Trump’ın tehditleriyle NATO içinde görevler yeniden dağıtılırken ittifakın ağırlık merkezi doğu kanadına kayıyor. Ankara’daki zirvesi öncesi Türkiye’ye askeri yığınak planları gündemdeyken ABD, Avrupa’daki asker sayısını azaltma adımlarını sürdürüyor.
ABD’nin İsrail’le birlikte İran’a karşı başlattığı savaşta NATO müttefiklerinden destek görememesi sonrası Batı’nın savaş ittifakında roller yeniden dağıtılırken Pentagon’un Avrupa’dan asker çekme planı, yeni bir aşamaya geçiyor. ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin, Avrupa’daki savaş ve kriz durumlarında kullanıma hazır kuvvet havuzunu küçültmeyi planladığı öne sürüldü. Reuters’a konuşan üç kaynak, ABD’nin bu birliklerdeki payını “büyük ölçüde” azaltma planına ilişkin cuma günü Brüksel’de yapılacak savunma politikası yöneticileri toplantısında resmi bildirimde bulunacağını söyledi.
“NATO Kuvvet Modeli” olarak bilinen çerçeve kapsamında ittifak üyeler, olası bir çatışma veya bir NATO üyesine saldırı gibi durumlarda harekete geçirilecek birlikleri bulunuyor. Söz konusu kuvvetlerin kesin bileşimi sıkı bir şekilde gizli tutuluyor.
KITAYI TERK EDİYOR
ABD Savaş Bakan Yardımcısı Elbridge Colby, ABD’nin NATO üyelerini nükleer silahlarıyla korumaya devam edeceğini, ancak Avrupa’nın konvansiyonel kuvvetlerde daha fazla sorumluluk alması gerektiğini söylemişti. Kaynaklara göre ABD’yi Brüksel’de Colby’nin yakın yardımcılarından Alex Velez-Green’in temsil etmesi bekleniyor.
Trump, uzun süredir Avrupa ülkelerinin kıtanın güvenliğinde birincil sorumluluğu üstlenmesi gerektiğini savunurken Transatlantik ittifaktaki gerilim, İran’a karşı savaşta NATO müttefiklerinin ABD’ye yardım etmemesiyle arttı.
Ukrayna Savaşı’nın başladığı Şubat 2022’den sonra kıtaya ek birlikler konuşlandıran ABD, son gerilimlerle Avrupa’dan birliklerini çekmeye başladı. Pentagon, 1 Mayıs’ta Almanya’da konuşlu yaklaşık 5 bin askerin 12 ay içinde çekileceğini bildirmiş, Polonya’ya gönderilmesi 4 bin askerin konuşlandırılması da iptal edilmişti. ABD’nin Avrupa’da hâlihazırda 80 bin askeri bulunuyor.
NATO’DAN HÜRMÜZ GÖREVİ
Transatlantik ittifaktaki gerilimin, 7-8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek NATO Liderler Zirvesi’nde ana gündem maddesi olması beklenirken NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Ankara zirvesinin “müttefiklerin taahhütlerini yerine getirmesine odaklanacağını” söyledi.
İsveç’te düzenlenecek NATO Dışişleri Bakanları Toplantısı öncesi Brüksel’deki NATO Karargâhı’nda konuşan Rutte, İsveç’te müttefiklerin ana gündem maddeleri arasında Ukrayna ve Ortadoğu olacağına işaret etti.
Rutte, müttefiklerin ittifakın Hürmüz Boğazı’nda üstlenebileceği olası bir rol konusunda gayri resmî görüşmeler yürüttüğünü açıkladı. Rutte’nin açıklamaları, NATO’nun Hürmüz’ün temmuz başına kadar yeniden açılmaması halinde ticari gemilere geçiş sağlamak için devreye girme olasılığını değerlendirdiği iddialarının ardından geldi. Bloomberg’e konuşan NATO kaynağı, bu fikre destek veren müttefikler olduğunu ancak henüz bir mutabakat sağlanmadığını söylemişti. Transatlantik gerilim ve ittifaktaki yeni görev dağılımı, salı günü Brüksel’deki Genelkurmay Başkanları Toplantısı’nda da gündemdeydi.
GÖREVLER DAĞITILIYOR
ABD Avrupa Komutanlığı ve Avrupa Müttefik Kuvvetler Yüksek Komutanı (SACEUR) Alexus Grynkewich, “Önce siyasi kararlar alınır, ardından resmi planlama yapılır” diyerek olası bir Hürmüz görevini “kesinlikle düşündüğünü” söylemişti. Grynkewich, ABD askerlerinin Avrupa’dan çekilmesinin ise “bölgesel planları etkilemeyeceğini” kaydetmişti.
Grynkewich, müttefikler savunma yetkinliklerini geliştirdikçe ABD’nin Avrupa’daki yetkinliklerini geri çekip “diğer küresel öncelikler” için kullanabileceğini söyledi. İttifak üyeleri şimdiye kadar Hürmüz’de olası bir role ilişkin çatışmaların durmasını önkoşul göstermişti.
BRÜKSEL’DEN RUSYA’YA İHA TEPKİSİ
Avrupa Birliği (AB) ve NATO, Moskova’nın, Ukrayna’nın Rusya’ya yönelik dron saldırılarında Baltık topraklarını kullandığı iddialarına “uygun” bir yanıt hazırlamasına ilişkin açıklamasına tepki gösterdi. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Rusya’nın tehditlerinin kabul edilemez olduğunu belirten von der Leyen, “Hiç şüphe olmasın. Bir üye devlete yönelik tehdit, tüm birliğimize yönelik tehdittir” vurgusunu yaptı. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise NATO Karargâhı’nda düzenlediği basın toplantısında, Rusya’nın suçlamalarının “saçmalık” olduğunu söyledi.
TÜRKİYE CEPHESİNE ASKERİ YIĞINAK
Söz konusu gelişmeler, ittifakın doğu cephesi Türkiye’ye askeri yığınak yapılırken AKP iktidarının Transatlantik gerilimi fırsata çevirme girişimlerinin sürdüğü bir sırada geldi. Jeopolitik gerilimin ön cephesi haline getirilmek istenen Türkiye’de NATO’nun güney kanadını güçlendirme planları kapsamında Adana merkezli çokuluslu bir NATO kolordusu kurulacağı açıklanmıştı. NATO, İran savaşını gerekçe göstererek Türkiye’deki hava savunmasını güçlendirmişti.
Son olarak Almanya Savunma Bakanlığı, haziran ayı sonundan itibaren Türkiye’de bir Patriot hava ve füze savunma görev gücü konuşlandıracağını açıkladı. Açıklamada, Almanya’nın bu adımla NATO hava sahasının korunmasında “adil yük paylaşımı açısından önemli bir katkı sağlayacağı” vurgulandı.
Milli Savunma Bakanlığı (MSB) da Türkiye’de görev yapan ilave Patriot hava savunma sistemlerinden birinin Almanya tarafından devralınacağını açıkladı. MSB, ayrıca NATO müttefiklerinin enerji ihtiyaçlarını karşılamaya yardımcı olmak amacıyla askeri kullanıma yönelik 1,2 milyar dolarlık yakıt boru hattı inşa edilmesi teklifinde bulunduğunu açıkladı.