Erhan Yurdayüksel: İşsiz Gençler…

AVRUPA İŞ GÜCÜ ARIYOR, TÜRKİYE GENÇLERİNE İŞ BULAMIYOR!

Bir tarafta doldurulamayan kadrolar, diğer tarafta iş bulamayan milyonlar… Sorun insan kaynağında mı, ekonomik düzende mi?

Güzel bir pazar sabahı…

Elimizde bol köpüklü sade kahvemiz sessizce oturuyoruz.

Gözümüz bir an karşı apartmanın önünden geçen komşunun işsiz oğluna takılıyor.

Dört yıl önce umutla aldığı üniversite diplomasını rafa kaldırmış, cebinde belki de babasından aldığı harçlık, yüreğinde ise geleceğe dair giderek küçülen beklentiler.

“Fondan yükselen Selanik türküsü ‘Çalsın Davullar’ı dinlerken, elimiz farkında olmadan sesin düğmesine gidiyor, biraz daha açıyoruz…”

Bir an durup düşünüyoruz:

Acaba bugün kaç genç, aynı saatlerde aynı umutsuzlukla güne başlıyor?

Kaç üniversite mezunu, ailesinin karşısında iş bulamadığını söylemekten utanıyor?

Kaç genç, yıllarca dirsek çürüttüğü eğitimin ardından asgari ücretli bir işin bile kapısını aralayamıyor?

Kaç anne baba, çocuğunun geleceği için biriktirdiği hayallerin yavaş yavaş tükenişini izliyor?

İşte tam da bu noktada, gelin bu pazar Avrupa ile Türkiye’yi karşılaştıralım.

Bir tarafta doktor, hemşire, öğretmen ve bilişim uzmanı arayan Avrupa, diğer tarafta iş bulmakta zorlanan gençleri, atıl kalan diplomaları ve giderek büyüyen istihdam sorunuyla Türkiye…

Ve bu çelişkiye duyarsız kalmanın toplumsal bedelini bir kez daha yüksek sesle konuşalım.

AVRUPA’DA İŞ VAR, AMA ÇALIŞAN YOK!

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütünün (OECD) Avrupa ülkelerini kapsayan araştırması, iş gücü piyasasındaki dikkat çekici bir gerçeği ortaya koyuyor:

Avrupa’da bazı mesleklerde ciddi çalışan açığı yaşanıyor.

Öğretmenlik, sağlık hizmetleri ve bilgi-iletişim teknolojileri (BİT) uzmanlığı, doldurulması en zor pozisyonların başında geliyor.

OECD’nin incelediği Avrupa Birliği ülkelerinde öğretmenler, ortalama olarak işe alımı en zor meslek grubunu oluşturuyor.

Öğretmenleri sağlık profesyonelleri ve bilişim uzmanları takip ediyor.

Sağlık teknisyenleri, hemşirelik personeli ile işletme ve yönetim uzmanları da işverenlerin çalışan bulmakta zorlandığı alanlar arasında.

Araştırmanın dikkat çekici bir başka sonucu ise sağlık sektöründe karşımıza çıkıyor.

Sağlık profesyonelleri 27 ülkenin 23’ünde, yardımcı sağlık profesyonelleri ise 21’inde bulunması zor meslek grupları arasında yer alıyor.

Yani Avrupa’nın yaşlanan nüfusu, büyüyen sağlık hizmeti ihtiyacı ve çalışanların meslekten ayrılması, sağlık sistemlerini ciddi bir personel sorunuyla karşı karşıya bırakıyor.

Peki, Avrupa neden doktor ve hemşire bulamıyor?

Çünkü mesele yalnızca diploma sahibi insan sayısı değil. Mesele, o insanları meslekte tutabilecek ekonomik ve sosyal koşulları oluşturabilmek.

Hemşire başına düşen hasta sayısının artması, ağır çalışma koşulları, yetersiz ücretler, mesleki şiddet, tükenmişlik ve kariyer olanaklarının sınırlı olması sağlık çalışanlarını mesleklerinden uzaklaştırabiliyor.

Doktorlar da benzer bir tabloyla karşı karşıya.

Uzayan çalışma saatleri, artan hasta yükü ve personel yetersizliği, sağlık çalışanlarının omuzlarına giderek daha ağır bir yük bindiriyor.

İnsanın hayat kurtarmak için seçtiği meslek, zamanla kendi hayatını tüketen bir mücadeleye dönüşüyorsa orada yalnızca personel açığından değil, sistemin devamlılığından söz etmek gerekir.

ÖĞRETMEN BULAMAYAN AVRUPA, EĞİTİMİN GELECEĞİNİ DÜŞÜNÜYOR

Avrupa’da öğretmenlik de alarm veren meslekler arasında.

