruyordu. Bu yapı, genellikle kavşak yakınlarında yolcuları koruduğuna inanılan antik Roma tanrıları Lares Compitales’e adanmış sunaklardan biri olarak kabul edilir ve 11. ya da 12. yüzyıla tarihlendirilmektedir.
Biraz ilerlediğimizde şehir surlarının önemli kapılarından olan Porta Tiburtina ve Porta Metronia karşımıza çıkıyor. Her iki yanında yaklaşık yirmi metre yüksekliğinde yarım daire biçimli kuleleri bulunan Porta Asinaria’nın önünden geçerek Obelisco Lateranense’ye ulaşıyoruz. Dünyada ayakta kalan en büyük Antik Mısır dikilitaşlarından biri olan bu yapı, meydanın ortasında görkemli bir şekilde yükseliyor.
Dikilitaşın hemen yakınında yer alan Basilica di San Giovanni in Laterano, Roma piskoposunun yani Papa’nın makamı olarak kabul edilen önemli bir Katolik katedralidir. Meydanın karşısında ise Ospedale San Giovanni Addolorata binası bulunmaktadır. Bu alan, tarih ile güncel yaşamın iç içe geçtiği Roma’nın karakteristik dokusunu açıkça hissettirir.
Otobüsümüz Mercato Centrale Roma önünde durduğunda, şehirdeki ilk adımlarımızı atmanın heyecanı içindeydik. Merkezi olsun diye otelimizi (Persia Collection Trevi Hotel) Trevi Çeşmesi’ne oldukça yakın bir noktadan seçmiştik. Hızla bir taksiye atladık ve otele giden sokağın başında indik.

Biraz yürüdükten sonra karşımıza çıkan devasa tahta kapıdan içeri girdik. Sessizlik hâkimdi; kimseler yoktu. Telefonla bize verilen numarayı aradık ama cevap alamadık. Tam o sırada karşıdaki butikte çalışan biri, Türkçe “Size yardım edebilirim” diye seslenince içimiz rahatladı. Telefonda görüştüğü kişiler sayesinde kısa süre sonra bir görevli yetişti.
Burası eski bir apartman, ancak bazı daireler otele dönüştürülmüş. Merdivenlerden ve kapılardan geçerek nihayet odamızı bulduk. Kaldığımız süre boyunca üç farklı kapı şifresini ezberlemek zorunda kaldık. Sonradan öğrendik ki, Roma’da otel bulmak bazen büyük bir sorun olabiliyor. Biz de bu deneyimi bizzat yaşamış olduk.
Saat 21.00’i biraz geçmişti. Dar bir sokaktan yürümeye başladığımızda, Roma’nın en ünlü meydanlarından birinde, her zaman yüzlerce insanın çevrelediği ama aslında beklenenden çok daha küçük bir alana sahip olan Fontana di Trevi aniden karşımıza çıktı.
Rivayete göre çeşme, adını üç yeraltı su yolunun birleştiği bu noktadan ve Roma İmparatorluğu döneminde askerlere su kaynağını gösterdiği düşünülen Trivia’dan almıştır. Farklı yıllarda bu güzel atmosferi görmek bana her seferinde aynı büyüyü yaşatır. 1732 yılında inşasına başlanan ve otuz yılı aşkın sürede tamamlanabilen bu görkemli yapı, İtalyan mimar Nicola Salvi tarafından tasarlanmıştır. Barok mimarisinin en parlak örneklerinden biri olan çeşme, Bernini okulundan gelen sanatçıların zarif süslemeleriyle bezenmiştir.
Traverten ve mermerden yapılan, yaklaşık 26 metre yüksekliğindeki anıtsal yapının merkezinde denizlerin ve suyun tanrısı olarak bilinen Neptün heykeli yer alır. Neptün’ün iki yanında arabasını çeken denizatları ve onları tutan Triton figürleri bulunur. Sağ tarafta sağlığı temsil eden bir tanrıça heykeli ve onun üzerinde askerlere su kaynağının yerini gösterdiğine inanılan Trivia rölyefi görülür.
Halk arasında “Aşk Çeşmesi” olarak da bilinen bu yer, 1960 yapımı La Dolce Vita filmiyle dünya çapında ün kazanmıştır. Filmde Anita Ekberg ve Marcello Mastroianni’nin canlandırdığı sahne, çeşmenin romantik ününü daha da artırmıştır.
Ziyaretçiler genellikle çeşmeye sırtlarını dönüp omuzlarının üzerinden suya bozuk para atarak dilek tutar. İnanışa göre bu hareket, Roma’ya yeniden dönebilmenin simgesidir. Gece ışıkları altında parlayan Barok üsluptaki Chiesa dei Santi Vincenzo e Anastasio a Trevi, 1646–1650 yılları arasında genç mimar Martino Longhi tarafından inşa edilmiştir. Rivayete göre bu kilisede 22 papanın mumyalanmış kalbinin korunduğu söylenir.
Çeşmenin çevresi restoranlar, dondurmacılar, kafeler ve butik dükkânlarla canlı bir atmosfere sahiptir. Biz de manzarayı seyrederek Trevi Café – Bar & Pizzeria’de kısa bir akşam yemeği molası vermeye karar verdik. Yarın bizi bekleyen uzun yürüyüşleri düşünerek, Roma’nın gecesine sakince karıştık.

