Orta Doğu’da tırmanan çatışmalar, insanlık tarihinin en köklü mirasına ev sahipliği yapan İran ve Lübnan’da geri dönülemez yıkımlara yol açıyor. UNESCO, aralarında Gülistan ve Çehel Sotun saraylarının da bulunduğu onlarca tescilli alanın saldırılarda ağır hasar gördüğünü teyit etti.
Orta Doğu’da süregelen askeri operasyonlar, sadece bugünü değil, insanlığın binlerce yıllık ortak geçmişini de hedef alıyor. Birleşmiş Milletler’in eğitim, bilim ve kültür kurumu UNESCO, devam eden saldırılar neticesinde İran ve Lübnan’daki paha biçilmez kültürel miras alanlarının “yok olma tehlikesiyle” karşı karşıya olduğunu duyurdu.
120’den Fazla Tarihi Alan İsabet Aldı
Tahran Belediye Meclisi Miras Komitesi Başkanı Ahmed Alavi tarafından yapılan son açıklamalar, yıkımın boyutlarını gözler önüne serdi. Alavi, savaşın başlangıcından bu yana ülke genelinde kültürel veya tarihi öneme sahip en az 120 alanın hava saldırılarından doğrudan veya dolaylı olarak etkilendiğini belirtti.
UNESCO, çatışmanın taraflarına koordinat bildirilmesine rağmen kültürel varlıkların korunması konusundaki uluslararası hukukun hiçe sayıldığını vurgulayarak “azami itidal” çağrısını yineledi.
İran’ın Hafızası Siliniyor: Hasar Alan Bazı Önemli Yapılar
İran, UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan 29 eşsiz alana ev sahipliği yapıyor. Ancak son raporlar, bu eserlerin şarapnel parçaları ve patlamaların yarattığı şok dalgalarıyla sarsıldığını gösteriyor:
Gülistan Sarayı (Tahran): Kaçar hanedanlığının ihtişamını simgeleyen saray, Mart 2026’da düzenlenen hava saldırılarında ağır hasar aldı. Sarayın ünlü aynalı tavanları, tarihi pencereleri ve el işçiliği kemerleri şarapnel etkisiyle parçalandı.
Çehel Sotun ve Ali Kapu (İsfahan): İsfahan’daki idari binaları hedef alan saldırılar, Safevi mimarisinin şaheserleri olan bu saraylara sıçradı. Pers Bahçeleri’nin bir parçası olan Çehel Sotun’un iç mekanlarındaki paha biçilmez freskler ve Ali Kapu’nun çini süslemeleri risk altında.
Mescid-i Cuma (İsfahan): İran’ın en eski cuma camisi olan yapı, şehirdeki patlamaların şiddetiyle yapısal zarar görme tehlikesi yaşıyor.
Hürremabad Vadisi: Bölgedeki tarihöncesi yerleşim alanlarının da askeri hareketlilikten etkilendiği bildiriliyor.
“Bu sadece bir ülkenin malı değil, toplumların sosyal temelidir. Bu alanların kaybı, insanlık hafızasının bir parçasının silinmesi demektir.” — UNESCO Sözcüsü
Lübnan’da Fenike Mirası Tehlikede
Savaşın yıkıcı etkisi sadece İran’la sınırlı değil. Lübnan Eski Eserler Genel Müdürlüğü ile acil bir toplantı gerçekleştiren UNESCO, güney Lübnan’daki antik Fenike kenti Sur (Tyre) için de alarm verdi. Dünya Mirası statüsündeki kentin, İsrail’in bölgeye yönelik operasyonları nedeniyle ciddi bir fiziksel tehdit altında olduğu belirtildi.
Koordinat Paylaşımı Çözüm Olmadı
UNESCO tarafından yapılan açıklamada, çatışmaların başlangıcında hem ulusal hem de uluslararası öneme sahip alanların coğrafi koordinatlarının ilgili taraflara iletildiği hatırlatıldı. Buna rağmen “kazara” veya “ikincil hasar” adı altında gerçekleşen yıkımlar, uluslararası toplumun kültürel varlıkları koruma mekanizmalarının etkinliğini de tartışmaya açtı.
Editörün Notu: Bu haber, bölgeden gelen yerel kaynaklar ve UNESCO resmi açıklamaları doğrultusunda derlenmiştir.