Küllerinden Doğan Coğrafya: Şam’ın Yeniden Doğuşu ve Türkiye’nin Çelişkili Aynası
Yıllar boyunca bombalarla, yıkılan evlerle, acılarla ve bitmek bilmeyen bir göç dalgasıyla anılan Şam, bugün tarihin en keskin virajlarından birini alıyor.
Aralık 2024’ün sonlarında Esad rejiminin devrilmesinin ardından, Suriye sadece siyasi bir rejim değişikliği yaşamadı, adeta harabeye dönmüş bir coğrafya, uluslararası aktörlerin masasında yeniden inşa edilmeye çalışılıyor.
Şam’da ilk kez toplanan Suriye Ortaklık Koordinasyon Forumu (SPCF), kâğıt üzerinde sadece bir diplomatik buluşma değil, milyonlarca insanın enkaz altından çıkıp “yarın” diyebilmesi için atılan somut bir ekonomik can suyudur.
Ancak bu tablonun bir yüzünde Brüksel’in milyarlarca euroluk fonları,
Dünya Bankası’nın projeleri ve Deyr Ali Elektrik Santrali’nde yakılan umut ışıkları varsa, diğer yüzünde, bu coğrafyanın faturasını en ağır şekilde ödemiş olan Türkiye’nin derin çelişkileri ve dramatik gerçekliği yatıyor.
Şam’da Kurulan Masanın Arkasındaki Durum…
Haberlerin satır aralarına baktığınızda diplomatik bir başarı hikayesi görürsünüz:
Avrupa Komisyonu’nun Akdeniz’den Sorumlu Komiseri Dubravka Šuica Şam’da, Suriye Teknik Destek Merkezi kuruluyor, KOBİ’ler için fonlar akıtılıyor, Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi ile Suriye ürünlerine Avrupa kapıları açılıyor.
AB’nin 2026-2027 dönemi için taahhüt ettiği 620 milyon euroluk devasa destek paketleri, ülkenin hukukun üstünlüğü temelinde yeniden ayağa kalkmasını hedefliyor.
Fakat madalyonun öteki yüzü acımasız bir dramı barındırıyor.
Yıllarca o enkazdan kaçmak zorunda kalan milyonlar, sınırın öte yanında sığınmacı statüsünde tutunmaya çalışırken, şimdi aynı coğrafya, küresel aktörlerin ve sermayenin “yeniden paylaşım ve yatırım alanı” haline geliyor.
Savaşın o karanlık, boğucu kokusu yerini avro cinsinden kalkınma planlarına bırakırken, geride kalan insan hikâyelerinin ne kadar ucuza harcandığını düşünmemek elde değil.
Bir halkın acıları üzerinde yükselen bu ekonomik revizyon, tarihin en soğuk yüzünü gösteriyor bize.
Türkiye’nin Aynasındaki Gölge: Komşunun Dirilişi, Bizim Çıkmazımız
Peki, tüm bunlar olup biterken, Suriye’nin sınır komşusu, bu krizin demografik, ekonomik ve insani yükünü tek başına sırtlayan Türkiye bu tablonun Ne Şam’ın Şekeri tarafında mı duruyor?
İşte asıl dram burada derinleşiyor.
Yıllardır milyonlarca Suriyeliye ev sahipliği yaparak ekonomisinde, sosyal dokusunda ve toplumsal huzurunda telafisi güç sarsıntılar yaşayan Türkiye, şimdi komşusunun yeniden ayağa kalkışını buruk ve bir o kadar da kaygılı bir gözle izliyor.
Şam’da AB ile uluslararası finans kuruluşları el ele verip enerji hatlarını (Deyr Ali gibi) onarırken, ticaret anlaşmaları imzalarken ve fabrikaların bacalarını yeniden tüttürürken, Türkiye içeride kronikleşen ekonomik darboğazıyla ve “geri dönüş-entegrasyon” ikilemiyle boğuşuyor.
Biz içeride enflasyonla, hayat pahalılığıyla ve sığ suların yarattığı sosyal gerginliklerle, patlayan fon çıkmazlarıyla nefes alamaz hale gelmişken, komşu kapıda Batı’nın sermayesiyle yeniden inşa ediliyor.
Suriye ekonomisinin canlanması, teorik olarak Türkiye için bir ticaret ve lojistik fırsat gibi sunulsa da, pratikte Türk ekonomisinin üzerine binen o devasa misafir yükünün hızla yerini yeni bir jeopolitik rekabete ve göç denklemlerine bırakacağı aşikardır.
Sınırın öte tarafında AB fonlarıyla “yeni bir Suriye” yaratılırken, bu sürecin Türkiye’deki ekonomik ve toplumsal maliyetinin hesabı hâlâ verilmiş değil.
Bir Devrin Kapanışı, Yeni Bir Hikâyenin Eşiği
Aralık ayında Şam’da düzenlenecek ikinci Diyalog Günü, Suriye’nin sivil toplumla birlikte kendi geleceğini örmesini hedefliyor.
Şam sokağında yürüyen bir insan için bunca yıllar sonra ilk kez tünelin ucundaki ışığı görmek demek.
Ancak dikkat edilmesi gereken şudur: Coğrafya kaderdir derler, kimileri için bu kader yıkım ve gözyaşıyla yazılır, kimileri içinse o yıkımın üzerinden dökülen parayla yeniden çizilir.
Suriye ayağa kalkmaya çalışırken, Türkiye bu dönüşümün ne tam içinde ne de tamamen dışında kalabiliyor.
Kendi ekonomik krizimizin ve çözümsüzlüğü gölgesinde, komşunun bu yeni baharını izlemek, bize kendi aynamızdaki kırıkları, geciken reformları ve bedeli çok ağır ödenmiş yılları acı bir şekilde hatırlatıyor.
Şam’da bacalar yeniden tüterken, umarız bu kez kurulan o masalar, sadece sermayenin değil, bu coğrafyada on yıldır tükenen insanlığın da yaralarını sarabilir.
Aksi takdirde, bir taraf yeniden zenginleşirken diğer tarafın aynı yoksulluk çukurunda kalması, bu coğrafyanın kaderine yazılmış en büyük adaletsizlik olarak kalmaya devam edecektir.
Söz Sizde
Küllerinden yeniden doğmaya çalışan bir coğrafyanın ve bu sancılı dönüşümün sınırımızdaki izlerinin muhasebesini yaparken, şimdi söz sırası sizde:
Sizce Türkiye, Suriye’nin Batı destekli bu hızlı yeniden inşa ve ekonomik canlanma sürecine ekonomik ve jeopolitik olarak ne ölçüde hazır, bu durum ülkemizdeki dengeleri nasıl etkiler?
Yıllarca süren savaşın ardından Şam’ın uluslararası fonlarla ve dış sermayeyle ayağa kaldırılmasını, bölgedeki kalıcı barış ve istikrar açısından nasıl değerlendirilir?
Komşu coğrafyadaki bu dramatik değişim ve geri dönüş tartışmaları, Türkiye’deki toplumsal ve ekonomik geleceğe dair size ne düşündürüyor?
Erhan Yurdayüksel