Katar’da ayrı ayrı görüşmeler yürüten ABD ve İran, ilerleme sağladı ve bir sonraki toplantının Hamaney’in cenaze töreninin ardından yapılması konusunda uzlaştı. Ev sahibi Katar, gelişmeyi doğruladı.
ABD ve İranlı müzakereciler çarşamba günü Katar ve Pakistanlı arabulucularla ayrı ayrı görüştü. Ev sahibi Katar, görüşmelerde “olumlu ilerleme sağlandığını” ve tarafların müzakerelere devam etme konusunda uzlaştığını açıkladı.
Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Majed al-Ansari, X hesabından yaptığı açıklamada, bir sonraki toplantının İran’ın eski dini lideri merhum Ayetullah Ali Hamaney’in cenaze töreninin ardından “mümkün olan en erken zamanda” planlanacağını bildirdi. Cenaze töreninin cumartesi günü Tahran’da başlaması bekleniyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Orta Doğu temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner, savaşın kalıcı biçimde sona ermesini sağlamayı amaçlayan görüşmeler için Katar’daydı. İran’ın başmüzakerecisi Kazem Gharibabadi de görüşmelere katıldı.
Müzakereciler, liderlerin nihai anlaşmayı imzalamasının önünü açacak geçici bir denizcilik anlaşmasının ayrıntılarını netleştirmeye çalışıyor. Ancak Hürmüz Boğazı’nın statüsü ve Lübnan’daki çatışma konusunda taraflar arasında ciddi görüş ayrılıkları bulunuyor.
Görüşmelerin zorluğu çarşamba günü yaşanan bir olayla da ortaya çıktı. İran devlet televizyonuna göre, yabancı bir konteyner gemisi Tahran’ın onaylanmamış rota olarak tanımladığı bir güzergahı kullanırken boğazda karaya oturdu. Geminin kimliği ve olaya ilişkin başka ayrıntı paylaşılmadı.
Yayın, Tahran’ın stratejik boğaz üzerindeki toprak kontrolü iddialarını vurgulama amacı taşıyor gibi göründü. Uluslararası toplum ise Hürmüz Boğazı’nı uzun süredir uluslararası su yolu olarak kabul ediyor. Barış döneminde dünyadaki petrol ve doğal gaz sevkiyatlarının beşte biri bu kanaldan geçiyordu.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a karşı savaşı başlatmasından bu yana Tahran, hayati önemdeki bu su yolunu kapatma kapasitesini jeopolitik baskı aracı olarak kullandı. Bu durum enerji ve diğer kritik ürünlere ilişkin küresel piyasalarda ciddi aksamalara yol açtı.
Hürmüz Boğazı görüşmelerin kilit başlıklarından biri
İran ve ABD, geçici anlaşma kapsamında gemilerin 60 gün boyunca ücret ödemeden geçmesine izin verilmesi konusunda uzlaştı. Ancak Tahran, gemilerin rotalarını kontrol etmesi ve daha sonra geçiş ücreti alması gerektiğinde ısrar etti. Bu tutum, su yolunda onlarca yıldır süren uygulamaları tersine çevirdi.
ABD ve birçok Körfez Arap ülkesi ise bu ücretleri kabul etmeyeceklerini söylüyor. Umman ve bir Birleşmiş Milletler kuruluşunun Umman kıyılarına yakın yeni bir rota açma girişimi, geçen hafta sonu Orta Doğu genelinde saldırılara yol açarak gerilimin boyutunu ortaya koydu.