Bugün istikametimiz, dünyanın en müstesna sanat koleksiyonlarından birine ev sahipliği yapan Vatikan Müzeleri. Burası yalnızca bir müze değildir; aynı zamanda Batı medeniyetinin yüzyıllar boyunca biriktirdiği estetik anlayışın, dinî geleneğin ve siyasi kudretin de bir vitrini sayılır. Müze, “Apostolik Sarayı”nın içinde yer alır ve Vatikan devletinin en önemli kültürel hazinelerinden biridir.

Sabah erken saatlerde müzenin girişine yaklaştığınızda dikkat çeken ilk şey, dünyanın dört bir yanından gelen ziyaretçilerin oluşturduğu uzun kuyruklardır. Amerikalılar, Japonlar, Avrupalılar… Her milletten insan aynı merakın peşinde burada toplanır. Çünkü bu müze, yalnızca sanat meraklılarının değil, tarih ve kültürle ilgilenen herkesin mutlaka görmek istediği yerlerden biridir.
Koleksiyonun büyüklüğü gerçekten hayranlık uyandırıcıdır. 70 bini aşkın eser… Antik Roma heykelleri, Rönesans tabloları, duvar freskleri, halılar, haritalar, dini objeler… Bu eserlerin her biri, Avrupa sanat tarihinin farklı bir dönemine ışık tutar. Koridorlardan geçerken insan bir bakıma yalnızca bir müzeyi değil, aynı zamanda birkaç bin yıllık bir kültür tarihini de adım adım dolaşmış olur.

Bu geniş kompleks içinde toplam 54 galeri bulunur. Yaklaşık 1400 oda, şapel, kütüphane ve sanat galerisi, yüzyılların biriktirdiği büyük bir mirası barındırır. Bunların içinde en meşhuru kuşkusuz Sistina Şapeli’dir. 16. yüzyılda inşa edilen bu şapel, yalnızca mimarisiyle değil, tavanındaki eşsiz freskleriyle de dünya sanat tarihinin zirvelerinden biri kabul edilir.
Elbette böylesine büyük bir müzeyi bir günde bütünüyle gezmek mümkün değildir. Fakat yine de birkaç saat içinde gördükleriniz bile insanın zihninde derin bir iz bırakır. Çünkü burada sergilenen eserler yalnızca sanat değeri taşımaz; aynı zamanda Avrupa’nın düşünce dünyasını, inanç sistemini ve siyasi tarihini de yansıtır.

Bu nedenle Roma’da Vatikan’ı gezmek, basit bir müze ziyareti değildir. Bir bakıma Avrupa medeniyetinin kalbine kısa bir yolculuk yapmak gibidir. Buradan ayrılırken insanın zihninde şu düşünce belirir: Tarih, gerçekten de en iyi büyük şehirlerde okunur. Roma ise bu kitabın en kalın ciltlerinden biridir.
Roma’da, etrafı surlarla çevrili yaklaşık 109 dönümlük bir alan üzerine kurulmuş olan Vatikan, dünyanın en küçük bağımsız şehir devleti olmasının yanı sıra “Katolik Kilisesi”nin de ruhani merkezidir. Yüzyıllardır varlığını sürdüren Katolik Kilisesi çok daha eski bir geçmişe sahip olsa da, Vatikan Devleti bugünkü siyasi statüsüne ancak Lateran Antlaşması ile 1929 yılında kavuşmuştur.

Katolik Kilisesi, tarih boyunca son derece iyi örgütlenmiş, güçlü ve hiyerarşik bir kurumsal yapı geliştirmiştir. Dünya genelinde yüzlerce hastane, kilise, okul ve yardım kuruluşu bu geniş ağın parçalarıdır. Bu kurumların mülkleri, kayıtları ve mali işleri büyük bir titizlikle yönetilir. Bu yönüyle Vatikan yalnızca bir inanç merkezi değil, aynı zamanda küresel ölçekte faaliyet gösteren karmaşık bir kurumsal yapının da yönetim merkezidir.
Öte yandan Vatikan’ın uluslararası alandaki rolü yalnızca dini alanla sınırlı değildir. Papa ve onun temsil ettiği ruhani otorite, dünya diplomasisinde önemli bir saygınlığa sahiptir. Bu nedenle Vatikan çoğu zaman devletler ve toplumlar arasında diyalog kurulması için uygun bir zemin olarak görülür. Özellikle dinler arası görüşmeler ve barış girişimleri için sıkça tercih edilen bir merkezdir.

