GÖZÜ OLUP GÖRMEYENLERE ÇARE ÇİN’DEN, CEBİ BOŞ OLANLARA ÇARE NEREDEN?

Bugün hafta sonu çay sohbetimize güzel bir gelişmeyle başlayalım.

Şöyle ince belli bardakta demli çaylarımızı elimize alalım, mis gibi kokusunu içimize çekip bir yudum içelim.

Ama dikkat edin, çayı fazla hızlı içmeyin!

Malum, çayın da artık bir maliyeti var.

Eskiden tavşan kanı çay derdik, şimdi hesabı görünce kanımız çekiliyor!

Neyse, bugün güzel şeylerden konuşacağız.

En azından biraz olsun içimiz rahatlayabilir.

Gözü olup görmeyen, kulağı olup duymayan, ağzı olup da konuşmayanlar için çare yine Çin’de bulundu!

Çin olmasa ne yapardık, doğrusu bilemiyorum.

Adamlar yalnızca mal üretmiyor, adeta geleceği de seri üretime bağlamış durumdalar.

Biz daha ay sonunu nasıl getireceğimizi hesaplarken onlar insanlığın geleceğini hangi teknolojiyle şekillendireceklerini düşünüyorlar.

Bizim gündemimizde pazar filesinin dolup dolmayacağı var, onların gündeminde akıllı gözlüklerin akıllı telefonların yerini alıp almayacağı…

Doğrusu aramızda fark edemediğimiz bir teknoloji uçurumu var!

Çin’in son teknoloji harikası yapay zekâ gözlükleri, artık yalnızca bilim kurgu filmlerinin konusu olmaktan çıkıyor.

Dünyada üretilen yapay zekâ gözlüklerinin yarısından fazlasının Çin’de üretildiği belirtiliyor.

Shenzhen’deki Huaqiangbei elektronik pazarında her gün binlerce kişi bu gözlükleri deniyor.

CGTN muhabiri tam teşekküllü muhabirimiz Cevat Kelle’yi aratmayan Yang Zhao da dünyadaki yapay zekâ gözlüklerinin yarısından fazlasının burada üretildiğini aktarıyor.

Üstelik mesele yalnızca teknolojik gösteriş değil.

Bu gözlükler, günlük yaşamda gerçekten insanların hayatını kolaylaştırıyor.

Örneğin Avustralyalı bir gezgin, yabancı ülkelerde tercümana ihtiyaç duymadan iletişim kurabiliyor.

Gözlükler konuşmaları anında tercüme ediyor.

Kendi dilinde konuşuyor, karşısındaki insanın söylediklerini anlayabiliyor ve mutluluğu yüzünden okunuyor:

Sevinçle yanındakine, “kendi dilimizde, kendi sözcüklerimizle konuşabiliyoruz. Bu harika!” diyor.

Bir başka örnek ise çok daha anlamlı.

Üç yaşında işitme duyusunu kaybeden Liu Shanshan, RayNeo marka gözlükler sayesinde çevresindeki konuşmaları neredeyse anında altyazı olarak görebiliyor.

Toplantılarda, restoranlarda, takside, kısacası hayatın her alanında iletişim kurmasını kolaylaştıran bu teknoloji, onun için adeta dünyaya açılan yeni bir pencere.

Bu arada marka ismini özellikle belirttim diye sakın gizli reklam aldığımı falan düşünmeyin!

Ne reklam var ne sponsorluk…

Sadece bu teknolojinin hangi marka tarafından geliştirildiğini belirtmek istedim.

Hem konu işitme engellerini aşmak olunca, markanın adını anmadan geçmek de haksızlık olurdu, değil mi?

İşte teknolojinin gerçek anlamı da burada yatıyor.

Bir insanın hayatını kolaylaştırmak, engellerini azaltmak, onu toplumun dışında değil içinde tutabilmek…

Elbette, bu teknolojinin beraberinde getirdiği mahremiyet tartışmaları da var.

Özellikle Türkiye gibi günlük konuşma dilinde küfürlü ifadelerin zaman zaman neredeyse her üç sözcükten ikisine eşlik ettiği bir ülkede, bu gözlüklerin neleri kaydedebileceğini düşünmek bile insanı biraz endişelendiriyor!

Şaka bir yana, her an görüntü ve ses kaydı yapabilme ihtimali, kişisel verilerin korunması ve özel hayatın gizliliği gibi ciddi sorunları da beraberinde getiriyor.

Yani teknoloji bir yandan hayatı kolaylaştırırken diğer yandan insanın aklına şu soruyu getiriyor:

Acaba artık yalnızca söylediklerimize değil, söylemediklerimize de dikkat etmek zorunda mı kalacağız?