OECD verilerine göre öğretmen bulmak 21 ülkede zorlaşıyor. Almanya, Yunanistan, İtalya, Norveç, İspanya ve Türkiye ise öğretmenlik mesleğinin genel olarak arz ve talep açısından dengede değerlendirildiği ülkeler arasında bulunuyor.

Ancak burada önemli bir ayrıntı var:

Bir mesleğin istatistiksel olarak dengede görünmesi, o ülkede eğitim sisteminin sorunsuz olduğu anlamına gelmiyor.

Öğretmenlikte mesele yalnızca ücret değil.

Artan bürokratik yük, sınıflardaki öğrenci sayısı, mesleki saygınlık, çalışma koşulları ve kariyer gelişimi de öğretmenlerin mesleğe yönelmesini etkiliyor.

Bir ülkenin geleceğini yetiştiren öğretmen, kendi geleceğinden endişe duyuyorsa o ülkede eğitim politikalarının yeniden düşünülmesi kaçınılmazdır.

Türkiye açısından da bu tablo üzerinde özellikle durulmalı.

Bir tarafta öğretmen ataması bekleyen binlerce eğitim fakültesi mezunu, diğer tarafta eğitimde nitelik, bölgesel dağılım ve öğretmen ihtiyacının doğru planlanması sorunu…

Demek ki mesele yalnızca kaç öğretmen yetiştirdiğimiz değil, nerede, hangi branşta, hangi koşullarda öğretmene ihtiyaç duyduğumuzu doğru hesaplayabilmek.

BİLİŞİM SEKTÖRÜNDE YENİ DÖNEM: YAPAY ZEKA İŞLERİ DEĞİŞTİRİYOR

Avrupa’nın çalışan bulmakta zorlandığı bir başka önemli alan ise bilişim teknolojileri.

Dijitalleşme, siber güvenlik, yazılım, veri analizi ve yapay zeka uygulamaları şirketlerin nitelikli çalışan ihtiyacını artırıyor.

OECD değerlendirmesinde bilişim uzmanları 18 ülkede doldurulması zor meslekler arasında yer alıyor.

Ancak bu alanda da önemli bir dönüşüm yaşanıyor.

Yapay zeka bir taraftan yeni iş alanları yaratırken diğer taraftan bazı geleneksel görevleri otomatikleştiriyor.

Özellikle kariyerinin başlangıcındaki çalışanlar açısından rekabetin farklılaşması bekleniyor.

Bugün yalnızca üniversite diploması sahibi olmak yeterli değil.

Teknolojik gelişmeleri takip etmek, yeni beceriler kazanmak ve değişen iş piyasasına uyum sağlamak giderek daha önemli hale geliyor.

Önümüzdeki dönemde kazananlar, yalnızca bir mesleği öğrenenler değil, o mesleği değişen teknolojiyle birlikte yeniden öğrenebilenler olacak.

TÜRKİYE’NİN ÇELİŞKİSİ: İŞSİZ GENÇLER, ATIL KALAN DİPLOMALAR!

Şimdi gelelim meselenin bizi en çok ilgilendiren tarafına…

Türkiye’de genç işsizliği, eğitim-istihdam uyumsuzluğu ve nitelikli iş gücünün değerlendirilmesi uzun süredir ekonomik gündemin en önemli başlıkları arasında.

Her yıl üniversitelerden yüz binlerce genç mezun oluyor.

Aileler çocuklarının iyi bir eğitim alabilmesi için yıllarca fedakârlık yapıyor.

Kimi evini geçindirmekten kısıyor, kimi borçlanıyor, kimi emekliliğini çocuğunun eğitim masraflarını karşılamak için erteliyor, kimi evini, arabasını satıyor.

Sonra ne oluyor?

Diploma alınıyor, mezuniyet fotoğrafları çekiliyor, sosyal medyada tebrikler paylaşılıyor…

Fakat ertesi gün iş arama mücadelesi başlıyor.

Birçok genç, eğitim aldığı alanda iş bulamadığı için başka sektörlere yöneliyor.

Bazıları düşük ücretli işlerde çalışmak zorunda kalıyor.

Bazıları ise iş aramaktan vazgeçerek iş gücü piyasasının dışına çıkıyor.

Burada çok önemli bir ekonomik ayrım var:

İşsiz görünenler kadar, iş bulma umudunu kaybederek iş aramayı bırakan gençler de dikkate alınmalı.

Çünkü yalnızca işsizlik oranına bakarak gerçek tabloyu görmek mümkün değil.

Genç işsizliği, iş gücüne katılım, eğitimde ve istihdamda olmayan gençlerin oranı, ücretlerin alım gücü ve kayıt dışı çalışma birlikte değerlendirilmelidir.

Türkiye’nin sorunu sadece yeterince iş yaratamamak da değil.

Aynı zamanda mevcut insan kaynağını ekonominin ihtiyaçlarıyla buluşturamamak.