Bunun yanında Vatikan, çeşitli siyasi meselelerde de zaman zaman taraflar arasında arabulucu rolü üstlenmiştir. Küçük yüzölçümüne rağmen uluslararası diplomasi sahnesinde dikkat çekici bir ağırlığı vardır. Nitekim bugün yaklaşık 80 ülkenin Vatikan’da büyükelçilikleri ya da diplomatik misyonları bulunmaktadır. Bu durum, dünyanın en küçük devletlerinden birinin aynı zamanda en etkili diplomatik merkezlerden biri olabileceğini de gösterir.
Papa Franciscus, Katolik Kilisesi’nin 266. papası olarak 13 Mart 2013 tarihinde seçilmiş ve 21 Nisan 2025 tarihindeki vefatına dek görevini sürdürmüştür. 88 yaşında hayatını kaybeden Arjantinli Papa’nın cenazesi ise 26 Nisan 2025’te kaldırılmıştır. Biz Vatikan Müzelerini 23 Nisan 2025’te gezdiğimizde, cenaze töreni için dünyanın dört bir yanından gelen din görevlileri ve ziyaretçiler nedeniyle Roma sokakları olağanüstü bir kalabalık içindeydi.
Yeni papanın seçimi de büyük bir ilgi ve merak uyandırmıştır. Dünya çapında yaklaşık 1,4 milyar Katolik’e ruhani liderlik yapacak yeni papa, Robert Francis Prevost olmuş ve papalık ismi olarak 14. Leoyu seçmiştir. Seçim sürecinde uygulanan Siyah duman – Beyaz duman ritüeli, tüm dünyanın gözlerini Vatikan’a çevirmiştir. Kardinaller meclisi, Sistina Şapelinde toplanır ve San Pietro Meydanı’nda ya da ekranları başında bekleyen kalabalığa ilk işaret, bacadan çıkan dumandır: Siyah duman, gerekli çoğunluğun sağlanamadığını; beyaz duman ise yeni papanın seçildiğini gösterir.
Beyaz dumanın yükselmesiyle birlikte seçici kardinaller, aday üzerinde gerekli oy çoğunluğunu elde etmiş ve aday papalık görevini kabul etmiştir. Yeni papanın seçiminin ardından kendisine kullanılacak papalık kıyafetleri hazırlanır; üç farklı ölçüde beyaz papa kıyafetinin bulunduğu bir odaya götürülerek giydirilir. Ardından kardinallerin bağlılık yemini ve dualarıyla tören tamamlanır.

Yeni papa, San Pietro Bazilikası’nin merkez locasından balkonuna çıkartılır ve halka takdim edilir. Tarihi anın ilanı, klasik Latince ifadeyle “Habemus Papam” yani “Bir papamız var” şeklindedir. Ardından Papa, ilk kez halk ve dünyaya seslendiği “Urbi et Orbi” (şehre ve dünyaya) konuşmasını yapar; böylece hem Katolik dünyası hem de tüm dünya yeni ruhani liderini tanımış olur.
Vatikan, yaklaşık 500 kişilik nüfusuyla dünyanın en küçük bağımsız devletlerinden biri olmasının yanı sıra, Papa’nın başkanlık ettiği ve halkından vergi almadığı tek örnektir. Bu yönüyle dünya çapında benzersiz bir yapıya sahiptir.
Vatikan’ın idari dili, günümüzde “ölü dil” olarak bilinen Latince’dir. Küçük yüzölçümüne rağmen, burada postaneden kütüphaneye, hastaneden devlet dairelerine kadar her türlü devlet kuruluşu bulunmaktadır. Kendi yasalarını yapan ve bu yasaları uygulayan bir hükümete sahiptir; yani devletin tüm idari ve yasal mekanizmaları kendi içinde işler durumdadır.

Vatikan’ın güvenliği ise oldukça özel bir düzenle sağlanmaktadır. 1506 yılında kurulan ve İsviçre Muhafızları adıyla bilinen bu küçük ordu, evli olmayan Katolik İsviçreli erkeklerden oluşur ve İsviçre ordusu tarafından eğitilir. Bugün yaklaşık 135 asker, tarihi kıyafetleriyle Papa’yı ve Vatikan’ı korur. Renkli ve özgün üniformaları, hem görsel olarak dikkat çekici hem de yüzyıllardır süregelen bir geleneğin simgesidir.
Vatikan, küçük bir yüzölçümüne sahip olsa da, hem siyasi, hem dini, hem de kültürel anlamda eşsiz bir devlet modeli sunmaktadır; bünyesindeki yasalar, ordusu ve idari yapısıyla dünyanın hiçbir yerinde benzerine rastlanmaz.

