Yeni bir bilimsel araştırma, geceleri uyanık kalmak için tüketilen kafeinin sadece uykuyu kaçırmakla kalmadıp, “dürtüsel kontrolü” de zayıflattığını ortaya koydu. Araştırmanın en çarpıcı bulgusu ise bu etkinin kadınlarda çok daha baskın görülmesi.
SAĞLIK HABERLERİ – Kahve, dünya genelinde en çok tüketilen psikoaktif madde unvanını koruyor. Ancak Teksas Üniversitesi tarafından yapılan ve sonuçları hakemli bilimsel dergi iScience’ta yayımlanan yeni bir çalışma, kafeinin “ne kadar” içildiğinden ziyade “ne zaman” içildiğinin kritik olduğunu kanıtladı. Araştırmaya göre, gece saatlerinde alınan kafein, beynin riskli davranışları frenleme yetisini (inhibisyon) önemli ölçüde zayıflatıyor.
Meyve Sineklerinden İnsan Davranışına Uzanan Yol
Araştırmada denek olarak, sinir sistemleri ve genetik yapıları insanla şaşırtıcı benzerlikler gösteren meyve sinekleri kullanıldı. Uzmanlar, bu sinekleri farklı dozlarda kafeine maruz bırakarak günün değişik saatlerindeki tepkilerini ölçtü.
Gündüz Etkisi: Gündüz vakti kafein verilen deneklerde davranışsal bir sapma gözlemlenmedi.
Gece Etkisi: Gece saatlerinde kafein yüklenen deneklerin, normalde kaçınmaları gereken olumsuz dış etkenlere (sert hava akımları vb.) karşı “pervasızca” hareket ettikleri ve özdenetimlerini yitirdikleri saptandı.
Kadınlar Daha Fazla Risk Altında Olabilir
Çalışmanın en dikkat çekici noktası, kafeinin cinsiyetler üzerindeki asimetrik etkisi oldu. Hem erkek hem de dişi deneklerin vücudunda aynı oranda kafein bulunmasına rağmen, dişilerin çok daha yüksek düzeyde “dürtüsel” ve “kontrolsüz” davranış sergilediği görüldü.
Meyve sineklerinde östrojen gibi insan tipi hormonlar bulunmadığı için bilim insanları, bu farkın dişiye özgü derin genetik veya fizyolojik mekanizmalardan kaynaklandığı üzerinde duruyor. Bu durumun insanlara izdüşümü ise; kadınların gece kafein tükettiklerinde riskli kararlar almaya veya dürtüsel eylemlerde bulunmaya daha meyilli olabileceği yönünde.
Kimler İçin Kritik Uyarı?
Araştırmacılar, bu bulguların özellikle geceleri kafeine “hayat bağı” gibi sarılan meslek grupları için hayati uyarılar içerdiğini belirtiyor:
Vardiyalı Çalışanlar: Fabrika işçileri ve güvenlik personeli.
Sağlık Çalışanları: Gece nöbetindeki doktor ve hemşireler.
Askeri Personel: Kritik operasyonel kararlar alan gece görevlileri.
Öğrenciler: Sınav dönemlerinde sabahlayan gençler.
“Kafein uyanıklığı artırsa da, bu uyanıklık her zaman kaliteli bir bilişsel süreçle gelmiyor. Gece içilen kahve, kişiyi uyanık ama ‘frensiz’ bir zihin yapısına sokabiliyor.”
Riskli Kararlara Dikkat!
Uzmanlara göre gece yarısı alınan yüksek doz kafein; trafikte gereksiz risk almaktan, finansal piyasalarda dürtüsel işlemlere, ikili ilişkilerde kontrolsüz çıkışlara kadar geniş bir yelpazede “pervasızlığa” yol açabilir.
Öneri: Eğer gece çalışmak zorundaysanız, kafein miktarını minimize etmek veya uyarıcı etkisini dengelemek adına bol su tüketmek, özdenetim mekanizmanızı korumanıza yardımcı olabilir.
Önemli Not: Bu haber genel bilgilendirme amaçlıdır. Kafein duyarlılığı kişiden kişiye değişebileceği için beslenme alışkanlıklarınızdaki radikal değişiklikler için bir uzmana danışın.