Bir tarafta iş arayan mühendis, diğer tarafta nitelikli teknik eleman bulamadığı için üretimini geliştiremeyen işletme…

Bir tarafta atama bekleyen öğretmen, diğer tarafta eğitimde kalite ve bölgesel dağılım sorunu…

Bir tarafta sağlık alanında eğitim almış gençler, diğer tarafta sağlık sisteminin insan kaynağını sürdürülebilir biçimde yönetme ihtiyacı…

İşte ekonomik planlama tam da bu çelişkinin ortasında anlam kazanıyor.

Ülkenin hangi meslekte kaç kişiye ihtiyaç duyacağını öngöremeyen bir eğitim ve istihdam politikası, diplomalı işsizler ordusu yaratabilir.

AVRUPA’NIN İŞ GÜCÜ AÇIĞI, TÜRKİYE İÇİN BİR FIRSAT OLABİLİR Mİ?

Asıl üzerinde durmamız gereken noktalardan biri de bu.

Avrupa yaşlanan nüfusu, emeklilikler ve demografik değişim nedeniyle nitelikli çalışan ihtiyacını artırıyor.

Sağlık, bakım hizmetleri, mühendislik, bilişim ve bazı teknik mesleklerde çalışan arayışı sürüyor.

Avrupa İşgücü Otoritesinin değerlendirmeleri de ülkeler arasındaki iş gücü açığı ve fazlasının birbirinden farklı olabildiğini ortaya koyuyor.

Bir ülkede çalışan bulmakta zorlanılan bir meslek, başka bir ülkede iş gücü fazlasının yaşandığı bir alan olabiliyor.

Bu durum Türkiye açısından önemli bir fırsat yaratabilir.

Ancak bu fırsat kendiliğinden ekonomik kazanca dönüşmez.

Öncelikle Türkiye’nin mesleki eğitim sistemini Avrupa’nın ihtiyaç duyduğu becerilerle uyumlu hale getirmesi gerekiyor.

Yabancı dil eğitimi, uluslararası mesleki yeterlilik belgeleri, teknik eğitim, dijital beceriler ve çalışma standartları bu süreçte büyük önem taşıyor.

Özellikle hemşirelik, yaşlı bakımı, sağlık teknisyenliği, yazılım, mühendislik, elektrik-elektronik, otomasyon ve bazı teknik üretim mesleklerinde gençlerimizin uluslararası iş piyasasına hazırlanması değerlendirilebilir.

Fakat burada çok önemli bir tehlike de var:

Beyin göçü!..

Türkiye, yetiştirdiği nitelikli insan kaynağını kendi ekonomisinde değerlendiremezse, eğitimine yatırım yaptığı gençleri başka ülkelerin ekonomik büyümesine katkı sağlayan çalışanlara dönüştürebilir.

Elbette insanların daha iyi ücret, çalışma koşulları ve yaşam standartları araması doğal bir haktır.

Kimseye kendi ülkesinde kalması için ekonomik ve sosyal fedakârlık dayatılamaz.

Ancak devletin görevi, gençlerin ülkelerinde kalmayı bir mecburiyet değil, tercih edilebilir bir gelecek olarak görmelerini sağlayacak koşulları oluşturmaktır.

Çünkü bir doktorun, mühendisin, yazılımcının veya öğretmenin başka bir ülkede çalışması yalnızca bireysel bir tercih değildir, aynı zamanda yetiştirilmesi için harcanan kaynakların, insan sermayesinin ve gelecekte yaratılabilecek ekonomik katma değerin de ülke dışına taşınmasıdır.

İŞSİZLİK SADECE EKONOMİK DEĞİL, TOPLUMSAL BİR YARADIR

İşsizliği yalnızca istatistiklerden ibaret görmemeliyiz.

İşsizlik, bir gencin yıllarca emek verdiği eğitimden sonra ailesine yük olduğunu düşünmesidir.

İşsizlik, bir babanın çocuğunun iş başvurularından sonuç alamadığını gördükçe içine kapanmasıdır.

İşsizlik, bir annenin her sabah oğlunun ya da kızının odasının kapısına umutla bakmasıdır.

İşsizlik, evlilik hayallerini erteleyen gençlerin, kira ödeyemeyen çalışanların, geleceğini planlayamayan ailelerin ortak hikâyesidir.

Bir toplumda gençler geleceklerini kuramıyorsa, o toplumun ekonomik büyüme rakamlarını tek başına başarı olarak değerlendirmek yeterli değildir.

Çünkü ekonomik büyümenin gerçek anlamı, insanların hayatına dokunabildiği ölçüde vardır.

Üretim artmalı, yatırımlar çoğalmalı, işletmeler büyümeli.