Vatikan, kendi para birimini uzun yıllardır kullanıyor. İlginçtir ki banknot basmıyorlar; sadece çok az sayıda madeni para basılıyor. Ayrıca burası, dünyadaki tek Latince ATM’lerin bulunduğu yer olarak da dikkat çekiyor.
Ancak Vatikan’ın her yerine erişim mümkün değil. Ziyaretçiler için açılan alanlar oldukça sınırlı. Gezebileceğiniz başlıca yerler şunlar: Aziz Petrus Meydanı, Aziz Petrus Bazilikası (dünyanın en büyük kilisesi), bazilikanın içi ve Aziz Petrus’un Kubbesi’nin girişi ile bahçesi (müzelerden görünen bahçe farklıdır), ve elbette Vatikan Müzeleri.
Aslında Vatikan’ı tam anlamıyla gezebilmek için iki-üç gün ayırmak gerekir. Aziz Petrus’un ötesindeki büyük bahçeyi veya Vatikan’ın mezarlar şehrini ziyaret etmek isteyenler, çok önceden giriş başvurusunda bulunmalı ve pasaportlarının bir kopyasını göndermelidir. Bu noktada kurallar oldukça katıdır; yalnızca önceden izin alınmış kişiler bu özel alanlara erişebilir.

Böylece Vatikan, küçük yüzölçümüne rağmen hem tarihî, hem dini hem de idari açıdan son derece düzenli ve sınırlı bir deneyim sunar. Bu kısıtlı alanlarda bile gezmek, ziyaretçiye dünyanın en küçük devletinin ne kadar benzersiz ve özenle korunmuş olduğunu hissettirir.
Sabah erkenden Gran Caffè Vaticano’ya uğrayıp alelacele bir kahvaltı yaptık. Müzelere gelmeden önce hızlı giriş biletlerimizi almıştık; ancak girişte epey bir zorluk yaşadık. Telefonumuzdaki bilet okuyucu cihaz tarafından okunamadı. Sıkı bir güvenlik kontrolünden geçtikten sonra yürüyen merdivenlerle yukarı çıktık. Dev bir ekranda, vefat eden Papa Franciscus’un fotoğrafı bizi karşıladı. Hemen hemen her köşe başında bir güvenlik görevlisi duruyordu; Vatikan’daki disiplin ve düzen hissedilir şekilde kendini gösteriyordu.

Aziz Petrus Bazilikası’nın kubbesinin göründüğü terasa çıktığımızda insan selinin içinde kaldık. Arkada bazilikanın kubbesi yükseliyor, yanda ise bahçeler… Fotoğraf çekmek isteyen ziyaretçiler, bir boşluktan yararlanabilmek için mekân içinde koşturuyor, herkeste heyecan ve merak var.
Müzeleri gezmek için devasa merdivenlerden çıktık ve nereye bakacağımızı şaşırdığımız muhteşem tavan ve duvar süslemeleri arasında ilerledik. Oklarla işaretlenmiş yollar, ziyaretçilere yön gösteriyordu.
İlk durağımız Museo Gregoriano Egizio oldu. Mısır’dan getirilen eserlerin sergilendiği bu 9 odalık bölüm, hatırı sayılır bir vakit gerektiriyor. Antik Mısır’ın gizemli hazineleri karşımızdaydı: Mut tanrıçasının heykelleri, mezar taşları, mumyalar, Uşabti heykelcikleri, lahitler, tanrı ve tanrıça heykelleri, Mısır kedileri, terracotta tiyatro maskları, hatta Kral Nebukadnezar silindiri, Babil’in mimarisini tüm ayrıntılarıyla anlatan yazıtlar ve antik tabletler… Her obje, insanı binlerce yıl öncesine götürüyor.

Ardından Chiaramonti Galerisi’ne geçtik. Burası Roma büstleri ve heykellerinden oluşan bir koleksiyon sunuyor. Roma İmparatoru Tiberius ve Roma İmparatoru Hadrianus’un büstleri dikkat çekiyor. Ayrıca çocuk Eros’un heykeli ve Roma tanrısı Janus’un, ortak bir kafaya yaslanmış, biri sağa biri sola bakan ikiyüzlü büstü en ilgi çekici eserler arasında. Janus’un bu simgesi, Roma paralarında da sıkça rastlanan bir figür.
Her köşe başında tarihin ve sanatın yoğunluğunu hissetmek mümkün; müze yalnızca gözle değil, ruhla da gezilen bir yer gibi.

