ABD’li yatırım bankası Goldman Sachs tarafından yayımlanan son analiz, küresel enerji piyasalarında yeni bir tartışmayı gündeme taşıdı.
Raporda, mevcut petrol stoklarının dünya talebini yaklaşık 101 gün boyunca karşılayabilecek seviyede olduğu belirtilirken, bu ifade bazı çevrelerde “Dünyanın sadece üç aylık petrolü kaldı” şeklinde yorumlandı.
Ancak uzmanlara göre bu değerlendirme yanlış anlaşılmaya açık. Raporda anlatılan durum, dünyanın yer altındaki toplam petrol rezervlerinin tükenmek üzere olduğu anlamına gelmiyor. Asıl dikkat çekilen konu; savaş, sevkiyat krizleri ve rafineri darboğazları nedeniyle piyasadaki erişilebilir petrol ve yakıt stoklarının hızla azalması.
“101 günlük petrol” ne anlama geliyor?
Goldman Sachs’ın analizindeki 101 günlük süre, küresel petrol üretiminin tamamen durması halinde mevcut depolardaki ve stratejik rezervlerdeki petrolün dünya talebini ne kadar süre karşılayabileceğini ifade ediyor.
Yani bu rakam:
Yer altındaki toplam petrol rezervini göstermiyor,
Dünyanın üç ay sonra tamamen petrolsüz kalacağı anlamına gelmiyor,
Mevcut ticari ve stratejik stokların büyüklüğünü anlatıyor.
Bugün Suudi Arabistan, ABD, Rusya, Irak, Kanada ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi büyük üretici ülkeler günlük milyonlarca varil petrol üretmeye devam ediyor. Ancak İran’daki savaşın etkileri, Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim ve küresel lojistik sorunlar nedeniyle petrolün taşınması, işlenmesi ve rafine edilmesi giderek daha zor hale geliyor.
Asıl risk ham petrolde değil, rafine yakıtta
Analistlere göre piyasadaki en büyük sorun yalnızca ham petrol arzı değil. Ham petrolün benzin, dizel, jet yakıtı ve petrokimya ürünlerine dönüştürülmesini sağlayan rafineri sisteminde ciddi baskı oluşuyor.
Rapora göre küresel ticari rafine ürün stokları yaklaşık 45 günlük talep seviyesine geriledi. Kriz öncesinde bu oran yaklaşık 50 gün seviyesindeydi.
Özellikle şu alanlarda arz sıkıntısı yaşandığı belirtiliyor:
Uçak yakıtı,
Plastik üretiminde kullanılan nafta,
Kimya sanayisinde kullanılan sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG).
Uzmanlar, rafineri kapasitesindeki sıkışmanın enerji krizini daha da büyütebileceği görüşünde.
Hürmüz Boğazı enerji piyasalarının merkezinde
Küresel petrol ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı, son haftalarda yaşanan gerilim nedeniyle yeniden dünya gündeminin merkezine yerleşti.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından bölgede artan askeri hareketlilik, petrol tankerlerinin geçişini yavaşlattı. Bu durum yalnızca petrol fiyatlarını yükseltmekle kalmadı, küresel sevkiyat zincirlerinde de ciddi aksamalara yol açtı.
Goldman Sachs analistleri, boğazdaki akışın normale dönmesi halinde bile sevkiyat sisteminin tamamen toparlanmasının haftalar sürebileceğini belirtiyor.
Plastik ve kimya sanayisi de tehdit altında
Enerji krizinin etkileri yalnızca akaryakıt piyasasıyla sınırlı değil. Uzmanlar özellikle nafta stoklarındaki düşüşün küresel sanayi açısından kritik risk oluşturduğunu vurguluyor.
Nafta; plastik, ambalaj, otomotiv parçaları, elektronik ekipmanlar ve birçok endüstriyel kimyasalın üretiminde temel hammadde olarak kullanılıyor.
Raporda:
BAE’nin Fujairah depolama merkezindeki nafta stoklarının yüzde 72 azaldığı,
Avrupa’nın önemli enerji merkezi Amsterdam–Rotterdam–Anvers hattında ise yüzde 37 düşüş yaşandığı ifade ediliyor.
Bu tablo, enerji krizinin sanayi üretimine doğrudan yansıyabileceği endişelerini artırıyor.
Havacılık sektörü alarm veriyor
Krizden en hızlı etkilenen sektörlerden biri havacılık oldu. Bazı büyük hava yolu şirketleri jet yakıtı tedarikindeki sorunlar nedeniyle uçuş iptallerine başladı.
Goldman Sachs’ın değerlendirmesine göre Avrupa’daki ticari jet yakıtı stokları, devletlerin acil durum rezervleri hariç tutulduğunda, haziran ayında Uluslararası Enerji Ajansı tarafından belirlenen kritik 23 günlük eşik seviyesinin altına düşebilir.
Bu durumun özellikle Avrupa içi uçuşlarda maliyetleri artırabileceği ve yeni aksamalara neden olabileceği belirtiliyor.
Asya ve Avrupa daha kırılgan görülüyor
Analistler, rafine yakıt krizine karşı en savunmasız bölgelerin Çin dışındaki Asya ülkeleri ile Avrupa’nın bazı bölümleri olduğunu belirtiyor.
Özellikle:
Güney Afrika
Hindistan
Tayland
Tayvan
Gibi ülkelerin yakıt tedarik zincirindeki kırılmalardan daha fazla etkilenebileceği ifade ediliyor.
Uzmanlara göre bugün enerji piyasasının temel sorunu “petrol bulamamak” değil; bulunan petrolü yeterince hızlı şekilde işleyip ihtiyaç duyulan bölgelere ulaştıramamak. Rafineri kapasite sorunları, ihracat kısıtlamaları ve sevkiyat aksaklıkları nedeniyle bir bölgede bulunan fazla petrol, başka bir bölgedeki açığı kısa sürede kapatamıyor.
Dünya petrolsüz kalır mı?
Enerji uzmanları, mevcut tabloyu kısa vadeli bir “küresel petrol tükenişi” senaryosu olarak değerlendirmiyor. Ancak yaşanan gelişmeler, dünya enerji sisteminin ne kadar hassas hale geldiğini bir kez daha ortaya koyuyor.
Özellikle jeopolitik krizlerin yoğunlaştığı dönemlerde:
Stratejik rezervlerin önemi artıyor,
Rafineri altyapısındaki kırılganlık büyüyor,
Enerji fiyatları hızla yükseliyor,
Sanayi üretimi ve ulaşım sektörleri doğrudan etkileniyor.
Dolayısıyla Goldman Sachs’ın raporu, dünyanın birkaç ay içinde tamamen petrolsüz kalacağını değil; küresel enerji sisteminin savaşlar ve lojistik krizler karşısında ciddi bir stres testinden geçtiğini gösteriyor.