Küresel Masanın Yeni Dili: Shenzhen Zirvesi, Trump-Xi-Putin Üçgeni ve Avrupa’nın Çıkmazı
Fonda kuvvetli bir klarnet üflemesi eşliğinde o malum türkü çalıyor: “Bayram değil, seyran değil…”
Arkanıza yaslanın ve bugün, kelimenin tam anlamıyla “tarihî” bir akışın, kâğıt üstündeki ittifakların nasıl tersyüz edildiğini ve bu tablonun Türkiye ile Avrupa ekonomisini nasıl bir cendereye soktuğunu konuşalım.
Çin’in teknoloji ve ticaret üssü Shenzhen’de gerçekleşen APEC zirvesi, sadece liderlerin sarılma fotoğraflarından ibaret değil, küresel kapitalizmin merkez üssünün Washington’dan Asya-Pasifik’e kayışının ilanıdır.
Peki, Çin lideri Xi Jinping, ABD Başkanı Donald Trump’ı havalimanında neden samimiyetle yanaştı, öptü?
Gelin, bu sorunun hem diplomatik hem de can yakıcı ekonomik alt metnine birlikte bakalım.
Masadaki Aktörler ve Küresel Ekonominin Yeni Koordinatları
Zirvenin en can alıcı karesi, Xi Jinping’in önce yanaştı yanaktan misali, Trump’ı sarılarak, öperek karşılamasıydı.
Aynı gün daha erken saatlerde Çin’e gelen ve uzun süredir “stratejik ortak” denilen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in havalimanında karşılanmayışı ise diplomasinin soğuk yüzünü gösterdi.
Çin, Batı ile ticaretin getirdiği realizm ile Rusya ile olan müttefiklik dengesini çok ince bir terazide tartıyor.
Peki, Putin bu tabloda nerede duruyor?
APEC’teki CEO oturumunda yaptığı çıkışta, “Yaptırımlar, gümrük vergileri ve ihracat kısıtlamaları artık işlevini yitirdi, caydırıcılığını kaybetti” diyerek Batı’nın ekonomik silahlarının kütleştiğini ilan etti.
Rusya dış ticaretinin artık yarıdan fazlasının Asya-Pasifik’e kayması, Moskova’nın Pekin’e mahkûmiyetini tescillerken, Çin’in de küresel ticaretin merkezindeki ağırlığını perçinliyor.
Trump ise her zamanki gibi kurallara bağlı diplomasiyi elinin tersiyle itiyor.
Doğaçlama, kişisel ilişkilere dayalı, “Ben ne dersem o olur” mantığıyla hareket eden bir Beyaz Saray var.
Trump, Xi ve Putin ile masaya oturup Ukrayna savaşını tek kalemde bitirebileceğini iddia ederken, arkada 1 trilyon doları aşan devasa bir Çin ticaret fazlası gerçeği duruyor.
Washington’ın Nvidia çipleriyle Pekin’in teknolojik gelişimini frenleme hamleleri, Çin’in üretim devrimini durdurmaya yetmedi.
Üstelik Trump, Çin ile ilişkileri riske atmamak adına Tayvan krizini dahi öncelikli olarak ‘kurcalamam’ sinyallerini veriyor.
Dünya ekonomisinin yüzde 60’ını temsil eden APEC coğrafyasında kurallar artık Doğu’nun mega kentlerinde yazılıyor.
Avrupa’nın Yalnızlığı ve Türkiye’nin Sıkıştıdığı Araf
Bu fotoğrafın en büyük kaybedeni kim derseniz, yanıt net:
Avrupa Birliği.
Brüksel, ABD ile müttefiklik bağlarının gerildiği, Kanada ile ticari buzların eridiği, Washington’ın ise doğrudan Pekin ve Moskova ile kapalı kapılar ardında “büyük güçler kulübü” kurduğu bu yeni düzende tamamen dışarıda kalmış durumda.
Bir yandan enerji maliyetleriyle boğuşan, diğer yandan sanayi rekabet gücünü hem ABD’nin korumacı “Önce Amerika” (America First) politikalarına hem de Çin’in ucuz ve yüksek teknolojili ihracat dalgasına karşı kaybeden bir Avrupa var.
Almanya başta olmak üzere Euro bölgesinin lokomotif ekonomileri, sanayisizleşme tehlikesiyle karşı karşıya.
Peki Türkiye nerede duruyor? Türkiye ekonomisi, bu küresel fırtınanın tam merkezinde, adeta bir “araf”ta bulunuyor.
Bir taraftan Gümrük Birliği ve geleneksel pazarı olan Avrupa’nın daralan talebiyle (stagnasyon riskiyle) boğuşurken, diğer taraftan Asya-Pasifik’ten kopan küresel tedarik zincirlerinin lojistik ve üretim üssü olma potansiyeli taşıyor.
Ancak içeride yüksek enflasyon, kur-faiz sarmalı ve maliyet baskıları altındaki Türk sanayicisi, Çinli devlerin hem iç pazarı hem de üçüncü ülkeleri boğan rekabetçi fiyatlarıyla baş etmek zorunda kalıyor.
ABD’nin korumacı gümrük duvarları ve Çin’in 1 trilyon dolarlık dış ticaret fazlasıyla dünyaya mal akıttığı bir dünyada, Türkiye gibi gelişmekte olan ekonomilerin “orta gelir tuzağından” çıkması, ancak katma değerli üretim ve doğru konumlanmayla mümkündür.
Shenzhen’de kurulan bu yeni üçlü masa, Türkiye’ye geleneksel Batı eksenli dış politikasını çok boyutlu bir denge stratejisine dönüştürmesi için açık bir ihtar niteliğindedir.
Söz Sizde
Küresel serbest ticaretin kurallarının yeniden yazıldığı, büyük güçlerin masada kartları yeniden dağıttığı bu dönemde aklımızdakileri netleştirelim.
Şimdi söz sizde, değerlendirmenizi bekliyorum:
Küresel Denge: Trump’ın Çin ve Rusya liderleriyle kurduğu bu “doğaçlama ve pragmatik” zirve diplomasisi, küresel barışa umut mu olmaktadır, yoksa batılı müttefikleri (Avrupa’yı) tamamen dışlayan yeni bir soğuk savaşın ve ekonomik bloklaşmanın fitilini mi ateşlemektedir?
Avrupa’nın Çıkmazı: Washington’ın korumacı politikaları ve Pekin’in devasa üretim gücü arasında sıkışan Avrupa ekonomisi, bu küresel eksen kayması karşısında varlığını ve refahını korumak için nasıl bir stratejik dönüşüm yapmak zorundadır?
Türkiye’nin Konumu: Geleneksel pazarımız olan Avrupa daraldıkça, içeride enflasyonun ateşiyle kavrulan Türk sanayicisi, bir sabah uyanıp Çinli devlerin 1 trilyon dolarlık ucuz mal tsunamisiyle karşılaşınca trajikomik bir şok yaşıyor.
Bayram değil, seyran değilken bir sabah gümrükte ya da döviz kurunda patlayan sürpriz hamlelerle neye uğradığını şaşıran Türkiye ekonomisi, ne Batılı müttefiklerinin korumasına güvenebiliyor ne de Asya’nın bu sert rekabet rüzgarından zararsız sıyrılabiliyor.
Şimdi madalyonun öbür yüzünde asıl soru şu:
Bu garip ve kimin eli kimin cebinde belli olmayan ekonomik Araf’tan yara almadan çıkmak için, günü kurtaran yamalı bohça politikaları yerine hangi yapısal reformların altına imza atacağız?
Erhan Yurdayüksel
19 Kasım 2026