Buradan, çimlerle kaplı yaklaşık 300 metrekarelik geniş bir açık alan olan Kozalak Avlusu’na ve Kozalak Çeşmesi’ne (Cortile della Pigna – Fontana della Pigna) çıkıyoruz. Avlunun tam merkezinde, 4 metre yüksekliğinde bronzdan yapılmış dev bir kozalak (Pigna) heykeli yükseliyor. Altında ise sonradan buraya taşınmış bir çeşme yer alıyor.
Bu kozalak heykeli, ölümsüzlüğün ve yeniden doğuşun sembolü olarak bilinir. Heykel, antik Roma dönemine ait Neron’un Hamamlarından getirilen bir sütun başlığının üzerine yerleştirilmiş. Avlunun iki tarafında, Hadrianus dönemine ait kopyalar olarak yapılan iki bronz tavus kuşu heykeli zarif bir duruş sergiliyor. Heykele çıkan çift taraflı merdiven ise Michelangelo tarafından tasarlanmış, dönemin mimari dehasının izlerini taşıyor.
Efsanelere göre çam kozalakları, Hristiyan sembolizminin de önemli bir parçasıdır. Bir çam kozalağı, olgunlaşan tohumlarını zamanı geldiğinde dışa doğru atar ve çevreye yayar; işte bu hareket, Hristiyanlığın dünyaya yayılmasını simgeler. Avluda bu heykelin varlığı, hem antik Roma kültürünün hem de Hristiyan sembolizminin iç içe geçtiği, hem görsel hem de manevi bir deneyim sunuyor.

Avlunun ortasında, İtalyan heykeltıraş Arnoldo Pomodoro tarafından 1966 yılında yapılmış olan “Küre içinde Küre” (Sfera con Sfera) adlı bronz heykel hemen dikkatimizi çekiyor. Bu eser, form olarak dünyayı tasvir ediyor; bir kürenin içinde başka bir kürenin büyüyerek var olduğu bir yapı, adeta karmaşık çarklar ve dişlilerle yönetilen bir mekanizmayı andırıyor.
Heykelin simgeselliği de oldukça derin: Eskisinden yeni bir dünyanın doğuşunu, eski düzenin içinden yeninin yükselişini anlatan bir metafor olarak okunabiliyor. Pomodoro’nun dairesel küresinin içinde, rüzgârın etkisiyle yavaşça dönen bir mekanizma bulunuyor; bu hareket, esere hem dinamizm hem de canlılık katıyor.
Altın-bronz karışımı pürüzsüz ve parlak yüzeyi, ışıkla birlikte adeta parlıyor ve her açıdan farklı bir etki yaratıyor. Görselliği kadar düşünsel boyutu da güçlü; izleyeni durup düşünmeye, kendi yorumunu katmaya davet ediyor. Çok katmanlı yapısı, her bakışta yeni detaylar ve anlamlar sunuyor. Bu özellikleriyle Kozalak Avlusunun en büyüleyici noktalarından biri olarak öne çıkıyor ve ziyaretçiyi hem estetik hem de zihinsel bir hayranlıkla baş başa bırakıyor.

Meydana bakan Bistro Della Pigna’ya oturup kısa bir mola veriyor, bir şeyler içip yedikten sonra, 1000’in üzerinde Antik Roma heykeline ev sahipliği yapan Chiaramonti Galerisi’nde gezimize kaldığımız yerden devam ediyoruz. Burada antik çağ dönemine ait hayvan heykelleri ve onların mücadelelerini betimleyen eserler özellikle dikkat çekiyor; her biri hem sanatsal hem de tarihsel açıdan önemli detaylar sunuyor.
Ardından Braccio Nuovo Galerisi’ne geçiyoruz. Bu galeri, antik Roma dönemi eserleri açısından görülmeye değer bir alan. Ziyaretçiler, heykellerin büyüklüğü, detaylı işçiliği ve dönemin estetik anlayışı karşısında etkileniyor; her köşede tarihin ve sanatın bir araya geldiğini hissetmek mümkün oluyor.

Sol elinde zafer tanrıçası Nike’yi tutan Lucius Verus Heykeli, iki metre yüksekliği ve üzerine işlenmiş sembollerle hemen dikkat çekiyor. Prima Porta Augustus Heykeli ve Nil Tanrısı heykeli de ziyaret edilmesi gereken diğer önemli eserler arasında. Nil Tanrısı heykeli, Roma Campo Marzio’da bulunan Isis ve Serapis Tapınağı’ndaki Helenistik orijinalin bir kopyasıdır. Nil, taşmasını temsil eden on altı çocukla çevrilidir; bu çocuklar Nil Nehri’ni besleyen on altı ırmağı simgeler. Nil Nehri’nin bereketli suları, yalnızca Mısır’ın değil, Roma’nın tahıl ihtiyacı için de hayati öneme sahiptir.
Ardından Pio-Clementino Galerisi’ye, harika bir giriş kapısından geçerek ulaşıyoruz. Burada Antik Roma’nın gücünü ve kimliğini simgeleyen, tanrıça benzeri bir figür olarak Tanrıça Roma’yı görüyoruz; heykel, Roma şehrinin tanrıçalaştırılmasını anlatıyor. Büstlerin yoğunluğu karşısında hangisini önce inceleyeceğimizi şaşırıyoruz; her biri detaylı işçilik ve tarihsel derinlik taşıyor.

