Euro Bölgesi’nde reel ücretler 2021-2026 döneminde yaklaşık yüzde 2 gerilerken, Türkiye yüzde 78,6 artışla Avrupa’da açık ara ilk sıraya yerleşti. Ancak ekonomistler, Türkiye’deki artışın yaşam standartlarındaki iyileşmeyi olduğundan yüksek gösterdiğine dikkat çekiyor.
COVID-19, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, hızla artan enerji fiyatları, rekor enflasyon ve diğer faktörler Avrupa genelinde ücretler üzerinde baskı yarattı. Artan yaşam maliyetleri, milyonlarca Avrupalı haneyi ağır şekilde etkiledi.
Enflasyonu hesaba katan reel ücretler, 2026 başına kadar geçen beş yıllık dönemde analiz edilen Avrupa ülkelerinin üçte birinde geriledi.
OECD verilerine göre Türkiye, Avrupa ülkeleri arasında reel ücret artışında açık ara ilk sırada yer aldı. 2021’in ilk çeyreği ile 2026’nın ilk çeyreği arasında Türkiye’de reel ücretler yüzde 78,6 arttı. Bu oran, ikinci sıradaki Macaristan’ın yüzde 29,8’lik artışının iki katından fazla olurken, Euro Bölgesi’nde aynı dönemde reel ücretler yüzde 1,8 geriledi.
Ancak ekonomistlere göre Türkiye’deki bu sert artış, yaşam standartlarındaki iyileşmeyi tek başına göstermiyor.
Viyana Uluslararası Ekonomik Çalışmalar Enstitüsü’nden Richard Grieveson ve Meryem Gökten, Türkiye’de reel ücretlerin 2021’e düşük bir seviyeden başladığını, bu nedenle artışın bir bölümünün 2018 kur krizi sonrası kayıpların telafisi niteliğinde olduğunu belirtti.
Türkiye: Belirgin bir istisna
Türkiye, 2026 ortasında enflasyon oranı yüzde 32 olmasına rağmen reel ücretlerde yüzde 78,6 ile en yüksek artışı kaydederek en dikkat çekici istisna olarak öne çıktı.
Yüksek reel ücret artışında, özellikle 2022-2023 döneminde yapılan çift asgari ücret zamları belirleyici oldu. Grieveson ve Gökten’e göre bu artışlar büyük ölçüde seçim odaklıydı.
Ekonomistler, 2023 seçimlerinden sonra ücret ayarlamasının yeniden yılda bire döndüğünü ve o tarihten bu yana artışların enflasyonun altında kaldığını ifade etti.
Grieveson ve Gökten, Euronews Business’a yaptıkları açıklamada, “Türkiye’de reel ücretlerdeki yüzde 79’luk artış aritmetik olarak doğru, ancak yaşam standartlarındaki artışı olduğundan fazla gösteriyor,” dedi.
“Reel ücretler 2021’de düşük bir seviyeden başladı. 2018 kur krizinin ardından hâlâ baskı altındaydı. Bu nedenle artışın bir bölümü aslında toparlanmaydı,” ifadelerini kullandılar.
Ekonomistler ayrıca Türkiye’ye ilişkin verilerin yorumlanmasında enflasyon hesaplamalarına dair tartışmaların da dikkate alınması gerektiğini belirtiyor. Grieveson ve Gökten, muhalefet partilerinin resmi enflasyon verilerinin manipüle edildiği yönündeki iddialarına atıfta bulunarak Türkiye’nin enflasyon verilerinin güvenilirliğini sorguladı.
2021’in ilk çeyreği ile 2026’nın ilk çeyreği arasında reel ücretlerde en büyük düşüş ise hangi ülkelerde yaşandı? Reel ücretler en çok nerede arttı? Türkiye reel ücret artışında neden istisna oluştururken Euro Bölgesi genelinde neden düşüş görüldü?
Avrupa Birliği’nin tüm üyelerini kapsamayan ancak 27 Avrupa ülkesini inceleyen OECD İstihdam Görünümü 2026 raporuna göre, 2021’in ilk çeyreği ile 2026’nın ilk çeyreği arasında dokuz ülkede reel ücretler toplamda geriledi.
2022-2023 yaşam maliyeti krizinin etkisi
OECD İstihdam Görünümü editörü Andrea Bassanini, Euronews Business’a yaptığı açıklamada, “Reel ücretler, 2026’nın ilk çeyreğinde bile 2022-2023 yaşam maliyeti krizinden hâlâ etkileniyordu,” dedi.
Bassanini, “Sektörel toplu sözleşme yenilemeleri her yıl yapılmadığı ve genellikle kademeli ilerlediği için müzakere edilen ücretlerin toparlanması uzun zaman aldı ve bu toparlanma tam olarak gerçekleşmedi,” ifadelerini kullandı.
Bassanini ayrıca yasal asgari ücretlerin büyük ölçüde fiyat artışlarına ayak uydurduğuna dikkat çekti.