Ama bütün bunlar istihdam yaratmıyorsa, gelir adaletini güçlendirmiyorsa ve gençlere umut vermiyorsa ekonomik kalkınmanın toplumsal karşılığı eksik kalır.

Türkiye’nin artık yalnızca kaç üniversite mezunu verdiğini değil, bu mezunların kaçının nitelikli ve güvenceli işlerde çalışabildiğini konuşması gerekiyor.

Yalnızca kaç fabrika açıldığını değil, bu fabrikaların hangi becerilere sahip çalışanlara ihtiyaç duyduğunu da planlaması gerekiyor.

Yalnızca işsizlik rakamlarını değil, gençlerin neden iş bulamadığını ve iş bulanların neden geçinemediğini de sorgulaması gerekiyor.

GENÇLERİN UMUDUNU İŞSİZLİK DOSYALARINA GÖMMEYELİM!

Pazar sabahı kahvemiz soğudu.

Ama pencerenin önünden geçen o genç hâlâ aklımızda.

Belki yarın yine onlarca iş başvurusu yapacak.

Belki yine olumsuz yanıt alacak.

Belki de bir gün daha ailesine umutlu görünmeye çalışacak.

Oysa onun ihtiyacı acınmak değil, emeğinin karşılığını alabileceği bir iş,

geleceğini planlayabileceği bir gelir ve insan onuruna yakışır bir yaşam.

Avrupa’nın doktor, hemşire, öğretmen ve bilişim uzmanı aradığı bir dönemde

Türkiye’nin genç işsizliği sorununu kader olarak görmesi kabul edilemez.

İhtiyacımız olan şey, üretimle eğitimi, mesleki becerilerle istihdamı,

ekonomik büyümeyle sosyal refahı buluşturan uzun vadeli bir kalkınma anlayışıdır.

Gençleri yalnızca sınavlara hazırlayan değil, hayata ve çalışma yaşamına hazırlayan bir eğitim sistemi…

İşsizliği yalnızca açıklayan değil, azaltacak politikalar geliştiren bir ekonomi yönetimi…

Diplomaları duvarlara asılan belgeler olmaktan çıkarıp üretime,

yeniliğe ve refaha dönüştüren bir istihdam politikası…

Bir ülkenin en büyük serveti yer altındaki madenleri, bankalarındaki parası veya gökdelenleri değildir.

En büyük serveti, iyi eğitim almış, üreten, düşünen ve geleceğine güvenen insanlarıdır.

O insanları işsizliğe, umutsuzluğa ve göçe mahkûm etmek ise yalnızca ekonomik değil, toplumsal bir yıkımdır.

Atamız, gençliğe olan inancını,

“Bütün ümidim gençliktedir.”

Sözleriyle dile getirmiş, ardından o büyük emaneti şu sözlerle Türk gençliğine bırakmıştı:

“Ey Türk gençliği! Birinci vazifen; Türk istiklâlini ve Türk Cumhuriyetini, ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir.”

Oysa bugün gençlerimiz, kendi ülkelerinde iş bulabilmek, hayallerini gerçekleştirebilmek ve gelecek kurabilmek için mücadele ediyor.

Kimi umudunu yitiriyor, kimi de geleceğini başka ülkelerde arıyor.

Atamızı sağlığında derinden duygulandıran Selanik türküsü ‘Çalsın Davullar’ fonda artık sustu…

Ama bu sessizlik, gençlerimizin umutlarının da sustuğu bir çaresizliğe dönüşmemeli.

Bu tablo Atamızın aziz ruhunu sızlatmamalı!

Unutmayalım, gençlerini kaybeden bir ülke, yalnızca insan kaynağını değil, geleceğini de kaybeder.

Gençlerimizin hayallerini işsizliğe, umutlarını gurbet yollarına teslim etmeyelim!

Söz Sizde…

Avrupa’da doktor, hemşire, öğretmen ve bilişim uzmanı açığı yaşanırken Türkiye’de eğitimli gençlerin iş bulmakta zorlanmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Sizce sorun eğitim sisteminde mi, ekonomik politikada mı, yoksa iş gücü piyasasındaki beceri uyumsuzluğunda mı?

Türkiye, gençlerine kendi ülkesinde yeterli istihdam, insanca yaşam koşulları ve gelecek umudu sunamazsa nitelikli insan kaynağının Avrupa’ya yönelmesini nasıl önleyebilir?

Beyin göçünü tersine çevirmek için öncelik hangi politikalar olmalı?

Sizce Türkiye’nin önceliği üniversite mezunu sayısını artırmak mı, yoksa ekonominin gerçekten ihtiyaç duyduğu mesleklere yönelik nitelikli insan yetiştirmek mi olmalı?

Genç işsizliğini azaltmak için hangi somut adımlar atılmalı?

Gençlere sahip çıkın efendiler!..

Erhan Yurdayüksel

15 Kasım 2026