Biraz dinlenmek için Cortile Ottagono Heykeller Avlusu’na giriyoruz. Sekizgen biçimli bu avlu, Vatikan müzelerinin ikonik mekânlarından biri. Zarif ve simetrik bir şekilde düzenlenmiş, çiçeklerle bezenmiş avlu, antik sanat ile Rönesans estetiğinin nasıl uyum içinde birleşebileceğini gösteriyor.
Burada dünyanın en ünlü iki heykeli bulunuyor: 1506’da yeniden keşfedilen Helenistik mermer grubu Laocoön Grubu ve Michelangelo’nun anatomik mükemmelliğin modeli olarak kabul edilen Belvedere Gövdesi. Her iki eser de, ziyaretçiyi hem görsel hem de tarihsel anlamda derin bir hayranlıkla karşılıyor.
Sergilenen galeriler, birbirinden farklı ve çarpıcı şaheserleri barındırmaya devam ediyor. Özellikle Zerdüştlük inancında ahit, yemin ve anlaşmalardan sorumlu ilahi varlık Mitra’nın boğa kurbanıyla mücadelesini sembolize eden heykeli oldukça ilgi çekiyor; hem dini hem de sanatsal açıdan göz alıcı bir eser.
Ardından Sala Rotonda’ya giriyoruz. Bu oda, Panteon’un küçük bir kopyası gibi tasarlanmış. Duvarlarda devasa heykellerin sergilendiği nişler ve bunların arasında devasa büstleri taşıyan yarım sütunlar yer alıyor. Odadaki en dikkat çekici öğe, tam ortada ayakları üzerinde yükselen ve çevresi 13 metre olan devasa kırmızı porfirden havuz; tarihçiler buranın Neron’un Küveti olabileceğini düşünüyor. Küvetin altında yer alan mozaik zemin ise MS 3. yüzyılın ilk on yıllarına ait ve inanılmaz bir güzelliğe sahip.

Etrüsklere ait eserlerin sergilendiği galeriyi gezerken, Etrüsk kuyumculuk sanatının en seçkin örneklerinden biri olan Altın Fibula’yı görüyoruz. Törenlerde kullanıldığı tahmin edilen bu eser, cam bir fanusa yerleştirilmiş ve etrafında büyük bir kalabalık toplanmış durumda. Ayrıca MÖ 5. yüzyılın sonları veya 4. yüzyılın başlarına tarihlenen, neredeyse gerçek boyutlu bronz savaşçı heykeli Todi Mars, belirgin Etrüsk yüz hatlarıyla öne çıkıyor.
Son olarak Candelabra Galerisi’ne geçiyoruz. Bu galeri, adını alanı altı bölüme ayıran büyük mermer şamdanlardan alıyor. Roma dönemi heykelleri ve duvar freskleriyle süslü olan galeri, ziyaretçilere antik sanatın hem ihtişamını hem de detay zenginliğini gösteriyor. Her köşe, tarih ve estetiğin iç içe geçtiği bir deneyim sunuyor.
Tarihi halıların ve eski haritaların bulunduğu bölüme giriyoruz. Özellikle Mesih’in Dirilişi adlı goblen duvar halısı dikkat çekiyor; ipek ve yünden yapılmış, gümüş yaldızlı ipliklerle işlenmiş ve inanılmaz bir etkileyiciliğe sahip. Her detay, hem teknik ustalığı hem de dini anlatımıyla izleyiciyi büyülüyor.
Ardından Sala dell’Immacolata’ya (Lekesiz Hamilelik Odası) geçiyoruz. Bu oda, Meryem Ana’ya adanmış ve müzenin ikinci katında, kompleksin küçük odalarından biri olmasına rağmen ayrı bir öneme sahip. Salon, Meryem Ana’nın hayatını tasvir eden fresklerle süslenmiş; Müjde, Ziyaret ve Doğum sahneleri özenle işlenmiş. Odanın merkezinde, 18. yüzyılda Giuseppe Obici tarafından yontulmuş büyük bir mermer Meryem Ana heykeli yer alıyor. Heykelde Meryem, bir bulutun üzerinde duruyor ve sağ elinde bir asa tutuyor. Oda aynı zamanda Başmelek Mikail Heykeli gibi birçok önemli sanat eserine de ev sahipliği yapıyor.

