Emeklilik Sisteminde “Kazan-Kazan” Modeli Yolda: Çalıştıkça Maaşın Düşmesi Tarih Oluyor
Orta Vadeli Program (OVP) kapsamında, çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını ve yüksek prim ödemesini teşvik edecek yeni bir emeklilik modeli gündeme geldi. Mevcut sistemde “çalıştıkça aylığın düşmesi” sorununa son verilmesi hedefleniyor.
Sosyal güvenlik ve emeklilik sisteminde kapsamlı reformların sinyali, 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program (OVP) ile verildi. Uzun yıllardır çalışanların en büyük şikâyetlerinden biri olan ve şartları sağladığı hâlde çalışanların sistemden hızla uzaklaşmasına yol açan “çalıştıkça emekli aylığının düşmesi” sorununa çözüm getirecek yeni bir model üzerinde çalışılıyor.
Hem sigortalı çalışanların haklarını korumayı hem de Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) prim gelirlerini artırmayı hedefleyen düzenlemeyle, aktüeryal dengenin güçlendirilmesi ve sistemin mali sürdürülebilirliğinin sağlanması amaçlanıyor.
20 Yıllık Reform ve Yarım Kalmış Hesap
Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği açısından çalışanları sistemde tutacak ödüllendirici bir modelin hayati önem taşıdığına dikkat çekti. Karakaş, 2006’dan bu yana yürürlükte olan sosyal güvenlik reformuna rağmen sistemdeki çarpıklıkların sürdüğünü vurgulayarak şu değerlendirmelerde bulundu:
“Fazla çalışan ödüllendirilmiyor. Aksine, kimi hâllerde cezalandırılıyor. Kısmi emekli ile normal emekli aynı tabana çekildi, alı teri farkı silindi ve hakkaniyet zedelendi. Nitekim emeklilik şartlarını yerine getirenlerin sistemde kalması hâlinde minimum maaş hesabında yüzde 30’u bulan rekor düşüşlere şahit olduk.”
Aylık Bağlama Oranları (ABO) Mağduriyeti Bitiyor
Mevcut hesaplama formülünde yer alan Aylık Bağlama Oranları (ABO), özellikle düşük ücret üzerinden prim ödeyen çalışanların sistemde kaldıkça mağduriyet yaşamasına neden oluyor. Bu durum, şartları tamamlayan milyonlarca çalışanın sistemden hızlıca çıkmasına ya da kayıt dışılığa yönelmesine yol açıyor.
Hem SGK’nın prim gelirinden mahrum kalmasına hem de çalışanın zararına sebep olan bu tablonun tersine çevrilmesi bekleniyor. Yeni dönemde, emekliliği gelenler dahi çalıştıkça emekli aylıkları artacağı için sistemde daha uzun süre kalmaya teşvik edilecek. Özellikle SSK (4/1-a) ve Bağ-Kur (4/1-b) sigortalılarının çalıştıkça yüksek emekli maaşı alması yönünde yasal düzenleme yapılması milyonların en büyük beklentisi hâline geldi.
“Kazan-Kazan” Formülünün Öne Çıkan Başlıkları
Gündemdeki reform taslağı hayata geçirildiğinde, erken emekliliğin önüne geçilmesi, ortalama emeklilik yaşının yükseltilmesi ve sistemin adil bir temele oturtulması öngörülüyor. Masadaki başlıca alternatifler şunlar:
25 Yıl Sonrası İçin İlave Artış: 25 yıldan sonraki her bir çalışma yılı için Aylık Bağlama Oranı’nda (ABO) ilave artışlar sağlanması.
Çift Taban Maaş Uygulaması: Kısmi (yaş haddinden) emeklilik ile normal emeklilik için iki ayrı emeklilik taban maaşı uygulamasının hayata geçirilmesi.
Ortak Kazanç: Çalışan daha yüksek emekli maaşı ile ödüllendirilirken, SGK da düzenli ve sürekli prim akışı elde ederek mali yapısını güçlendirecek.
Öngörülen tedbirlerin hayata geçirilmesiyle birlikte, sigortalıların “çalıştıkça emeklilik maaşım azalacak mı?” endişesi ortadan kalkacak; kayıt dışılıkla mücadele güçlenirken SGK’nın hizmet kalitesi de artacak.