Üreticiler ise bütün bu tartışmalara rağmen yapay zekâ gözlüklerinin bir gün akıllı telefonların yerini alacağını umut ediyor.

Bakalım teknoloji mi hayatımıza daha fazla girecek, yoksa biz mi teknolojiye biraz daha bağımlı hale geleceğiz?

Şimdi gelelim asıl meseleye…

Çin’de gözlükler insanların görmesine, duymasına ve birbirini anlamasına yardımcı oluyor.

Bizde ise bazen en pahalı gözlükleri taksalar da vatandaşın geçim derdini görmek istemeyenleri görebiliyorsunuz!

Kulağımız var ama hayat pahalılığından yükselen feryadı duyan yok.

Dilimiz var ama derdimizi anlatmaya çalışırken bazen sesimiz kendimize bile ulaşmıyor.

Gözümüz var ama market raflarındaki fiyat etiketlerine bakarken görmemeyi tercih etmek zorunda kalıyoruz.

Çünkü gördükçe moralimiz bozuluyor, görmedikçe de alışveriş yapamıyoruz!

Bir zamanlar alışverişe giderken ne alacağımızı düşünürdük, şimdi neyi almaktan vazgeçeceğimizi hesaplıyoruz.

Pazar filesi eskiden sebze meyveyle dolardı, şimdi birkaç parça ürünle eve dönüyor.

Üstelik file hafiflese de ödenecek para ağırlaşıyor.

Eskiden maaş alındığında evin ihtiyaçları karşılanır, faturalar ödenir, mutfak alışverişi yapılır, geriye kalanla da ayın sonu beklenirdi.

Şimdi maaş hesaba yatar yatmaz bankanın, ev sahibinin, elektrik ve doğalgaz idaresinin, kredi kartının ödemelerine yetmiyor.

Para daha cebimize girmeden sıraya girmiş alacaklılar tarafından karşılanıyor.

Ayın birinci günü maaş, ikinci günü faturalar, üçüncü günü kira, dördüncü günü kredi kartı…

Beşinci gün geldiğinde insan kendisine dönüp soruyor: “Ben bu ay ne zaman yaşayacağım?”

Emeklinin durumu ayrı bir trajedi.

Yıllarca çalışmış, üretmiş, ülkesine katkı sağlamış insanlara emeklilikte dinlenme ve huzur vaat edilmiş.

Gelin görün ki bugün birçok emekli için emeklilik, indirimli ürün kovalamak, pazarın kapanış saatini beklemek ve torununa harçlık verirken kendi cebini kontrol etmek anlamına geliyor.

Gençler deseniz, onlar da ayrı bir hesap makinesiyle yaşıyor.

Üniversiteyi bitiriyor, iş arıyor, bulursa aldığı ücretle ev tutmayı, faturaları ödemeyi ve bir hayat kurmayı hayal ediyor.

Evlenmek, yuva kurmak, çocuk sahibi olmak artık yalnızca duygusal değil, ciddi bir finansal planlama meselesi.

Gençlerin gelecek hayali, çoğu zaman kredi hesaplama ekranında takılıp kalıyor.

Bir de bütün bunların üzerine teknoloji çağında yaşamanın getirdiği yeni masraflar ekleniyor.

Akıllı telefon, internet, bilgisayar, ulaşım, eğitim…

Dünya dijitalleşiyor ama vatandaşın bütçesi analog çağa dönmek istiyor!

İşin en ironik tarafı şu:

Çin, yapay zekâ gözlükleriyle insanların hayatına yeni bir pencere açmaya çalışırken biz çoğu zaman ay sonunu görebilmek için gözümüzü takvimden ayıramıyoruz.

Peki, bütün bunlar karşısında ne yapmalı?

Sadece yakınmak, geçmişi özlemek ya da teknolojik gelişmeleri uzaktan seyretmek çözüm olabilir mi?

Elbette hayır.

Öncelikle ekonomik sorunların çözümünü yalnızca vatandaşın tasarruf yapmasına bağlamak doğru değil.

İnsan zaten gelirinin büyük bölümünü temel ihtiyaçlarına harcıyorsa, ona sürekli tasarruf etmesini söylemek, susuz kalmış birine daha az su içmesini tavsiye etmekten farksızdır.

Çözümün ilk adımı, gelirle yaşam maliyeti arasındaki makası daraltmaktır.

Ücret ve emekli gelirleri yalnızca kâğıt üzerindeki rakamlara göre değil, gerçek hayatın ihtiyaçlarına göre değerlendirilmelidir.