Daha sonra Raphael Odaları’na geçiyoruz. Bu odalar, Haritalar Galerisi’nin hemen ardından yer alıyor. Mikelangelo, Sistine Şapeli tavanına başladığında, Raphael’e Papanın özel dairelerinin tavanını kaplama görevi verilmiş. Odaların en meşhuru, Papa’nın çalışma odası ve kütüphanesi. Buradaki fresklerden en ünlüsü Atina Okulu Freski. Freskte Platon ve Aristoteles ile çevrelerinde toplanmış filozoflar ve akademisyenler betimlenmiş. Raphael’in son eseri olan Başkalaşım ise İncil’deki temaları işleyerek odalara dini ve sanatsal bir derinlik katıyor.
Bu odalar, hem teknik ustalık hem de sembolik anlatım açısından Vatikan müzelerinin en etkileyici bölümlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Vatikan Müzeleri’nin modern ve çağdaş sanat koleksiyonu, 1973 yılında Papa Paul VI tarafından açılmış. Bu bölüm, klasik eserlerin yanında modern sanatın en önemli örneklerini de bir araya getiriyor.
Koleksiyon, Vincent Van Gogh, Marc Chagall, Francis Bacon gibi ünlü sanatçıların eserlerini barındırıyor. Ayrıca Mirko Basaldella’nın Neofit adlı eseri, Henri Matisse’in eserleri, Chagall’in “Kırmızı Pietà”sı, Salvador Dalí’nin Melek Manzarası, Jacques Lipchitz’in Yeryüzünde Barış heykeli ve İspanyol ressam Diego Velázquez’in Papa Innocent X’in portresini içeren eserler, ziyaretçiye adeta sanatın evrensel ve zamansız gücünü gösteriyor.
Bu bölüm, klasik ve antik koleksiyonlarla kıyaslandığında farklı bir deneyim sunuyor: Renkler, biçimler ve modern anlatım teknikleri, ziyaretçiyi hem gözle hem de ruhen etkileyen bir sanat yolculuğu yaşatıyor. Her köşede izleyici, sanatçının dünyaya bakış açısını, düşünsel derinliğini ve estetik anlayışını keşfetme fırsatı buluyor.
Sistine Şapeli, gezimizin son durağı ve heyecanla beklediğimiz nokta; aynı zamanda Papa seçimlerine de ev sahipliği yapmasıyla Hristiyanlığın en kutsal ve önemli mekânlarından biri. 1508 yılında Papa II. Julius, Michelangelo’yu şapelin tavanına fresk yapması için görevlendiriyor.

Michelangelo, sonraki dört yılını tavanın işlenmesine adıyor. Altın yıldızlarla bezeli lapis lazuli arka planın üzerinde, İnsanoğlunun Düşüşü, Nuh ve Büyük Tufan ve ikonik Âdem’in Yaratılışı gibi sahneleri işliyor. En ünlü an, Tanrı’nın parmak ucuyla Âdem’e can verdiği o dokunuş sahnesi, izleyiciye tarihin ve sanatın birleştiği büyülü bir an yaşatıyor.
Tavan tamamlandıktan yaklaşık 25 yıl sonra, şapelin sunak duvarında Son Yargı Freski ortaya çıkıyor; Dante’nin Cehenneminden esinlenen bu fresk, şapelin ihtişamını tamamlıyor.
Dapdaracık bir kapıdan, büyük bir insan seliyle birlikte içeri giriyoruz. Şükür ki içeri girmeden elimi yukarı uzatarak birkaç fotoğraf çekmeyi başarmışım; çünkü içeride görevliler fotoğraf çekilmesine neredeyse hiç izin vermiyor. Sistine Şapeli, hem görsel hem de manevi açıdan, Vatikan gezimizin doruk noktası olarak hafızamızda yer ediyor.
Vatikan Müzeleri’ni gezerken, sanki bir Dünya Tarihi film şeridi gözlerimizin önünden akıyor. Koridorlarda yürürken, zaman tünelinde yolculuk yapıyormuş gibi bir his var; tarihler havada uçuşuyor, insan sersemliyor, gözler adeta kamaşıyor.
Tüm bu büyüleyici deneyimin ardından sizi şaşırtmaya devam eden bir başka unsur, müzenin spiral çıkış merdivenleri. Bramante Merdivenleri, “Salyangoz Merdiven” olarak da biliniyor ve ilk tasarım Rönesans sanatçısı ve mimarı Donato Bramante’ye ait. 1505 yılında inşa edilmiş, ancak 1932’de Giuseppe Momo eski merdivenlerden esinlenerek çift sarmallı yeni bir tasarım yaratmış.
Bu spiral merdiven, hem mimari zarafeti hem de fonksiyonelliğiyle insanı büyülüyor. En dikkat çekici özelliği, inenler ile çıkanların birbirleriyle karşılaşmadan hareket edebilmesi. Korkuluklar zarif demir işçiliği ile süslenmiş ve gün ışığı, cam kubbeden merdiven boyunca süzülerek mekâna adeta sihirli bir atmosfer katıyor. Vatikan Müzeleri’nin bu anıtsal çıkışı, hem göz hem ruh için unutulmaz bir final niteliğinde.

Ertesi sabah kısa bir yürüyüşle, 1908–1914 yılları arasında inşa edilen tarihi Beyşehir Taş Köprü’ye ulaştık. 14 sütun üzerine oturan ve 15 kemer gözünden oluşan bu zarif yapı, Osmanlı’nın ilk sulama projelerinden biri olarak biliniyor. Proje, Arnavut Osmanlı Sadrazamı Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa tarafından başlatılmış. Beyşehir Gölü’nden düzenli boşaltılan sular, bir zamanlar kurak ve bataklık olan Konya Ovası’nı verimli bir tahıl ambarına dönüştürmüş. Korkuluklardan masmavi suyu seyrederken tarihin mühendislikle nasıl iç içe geçtiğini düşünüyoruz.