Enflasyonla mücadele, fiyatların neden yükseldiğini doğru teşhis eden, üretimi artıran, rekabeti güçlendiren ve gelir dağılımındaki adaletsizlikleri azaltan tutarlı politikalarla yürütülmelidir.

İkinci önemli konu üretimdir.

Bir ülke yalnızca tüketerek zenginleşemez.

Tarımda, sanayide, teknolojide ve enerjide üretim gücünü artırmak zorundayız.

Çiftçinin üretim maliyetleri düşürülmeden, sanayicinin öngörülebilir bir ekonomik ortamda yatırım yapması sağlanmadan, gençlerin bilim ve teknoloji alanındaki yetenekleri desteklenmeden kalıcı refah yaratmak mümkün değildir.

Çin örneğinden alınacak en önemli ders de budur.

Mesele yalnızca yapay zekâ gözlüğü üretmek değil, araştırmaya, eğitime, teknolojiye, sanayiye ve uzun vadeli planlamaya yatırım yapmaktır.

Teknolojiyi yalnızca ithal eden değil, geliştiren ve ihraç eden bir ülke olabilmektir.

Üçüncü olarak sosyal adalet ve fırsat eşitliği üzerinde durmalıyız.

Bir ülkede çalışanın emeğiyle insanca yaşayabilmesi, emeklinin yıllarca verdiği emeğin karşılığını alabilmesi, gençlerin torpil değil liyakat sayesinde yükselebilmesi gerekir.

Eğitim ve sağlık gibi temel hizmetlere erişim, ailenin gelir düzeyine bağlı bir ayrıcalık olmaktan çıkarılmalıdır.

Bütün bunların gerçekleşebilmesi için de güven, şeffaflık, hesap verebilirlik ve hukukun üstünlüğü vazgeçilmezdir.

Çünkü yatırım da üretim de toplumsal refah da güven ortamında gelişir.

Teknolojiye karşı çıkmak değil, teknolojiyi insanın hizmetine sunmak zorundayız.

Yapay zekâ gözlükleri işitme engelli bir vatandaşın hayatını kolaylaştırıyorsa, bu gelişme hepimiz için değerlidir.

Ancak teknolojinin gerçek başarısı, yalnızca insanların daha hızlı iletişim kurmasını sağlamak değil, daha iyi koşullarda yaşayabilmesine de katkı sunmaktır.

Şimdi tekrar çayımıza dönelim.

Çayımız belki hâlâ ince belli bardakta, ama hayatın hesabı giderek zorlaşıyor. Bir yudum çayı yudumlarken bile insanın aklından market fiyatları, elektrik faturası, kira ve ay sonu geçiyor.

Çinliler yapay zekâ gözlükleriyle dünyayı daha iyi görmemizi, farklı dilleri anlamamızı, işitme engellerini aşmamızı sağlıyor.

Bizim de artık ekonomik gerçekleri daha iyi gören, vatandaşın sesini daha iyi duyan ve sorunlara bilimsel akılla çözüm üreten bir anlayışa ihtiyacımız var.

Çünkü asıl mesele gözlük takmak değil, bakınca görebilmek, duymak için kulağa değil, anlamak için vicdana sahip olmaktır.

Ve son sözümüz şu olsun:

Çin’den gözlüğü beklemeyelim.

Bizim ihtiyacımız olan teknoloji, önce ülkenin gerçeklerini görebilen, vatandaşın feryadını duyabilen ve çözüm üretmek için konuşabilen bir akıldır.

Yoksa gözlükler akıllanırken biz hâlâ ay sonunu getirmeye çalışıyorsak, ortada yalnızca teknolojik bir gelişme değil, üzerinde uzun uzun düşünmemiz gereken trajikomik bir çelişki var demektir.

Söz sizde…

Sizce teknoloji bu kadar hızlı gelişirken neden günlük hayatımızı kolaylaştıracak ekonomik ve sosyal çözümleri aynı hızla üretemiyoruz?

Geçim sıkıntısının giderek ağırlaştığı bu dönemde, sizce vatandaşın nefes alabilmesi için öncelikle hangi adımlar atılmalı?

Çin yapay zekâ gözlükleriyle geleceği görmeye hazırlanırken, biz ülkemizin geleceğini daha aydınlık görebilmek için nereden başlamalıyız?

Yorumlarınızı, düşüncelerinizi ve çözüm önerilerinizi bekliyorum.

Çünkü konuşmakla başlayan değişim, ortak akılla yol bulur.

Erhan Yurdayüksel

14 Kasım 2026