Konya’ya doğru yola koyulmadan önce, karla kaplı yollar arasında bir saatlik yolculukla Fasıllar Köyü’ne ulaştık. Yolumuzu kaybedip anıtı ararken bize rehberlik eden köylü sayesinde, toprağa uzanmış hâlde duran devasa Fasıllar Anıtı ile karşılaştık. Yaklaşık 3.500 yıllık geçmişi olan bu 72 tonluk bazalt kaya anıtının, Hitit Kralı II. Muwatalli tarafından yaptırıldığı düşünülüyor. Tanrı figürünün iki yanında aslan kabartmaları yer alıyor. Dikilememiş olsa da görkemiyle insanı hayrete düşürüyor. Anıtın bir kopyası ise Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde sergileniyor.
Öğleden sonra Meram’a bağlı Gökyurt Köyü’ndeki Kilistra Antik Kenti’ne vardık. Kapadokya’yı andıran tüf kayalıklar içine oyulmuş kiliseler, şapeller ve yaşam alanları; Geç Tunç Çağı’ndan Orta Çağ’a uzanan bir tarih sunuyor. Rivayete göre Hazreti İsa’nın havarilerinden Aziz Paul bir dönem burada yaşamış. Ancak bu değerli alanın bakımsız oluşu içimizi burktu.

Konya’da yaşadığımız küçük otel macerasının ardından ertesi sabah 52 km uzaklıktaki Çumra’ya doğru yola çıktık. Amacımız, 2012 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınan Çatalhöyük’ü görmekti. 1958’de İngiliz arkeolog James Mellaart tarafından keşfedilen bu devasa Neolitik yerleşim, MÖ 6500’lerde 3.000–8.000 kişilik nüfusuyla dönemin en kalabalık merkezlerinden biriydi.
18 tabakadan oluşan ve Mısır piramitlerinden yaklaşık 4.500 yıl daha eski olan bu yerleşimde insanlar 1.500 yıl boyunca savaşsız, barış içinde yaşamış. Evler bitişik nizam, sokaksız ve çatıdan girişli… Günlük hayat damlarda sürüyor. Ölüler evlerin altına, cenin pozisyonunda gömülüyor. Duvarlarda av sahneleri, leoparlar, kuşlar ve geometrik desenler… Dünyanın en eski haritası olduğu düşünülen bir duvar resmi de burada bulunmuş.

Ziyaretçi merkezindeki model evler, boğa ve keçi kafatasları, obsidyen aynalar ve kırmızı aşı boyasıyla yapılmış el izleri dönemin inanç ve estetik anlayışını gözler önüne seriyor. 2016’da ünlü aktör Morgan Freeman, “The Story of God with Morgan Freeman” adlı belgesel serisinin bir bölümünü burada çekmiş.
Ahşap platform üzerinde Doğu Höyük’ü gezerken 9.000 yıl öncesinin yaşamını hayal etmek büyüleyici. Çıkışta, kazılarda çalışan genç arkeolog Numan Arslan ile sohbet etme fırsatı bulduk. Anlattıkları, taş ve toprak arasındaki insan hikâyesini daha da anlamlı kıldı.

Sonraki durağımız Selçuklu ilçesine bağlı Sille oldu. Frigyalılar’dan bu yana kesintisiz yaşamın sürdüğü bu kentsel sit alanı, Roma ve Bizans dönemlerinde önemli bir dini merkezmiş. 1924 mübadelesine kadar Hristiyan nüfusun yoğun olduğu köyde 60’a yakın kilise bulunuyormuş. Bunların en bilineni, Hagios Khariton olarak da anılan Ak Manastır.
Köyün sonunda yükselen Archangelos Michael Kilisesi, MS 327’de İmparator Konstantin’in annesi Helena tarafından yaptırılmış. İçindeki freskler etkileyici bir restorasyonla günümüze ulaşmış.

Akşamüstü, Konya ile kardeş şehir olan Japonya’daki Kyoto’dan esinlenerek yapılan Kyoto Japon Parkı’na uğradık. Minik gölü ve Japon mimarisiyle huzurlu bir atmosfer sunuyor.
Gün, karanlık ve yol çalışmaları arasında biraz maceralı bir şekilde son buldu. Ama Anadolu’nun kalbinde, 9.000 yıl öncesinden bugüne uzanan bu yolculuk; tarihin, doğanın ve insanın birlikte yazdığı eşsiz bir hikâyeydi.
Çatalhöyük kazılarında çalışan Arkeolog Numan Arslan’a teşekkürlerimle… 🌿